Mizoram first ; TUNGE NEUTRAL TAK TAK?
‘Bawnghnute tuipawlh loh’, ‘tui pawlh loh tak tak’ leh ‘a sawr lai hmuh’ te nei hrang kha kan nia. Thil hi kan sawi ang chiah hi a lo ni lo fo thin a, mi pawh hian ni lo turah kan ngai tlangpui em ni aw tihtheih a ni. Bawnghnute tuipawlh loh an lo zawrh pawhin, ‘Tui pawlh loh tak tak a ni em?’ tiin kan zawt nawn fo thin a. A tam zawkah chuan kan rin loh ang chiah a lo ni fo bawk thin.
Hei hi kan nitin tualzal nun a nih miau avangin politics ah pawh hian tu mai pawh hi rinhlelhna mitin kan thlir a. Party a nihna neite chu sawi loh, neutral inti thleng pawh hian kan inringhlel thum mai chu a nih hi.
Tunge Neutral?
He zawhna kan zawh hian kan rilruin a thlek ber chu political party mi leh sa kan ni nge ni lo tih hi a ni ber a. Political party-a member ni tur hian membership fee pea inziahluh te a ngai ve a, chutianga inziaklut ngeite chu party mi leh saa chhiar an ni. Eng party maha member fee pea inziak lut lo te hi ‘neutral’ tihin a huam tur chu a ni hmasa ngei ang a. Mahse neutral zingah pawh hian awn deuh lam nei, ‘neutral tan lam nei’ hi tam tak an awm a rinawm.
Chuvangin miin, ‘Kei chu eng party ah mah ka inziak lut lo, neutral ka ni,’ a tih pawh hian, ‘Neutral tak tak I ni em?’ tih zawhnain a zui chawk a ni.
‘Neutral’ han tih hian, tan lam an lo nei anih pawhin party ruihchilh lutuk chu an ni lo turah ngai phawt ila. Party ruihchilhna hian ram a tichhe thei hle mai. “Kan party a nih chuan vawkpui pawh ka vote ang” tih tawngkamte hi mi sawi tak tak a lo ni lo anih pawhin party ruihchilhte rilru puthmang a hrilhfiah hle mai. Party ruihchilhna avangin, tu nge kan vote? Enge ti tura kan beisei? Tih ngaihtuah miah lovin mi tam takin vote kan thlak a. Chumi rahchhuah sorkar kan han nei a, an rorel danah lungawi leh si lo kan tam hle thin anih hi.
Hetianga party ruihchilhna avanga kan rama thil pawi tam tak kan lo hmuh tawh avangin tunlai thalai leh mi vengva tam tak hian politics hi a huatin an hua a. Political party rim nam eih chu kan ngai thei lo va, hetianga party leh politics do bur mai hi Neutral dik tak nihnaah an ngai niin a lang a.
Mahse, eng ang pawhin dodal ila, tute emaw chu party ah an inhmang zel ang a, kum 5 danah vote kan thlak ziah tho a ngai ang a, khua leh tui tha kan nih dawn chuan vote kan thlak ngei a ngai si a, chung party candidate te chu kan vote leh tho a ngai si a. Party hawisan leh politics ngaihtuah duh miah loh chuan harsatna a sukiang dawn chuang lo anih chu. Chuvangin Neutral inti, politics ngaihven duh miah lote hi party ruihchilhte ang bawka sorkar tha siam tura tangkai lo an ni.
Chutih laiin mi thenkhat chuan partya inziahluhna an neih duh loh nachhan hi an mahni hlawkna tur an zawn vang a lo ni ve thei tho awm e. An inti neutral a, chuvangin party zawng zawngin an rim a. Inthlan dawn nia an vote leisak thei tu tur emaw, an vote leisak huai ber vote tumin an inzuar a ni awm e. Hetiang mite neutral dan hi neutral dan nep (cheap), thil tha duh vang emaw, rilru fim hman vang ni lova mahni sahmim tihpuar tum, ngaihtuahna rethei tak neite an ni. Sorkar tha siamna tura tangkai lo satliah pawh ni lo, mi hlauhawm an ni zawk.
Anih chuan tunge neutral dik tak chu ni ta ang?
