Mizoram first ; Sual leh Âtna Do Turin

“US-ah hian hmakhawsang aṭang tawha âtna hi sakhuana ang maia vuan tlat an awm a. Chutiang 'thliarkar rilru', finna hnualsuat tlatna chuan kan ni tin khawsak phung mai bakah, politics thlengin nghawng lian tak a nei a. 'Ka hriat lohna hi i finna leh thiamna nen a intluk reng' tih ngaihdana inchawk phurin chu chu 'democracy' awmze dik tak emaw te zuk han ti hial hlawm a!” tiin, Issac Asimov, Scientist leh ziaktu lar khan a essay “Cult of Ignorance”-ah a ziak a.

He Zoram zim tê hi a naupan ngaihtuah chuan Pathian malsawmna a dawng nasa a, khawvel hmun tinah a inzar pharh a. A behna India ram, khawvel ram zawnga mihring ngah ber pahnihna chhungah pawh, mihring za zela chhiara ziak leh chhiar thiam nei ngah ber pawl a ni thei a. Khawvel infiamna sang hruta chawimawina no ropui hawnin, lawm avanga India ram pum bianga mittui luantir theitute hial a hring chhuak nia.

Chutih rual chuan, tlumtea thlir taka kan thlir ramah hian, ram inkaihhruaina tha ber tura ngaih, mipuiin an aiawhtu tur an thlanna (democracy) hi kan thatpui lo hle niin a lang. A chhan pawh ‘Âtna’ hi sakhaw vawna vuan tung tlat kan awm tam em vang a tih theih awm e. Kan dil “finna ropui”, Pathianin malsawmna chi min thlaksak pawh par chhuak zo lovin a kuhmum kumhlun reng ringawt mai a. A zung chawpin ro lam a pan mek zel a nih si hi.

Tute nge Âtna Sakhua anga vuan?

Heng âtna sakhua anga vuantute hi thingtlang kilkhawra pitar putar, lehkha pawh thiam lo an ni ngawt lo va, hmai fai leh thuam mawi tak inbela zirna rûn emaw khawi rûn rûn emawa lawi lut ni tin, lan dan maia ‘mi â’ anga chhal rual loh an ni chawk. Thil nihna pawm duh lo, kalphung chiri leh kawl êng hmu thei hauh lo hmu thiam lo lui tlat khawpa thlekna lam thlak duh der lo te, kalphung felhlel avanga kan ram sum leh pai dinhmun chhe tak kara mahni hlawkna uma dikna maimitchhinsantute, hei aia ‘âtna’ nasa hi a awm thei chuang lo vang.

Chu âtna sakhua anga vuantute chu, kan ram rorel lai leh liam tawhte thlenga, kan Rajya Sabha MP zahawm tak tawngkam taka “Lalthutthlenga dahtu” an ni a, hei hi a pawi lai ber chu a ni. Kan tana ding tura kan thlante ngeiin min phatsan a, an thu tiam pawh zahpahna tel hauh lova an sut fo chung pawh hian, inngaizawng inkara inlaichina ruih chilh ang maiin kawppui tha lo ngawih ngawih kalsan thei ngang lo ang hi kan tam hle. Malsawmna leh hmasawnna chi tihûttute kan va ni tehlul em!

Phatsanna leh diriamna

Aizawla nun (khawsak) man to chak em emah hian, zirna leh eizawnna uma Aizawl pan te, ni tin ei chawp dap chunga chhungkua chawm hram hramte mangang rûm ri hriain, kan êng pawh a aia to zawkin min chhitsak a. Chhungkaw chawm nan ke hnih nei lirthei khalh a tlakzia hriain, phal takin a mamawh ve miah lote hnenah an sem a. Ram dang nena insumdawn tawnna tha siam tura intiamin, kan ram kut hnathawktute mittui tlakna titamah, smuggler-ho kutah an dah ta si a. He ram retheihna ata min khai chhuak tura an intiamna ‘flagship programme’ chu sawi lo ila, kan healthcare scheme dawng thei tura inziahluhna pawisa tling khawm hmanna leh Kamrula te pawh. Sawi loh a tam zawk dawn a va ang ve! Nangn’in han sawi chhunzawm ve teh u.

Kan sawi tak phatsanna leh indiriamna te hi hmuin hre fiah hle mah ila, kan ât luih tlat chuan thu dikin ram ropui min thlen dawn lo tih a chiang reng a. A aupui ngam tlem tê pawh hnuaichhiah takin mi â pui puiin FIR-ah vauin a riral zui mai mai dawn a. A ni tak e ti raw, mi thiltitheite an dik lohna hmuhah chuan mi dik nih hi thil hlauhawm tak a ni reng a ni.

I do ang aw Sual leh Âtna

Kan ram India ram zalenna sualtu leh kan Danpui (Constitution) duangtu zinga a hotu ber khan, chuanhnuai leh rorelna dik lo avanga rahbehte che chhuak a, an dinhmun leh dikna chanvo sual tura a fuihna auhla “Educate, Organise, Agitate” hi kan auhla ni ve se.

Kan do tur hre tur chuan a dik lo lai kan hriat a tul a, bum kan nihna te, phatsan kan nihna te leh, kan dikna chanvo rahbeh a nihna te. Manifesto leh Policy te zir chiang a, an thutiama an din lohna leh kalphung dik lote chîkin zawhna khirhkhan pui pui pawh ni se zawt ngam turin Inzirtir (Educate) ila. Kan hriatna tipunga kan awrawl a rin zawkna atan he hlemhletna leh innghaisakna nasa tak hi zam map lova do tur hian kan Intel khawm (Organise) a tul a. Tin, chu hlemhletna leh min tuamtu kalphung dik lo do tur chuan, ram hmangaihna nena kan ram eichhetute kan hum fo loh va, danin min phalsak chinah nasa taka do let a, kan Nawrh (agitate) khum ngam a tul a ni.

He indonaah hian pawn lam hmelma kan huat tluk zetin chhung lam hmelma pawh hi i haw ngam teh ang aw! 

I ram leh hnam a boral chuan nang leh i chhungte in him bik lovang

- Hriata Sailo