Written by
L Sailo

MIPUI HRUAITU

Nakkum 2018 hian MLA inthlan Mizoram chuan a hmachhawn dawn a. Chuta kan thlan tur, ram siam ṭha theitu tur, mahse kan tlakchham ber ni si chu ‘mipui hruaitu tling’ hi a ni awm e.

Tuna mipui tam ber rilruah chuan TV-a kan hmuh ṭhin ang ram changkang leh hmasawn, nuam, ṭhang nasa leh zalen neih ve hi kan duh a, awh pawh kan awt a ni. India sawrkar laipuiin kum tina kum 30 chuang sum min rawn pek tawh ṭhin zozai leh he rama Pathianin remchang min pek zozai te hi vawi tam tak ram changkang nih pui tham ni tawhin kan hria. Mahse kan nih pui chuang lova, kan politician, ram hruaitu ni bawk, kan neih lai te leh ni tura in candidate tum kan politician-te zingah lah hian heti zawnga ram hruai tum tak tak leh min hruai thei awm, rintlak leh rin ngam hi mipuite’n kan la hmu zo hlawl lo niin a lang lehnghal.

A ṭha lo tih hriat sa emaw a ṭha lo zinga a ṭha lo nep deuh zawk ni awma rin, thlan leh ringhlel ru tlat chunga han thlan leh ngawt zel mai lah chu kan in-ui hlur tawh a. Kan mi thlan te, kum 5/ 10 vel a liam leh hnu-a hlauhthawn ruk sa ang ngeia an lo ṭhat loh nge ngezia hmuh chhuah leh ngawt ṭhin ai chuan, a ṭha ngei zingah a ṭha zual bik tura rin, thlan turte hi kan politician-te hian min hlui ve tawh se la tiin, mipuite rilru-in ar bo a zawng mek a, tuilai rapin kan inkhap mek a ni berin a lang.

Heti chung hian mi thiam tam tak chuan mipui min dem a, ‘mipui hi kan dik lo alawm! pawisa leh therhlo rawn tawktarh a, rawn sem bawk, retheihna khura min hnuk luttute ngei hi kan lo vote tlat zel a, hruaitu ṭha nei loa rethei tlak kan ni’ te an ti tlawrh tlawrh a. Hetiang duh leh beisei a neih tlattu-ah mipui an puh a. Mahse hei hi a dik hauh lo. Mipuite chu nang leh kei, a te ber aṭanga a lian ber, a fing ber aṭanga mi a ber, a hausa ber aṭanga a rethei berte hi kan ni vek a; a tam berin khitiang sum leh therhlo hmanga in lei/ vote leite hi kan duh hauh lo, kan lungten zawk asin. Mahse ṭha kan tih miah loh te hi mi dang, ṭha zawk ngei tura rin kai an awm loh miau chuan tam tak tan vote an ṭul leh tlat ṭhin hi a pawi a ni.

Thingtlang khuaah te pawh kal la, mi tam ber chu Kristian ṭha tak tak, Kohhran rawngbawltu leh kohhran mi te, nu leh pa leh ṭhalai, khawtlang leh tlawmngai pawla inhmang ṭhin te an tam ber asin. A tlangpuiin khawi khuaah pawh mi pangngai, ṭhalai fel tak tak, zirlai leh zirlai lo te, Kohhran hnatlang leh khawtlang hnatlanga thusa pawl leh tlangnel pha chin, hruaitu rintlak leh zui tlak hnuaia mi fel tak tak tur, a ṭha lam vote duh tur deuh hlir i hmu ang.

A ṭhen mi tlemte erawh chu Party Unit leh Block OB, Party worker engemaw zat nen, engti zawng pawha an party ṭan tlat tur an awm ang - mah se hetiang mihring hi chu tam an ni lo ang.

Hemi bakah hian mi vak rawlai tlem azawng, pawisa, ei in, zuk leh hmuam tur hlui theih dan azira tu pawh vote thei tlema zawng an awm leh bawk a. Mahse hetia kohhran mi leh, thil ṭha duh kan tam ber ziah chung hian, inthlan result a lo chhuah meuh chuan a ṭha lo lam, pawisa leh therhlo sem leh tawktarh nasa thei thei kha a tling tam ber an ni leh tlat ṭhin. Eng vang nge? e le, mi ṭhate’n vote tur mi ṭha, kawng ṭhaa hneh taka min hruai thei tura kan rin ngam vote tur in-candidate kan neih ve ṭhin loh vang a ni!