Neutral dik tak chu party tan bik nei lo, eng party pawh chik taka thlira, an thil tumte, an thusawite, an hmathlirte chika, chuta tanga ram tana tha tur nia a rin Vote tura rilru siam thei mi hi an ni phawt ang a. Heng mite hi partya inziahluhna nei lo, rilru dik tak pua ram kalsiam ngaihtuah thiam, ngaihtuah thinte an ni.
Chutih rualin party member pawh hi ‘Neutral Rilru’ a put theih a. An party in an sawi leh tih zawng zawng, an party tih anih avanga pawm satliah ringawt lo, a tha lo chu dodal ngam, mi tha lo chu an party mi pawh ni se Vote lo ngam, ram leh hnam hmangaihna tak tak thinlung pua siamthat zawk tumte hi ‘Neutral Rilru’ pu an ni a, heng neutral rilru pute hi party a awm ni mahse Neutral dik tak zinga chhiar theih an ni ngei ang.
Eng vang chuan nge ka neutral ang?
Political party te innghahna chu party ruihchilh an mi leh sa te a ni. Chung party ruihchilhte chuan an vote dawn tho tih an hriat avangin candidate atan pawh ngaihtuahna zau taka hmang thei, ram leh hnam hmangaihtu tak tak thlan kher an tum lem lo a, ei ruknaa inhnamhnawiha rinhlelh thupte pawh an candidate leh thin. Sorkarna an siam hnuah pawh eng ang pawhin tidik lo se an party ruihchilhte chuan an dik lohna te an hmuhsak ngai dawn lo va, an sawimam pui char char zel dawn a, inthlan leh hunah pawh an vote leh tho dawn tih an hriat avangin, ram hmasawnna tura ngaihtuahna sen tak tak an tum lo a, an party mi leh sate hmuia chithlum an tah chuan an duh tawk mai. Chutianga mi an partya rinawm tlat tura an duh avangin party hruaitute chuan an party policy, Mizoram pum pui tana an duan niawm tak takah pawh inthliarna siamin an party mi induhsak nan an hmang a. Khawsak harsa zawk tan phei chuan party member nihna neih loh hi ngamawm loh khawpin an siam a ni.
Hetiang hi kan dinhmun anih avangin sorkar tha siam tur leh, sorkar chu hna thawhtir tak tak tur chuan party ruihchilhna kan bansana Neutral rilru kan put a ngai a ni. Mahni party sahuai thingvawn tlatna hi ram leh hnam hmelma a ni. Party ruihchilha, ngaihtuah chiang lem lova vote kan thlak mai mai chuan, ram hruaitu tha kan thlang chhuak ngai lo vang. Ram hruaitu tha kan neih loh chuan eizawnna a harsa tulh tulh ang a, kan fate zirna in a tuar ang a, kan hriselna thlengin a nghawng thei. Rilru fim taka duhthlanna kan siam hian keimahni leh kan fate tan thil tha kan ti a ni.
Mi pakhat chuan, “Mipui 50% chauh pawh hi neutral dik tak ni ila sorkar tha kan siam thei ang,” tiin a sawi a. Neutral tak tak, neutral rilru dik tak pu, partya member leh member nihna nei lote hi sorkar tha siam tura mi pawimawh berte an ni. Chutiang rilru pu chu tunah hian Zoramin a mamawh a ni. ‘Mizoram kan hmangaih’ kan tih hian mi nawlpui hian tihtheih dang vak kan nei lo. Ram hruaitu tha thlang chhuak tura rilru dik tak, Netural rilru pua vote kan lo thlak mai hi mi naran tan ram kan hmangaihna tihlanna kawng tha ber a ni. Chu I vote avanga sorkar tha a lo insiam a, ram hruaitu tha kan neih chuan ramin hma a sawn ang a, I chhungkuain a rah in tel ang. Chumi a thlen theihna tura I vote hlu tak hmanga I lo tel ve avangin nang pawh I inchhuang thei ang. Kan ram a dam leh theih nan ‘Neutral Rilru’ dik tak lo pu teh aw.
‘I ram leh hnam a boral chuan nang leh I chhungte in him bik lovang.’
- Dr. Rohmingmawii