ADVENT
Tunlai khawvelin hun bithliah nan Gregorian Calendar hmang mah se khawvel sakhaw hrang hrang hian hmasang ata tawh anmahni pualin calendar an nei hran deuh zel a, hun chhiar dan pawh an sakhaw thil bikah chuan a danglam viau zel nghe nghe.
Hindu chuan Panchanga Calendar an hmang a, chutiang bawkin Muslim-ho pawhin calendar nei hrangin an kumthar Hijri pawh nakkum September ni 12-ah daih an hmang leh chauh vang. Kristiante hma lo sialtu pawimawh tak Juda sakhua pawhin an kum thar Rosh Hashanah chu September-ah tho an hmang dawn a ni.
Kristan sakhuaah pawh (kohhran ṭhenkhatin hmang lo mah se) kohhran Pathian biaknaah chuan kumthar hi Advent aṭangin a inṭan a. Kohhran thil reng reng Krista lokal aṭanga inṭan a nih avangin hei hi thil inhmeh tak pawh a ni.
Advent hi Latin ṭawng adventus tih aṭanga lak a ni a, 'lo kal' tihna mai a ni. Krista, Thu Tisaa lo chang, kan hnena lokal chu lo dawngsawng tura kan inbuatsaihna hun a ni. Advance Kristmas - Krismas lo lawmlawkna nen a inang lo. Catholic, Anglican, Lutheran leh kohhran ṭhenkhatin advent hi an hmang a, Protestant zingah advent hmang lo erawh an awm nual.
Kohhran kum chhiar dan hi Judate tihdan zulzuia kan neih a ni a. A ṭantirah chuan Easter aṭanga kum hi inṭan a ni ṭhin. Kohhran Pathian Thu chhiar tur ziahna lehkhabu ‘Lectionary’ kan hmuh theih hlui ber Palimpsest of Wolfenbuttel, kum 452 hma lama ziahah chuan Kohhran kumthar chu Easter-ah inṭanin Holy Saturday-ah a tawp, a ti.
Advent hman hi France leh Spain ram aṭanga chinchhuah a ni a. A ṭantirah chuan inphatna hun atana hman a ni. Rom lama advent an hman ve hun chu kum zabi 6-na chauhah a ni a, a tlangpuiin Pathian ni vawi nga aṭanga vawi rukte a awh ṭhin. Advent hun chhung atana Pathian ni vawi li ruattu chu Pope Gregory the Great kha niin, kum 546 khan he dân hi a siam. Hetih lai hian kum zabi 11-na thleng khan hei aia rei zawka advent hman hi an la uar tho a, Ambrosian Rite, Milan-ah phei chuan vawiin thlengin advent hi kar nga kar rukte an la hmang ṭhin.
France leh Spain lama tih dan zulzuiin Rome lamah pawh advent hi mahni inphat nana hman a ni chho a. Chawnghei leh ṭawngṭaia hun hman a nih mai bakah inkhawmnaah kawr/ puan rawng dumpawl hman a ni. Tin, Biak inah pangpar khawi a ni lo va, rimawi tum a ni bawk hek lo. Amaherawhchu, hei hi kohhran mipuite chin ṭhan mai a ni a, dân ang bura siamna chu a awmhran lo thung.
Advent hun laia ṭawngṭaina hmante chu hmanlai lehkhabu hlui, Scroll of Ravenna (5th C) leh Gelasioan Sacramentary (7th C) aṭanga lakte a ni a. Heng hian Krista lokalna (Incarnation) leh a lokal lehna tur (Second Coming) te a tarlang ber. Krista tawk tura intihthinghlim a ṭul thu a tarlang bawk.
Tun hnua advent an hman dan chu tlemin dang mah se Kristian hmasate lo hman dan nen a in persan tam lo hle. Mahni inphatna lam kha chu paih a ni a, mah se Kristmas hmang tura kan inbuatsaihna a nih angin kan thlarau nun ṭheuh kan tuaithar a phut thung. General Instruction of the Roman Missal (GIRM) 305, 313 chuan advent laia kan pangpar khawite leh kan rimawi tumte chu a hunlai nena inmil tur a ni a, Kristmas hlimna leh ropuina hliahkhuh thei khawpa uchuak a ni tur a ni lo a ti. Hetih lai hian inkhawmna kawr/ puan rawng atan a dumpawl a la hman chhunzawm a, ropuina lam hla sak loh a la ni chhun zawm thung.
Hun hmasa lama an lo hman dan angin advent hun chhung hian Isua lokalna kawng hnihin Kohhran chuan min kawhhmuh - Isua lokal lehna tur (Second Coming) hi December ni 17 aṭanga December ni 24 thleng hman a ni a, mihring anga a lokalna (Incarnation) kha advent Pathian ni hmasa bera ṭanga December ni 16 thleng hman a ni. Tichuan, advent chu hun lawmawm, Pathian lokal tur hlim taka kan lo nghahna leh hmuahna hun a nih chu.
Advent chungchanga kohhran mipuiten kan hriat tlan atana ṭha ve mai mai chu - Krismas ni, December ni 25 aṭanga a hnung tawlh zawnga chhutin Pathian ni vawi lina hi advent inṭanna atan hman ṭhin a ni. Advent hi November ni 27 aia hmaah a awm thei lova, December ni 3 aia tlaiah a inṭan thei lo bawk. Urlawk zan, December ni 24 hian advent a tawp. Vigil Mass aṭangin 'Krismas hun' a intan chauh thung. Kumin 2017 hian December ni 3-ah Advent a inṭan ang a, chu chu Kristian tam takte tana kum thar a ni.
Advent hunlaia chin ṭhan pakhat Advent Wreath siam hi Lutheran kohhran chinchhuah a ni a, kum zabi 16-na hunlaia chin ṭan a ni. Pawl dang chuan tun hnu kum 1920 vel khan an ching ṭan ve chauh. Advent Wreath hi Evergreen Tree aṭanga siam a ni a, a kual laiah mombati pali dahin chu chuan kar li (four weeks) a entir a. A laia Mombati lian dah chuan Krismas/ Isua a entir thung. Heng mombatite hi kartin pakhat zel chhit tur a ni a, mombati lian erawh urlawk zanah chhit a ni ṭhin. Chu chuan Lal Isua chu kan hmuak thleng ta tih a entir a ni.
Advent hmangṭha la, Krismas laiin Lal Isua i thinlungah piantir ang che.
- Raymond L. Ralte ofm. cap. Rome, Italy