Mipuite hi mi tin mi tang awmkhawm, ngaihdan leh thil hriat dan te, duh zawng te, thiam zawng, thiam chen thlenga inang lo zung mai kan ni a. Keimahni tawkin thu khat han vaw thei kan ni lo. Chuvangin, a khawi Party / candidate tu pawh thlang tling thei tur chuan a huhoa chu lama kan rilru hruai khawmtu tur hruaitu kan mamawh zel a ni. Thil ṭha lo hi mi tam berin haw em emin, a ṭha lam ngei thlan tlin duh mah ila, chu kawng ṭha lama hneh taka kan rilru ṭanrual tir thei hruaitu fel tak kan neih loh chuan, vote kal darh vangin tlinna tham khawp vote tam tham pawh kan pe pha chuang ṭhin lo fo. Chutiang zel chu a ṭha lamah pawh, a chhe lamah pawh thil awmdan a ni ṭhin.

Tun MLA inthlan kan hmachhawn mekah pawh hian kalphung pangngai, in duhsak bingna te baka sum leh therhlo te tawktarh politics-a neih ṭhin te hi, kalphung awm sa, reh thar ngai lo an nih avangin inthlan boruak hian a awn sa deuh tlat niin a lang a. Chuvangin, he kalphung awm sa hi politics-a lehthal thei tur chuan, kalphung thar, ṭha leh dik zawk rawn kengtu inti te chuan, rawn ṭan thar tur an nih avangin mipui rilru hmin a, ṭanrual tir thei turin ṭan an lak nasat a ngai zual ngei ang.

Mahse chutiang ni lova, kalphung thar rawn au puitute hi thlan tlin pawh lo ni se, a tirah chauh an thiltih dan danglam deuh tur, mah se a hnu lawka tuna mite kalphung leh zei, kan hnawl tawh hnu ang thoa ram kalpui tur an nih rin theih sa, campaign laipawha a ruka tuna mite zei rawn puan hnuai ve tho te an nih chuan awmzia an nei mawh hle ang a. Mipuite’n kan hruaitute ram pawi khawihna leh mipui pawi khawihna lian pui pui, rapthlak tham tak chanchinbu leh TV aṭangte’n kan lo hre ve ṭhin a. Mahse chungah te pawh ram siam ṭha thei tur nia in sawi party/ candidate-te pawhin, ‘nakina ka tih ve huna min beih let nat bik loh nan’ ti ni awm taka ram dan ang pawha chutiang pawi khawihna-ah pawh ram thlavang hauh tum ngai bik lo (quid pro quo), politics-a hlawkpui theih tur tawk vel chauh baka dem ngam ngai lo an nih chuan, ram tan kalphung ṭha leh dan anga ram hruai duh tak tak tur an nih hmel bik lo.

Hetihlai hian mipui zinga kan mi thiam tam tak, mipuite pawhin an sukthlek entawn atana kan lo mitmei ruk ṭhinte paw’n, chutiang ram leh mipui pawi khawihtute nia kan hriatte chu dem lo, mai ni loa lang lo lama ṭawngka leh awm dana an hlat chuan loh thozia te kan hmu ṭhin a. Mipuite’n ṭha leh ṭha lo thliar te pawh har kan tih phah zo ta. A ṭha lo zawk kha a lo ṭha leh ta zawk ta emaw te kan ti a, anni pawh tih ṭhat ruk ve deuh mai tur emawni te kan ti rum rum ṭhin! Chutiang karah chuan mipuite zinga tam takin, kalphung thar ṭha zawk rawn au puih ruaitu zingah, innghah ngamna tak tak hmuh zawh loh vanga beidawnna rilru pu chungin, lo ngelnghet sa leh inthlan boruakin a awn sa zawk te kalphung pangngai hi, duh hauh lo chungin an lo vote leh nge nge ṭhin niawm a ni.

Hetiang hi thil awmdan a nih avangin kalphung thara ram hruai hmasawn tum tak takte chuan tuna kalphung pangngai, mipui tam berin an nin tawh em em hi entawna rawn neih deuh roh chung leh, an tihdan hrulah zel hian inthlan campaign pawh hi rawn ti ve lo se la. Amaherawhchu, mipuite belh tlak leh phen tham ni thei khawp tur leh, (tuna politics-a ka khingpuite hi nakinah ka la zawm ve leh duh takin ti rilru chung loin) nghet tak zawkin ram ṭanghma dik tak (ram chauh dah hmasa a, mimal tlawn zawng ngawt ni lo) rawn au chhuah pui zawk se la. Hetiang hruaitu, belh tlak leh phen thama mi in pumpek, a chi tur ni tham, eng pawh thleng se he kalphung ṭha leh thil ṭha duh mipuite min sazu mei dawh san hauh lo tur ngei hi ram leh mipuite’n kan mamawh e.

Chutiang mi, kawng ṭha lama mipui rilru ṭha sa rawn kai tho a, rawn hruai khawm thei hruaitu, zui ngam tur hi mipuiin nei ila, mipuite’n kan vote tlin loh chhan tur a awm loin ka hria.

- L Sailo