Written by
Ma Liana
Sihphir Venghlun

Patea lunglenna Bethlehem tlang

Vairamah ka la kal tam lo, Diwali dawnah leh Diwali lai phei chuan ka kal lo hrim hrim. Thawm thangva leh Internet Bazar lama kan lo hriat angin Vai sumdawngho khuan an Diwali dawnin mirethei ber aṭanga mihausa ber thlengin hlim taka Diwali an hman theih nan an thil zawrhte a man an titlawm ṭhin. Internet Bazar lamah pawh Mizo mipuiin Diwali discount kan chang fo. Keini Mizorama Kristian sumdawngte chuan kan hunpui Krismas dawnin kan thil zawrh kan tito daih thung. Lal Isua piancham avanga sum leh paia lo hausakpui ta viau hi kan tam awm asin. Vaiho nen chuan kan rilru put hmang a danglam tlat. Amaherawhchu, Krismas a lo thlen dawn avanga miharsa zawkte tana mi inphal tak tak erawh Mizo zingah kan awm ta ṭeuh mai. Ṭhalai zingah pawh miretheite ṭanpuina tura ṭhianhoa inhlawh an awm leh nual tawh ang. Mi dang ṭanpui hi a ṭha a ni, mirethei ber pawhin Krismas hlim taka a hman theih nan kan ro bawmte kan hawn a ṭul.

Biak Inah Krismas hla kan han sa chho ṭan ta a. Krismas a lo thlen châng pawha incheina tur pawh nei zo ngai lo, khawsak harsa em em mai, Khawbung Patea ka ngaihtuah chhuak a. Krismas hla a phuah ho KHB no 89, 94, 104, 111 leh 125 te ka rilruah a rawn thar viau a, ka lung a lengin zaikhawm vat vat ka chak tawh hle mai. Patea khan he khawvelah beisei tur engmah a nei lo va, chhuan tur lah a nei hek lo. Awhna leh îtna pawh a nei chuang lo va. A khawvel ni a tawp huna a beisei ber kha vanram a ni miau a, amah kha vanram zawngtu a ni a. A rilruah van khawpui hi a awm tam ber. Kan naupang laia Sande Skul-a kan kal tirh chuan Jerusalem, Bethlehem, Nazareth tihte kha khawvela awm turah kan ngai lo. Vanrama awm daih turah kan ngai. Chuti chuan, Patea ngei pawh hian Bethlehem tlâng chu Vanram sawi nan a rawn hmang ta daih mai a. Mahse, Mizo Kristiante thinglungah chuan a chiang si a ni.

Bethlehem tlang hian a lung a tilêng a ni satliah lo, a ngaihin a ngai vawng vawng a, ‘Ngai lo awm ang maw chu hmun chu, ka Lal siang a lawina, Kaisar lal lai ni tla zam vêl hnuaian ka Lal nau ang ṭap e,’ an ti reih reih mai a. Mi zawng zawng hian ngai turah hian a ngai ringawt mai a ni. A thunawnah te pawh ‘Aw, nang Bethlehem ka va ngai tak che êm,’ a ti vawng vawng mai a, a ngaih hmel bik hliah hliah ṭhin. Krismas vawi tam kan lo hmang ve ta. A chang chuan zaikhawmnaah lunglêng tak maia zaiin hunpui tawp mai turte kha kan ûi ve viau ṭhin. Patea pawh hian ka rin danin Krismas liam dawn vêlah a nih ka ring he hla hi a phuah, ‘Châmrih ula, berâmpute, hmun khawhar kal san s’u, lungngaih lohna arsi piah ram nuamah tual kan lêng za tawh ang’, tiin Berâmpu ṭha Lal Isua kha amah awmpui turin a ngen ngâwih ngâwih mai a ni. He laia lungngaih lohna arsi piah ram nuam tih hi a literature ang zawnga chhût pawhin a ril veng veng a, keini ang duangte chuan phuah ve dawn ta ila, hlim tâwp awm lohna emaw lawma kan luhna vanram nuamte kan ti nulh duh dawnin ka hre tlat.

Patea hian vanram sawina atan Bethlehem a rawn hmang thiam tlat mai hian lung a kuai a, a ngaih hian a ngai hiam hiam a ni ber. ‘Ngaih a na e, Bethlehem tlângpui, Tlâini tla eng lênkawl a khum riai e’, tih hla a phuah laite hian a chhungte hriat si lohin, a ziakna lehkhapuanah a mit ata mittui hi a far leh kauh ṭhin hian kei chuan ka ring tlat. Eden bawhchhiatna avanga Pathian nena inmihran tawh kan nih lai khan chhandamtu tur chu pekin kan awm a, chu chu amah Patea chuan, ‘Bethlehem Arsi a êng leh ta, Eden thlan kawngkhâr chhûng a rawn chhun eng. Harhin tho r’u, Eden khua a vâr ta’, an ti thiam tlat mai ṭhin hi a ni, a ril ka tihna chu! KHB no 89-na chang hnihnate hi a thu a mawi asin. ‘Zân hla mawi ri chuan lei hi a nghawr nghing a, Edena muhil an tho ta, "Khaw' nge chhûn arsi chu?" an ti’. Mihringte hnena Lal Isua pêka nih khan van zaipawlten hla ropui tak an rem a, chu chuan lei hi a nghawr nghing a, Van leh Lei inkara palai hna thawktu Chhûn Arsi, Lal Isua ngei chu khawiah nge tiin an zawng ta ṭhin a. Amah hmutute an lawm em em a, Patea phei chuan ‘Lawm ru, lawm ru, min tlantu Beramno a lo kal, Fak r’u Halleluiah Amen, Heleluiah..’ tiin a aiawha dinsaktu Lal Isua chu a fak mawlh mawlh mai a ni.

KHB No 104-na a chang a rem chhoh dan hi a mawi ka ti hle. Kristian nun chu chhandam tawh, chhandam mêk, chhandam zêl tur tiin an sawi ṭhin a, chu chu Patea hla phuahah pawh hian kan hmu. A chang 2 naah Chhandam tawh kan hmu a, "Chatuan Salem kawngkhâr ropui chu kan tân a rawn hawng leh ta e. Boralna rama lêng tawh hnu kha, Vân khua min chantîr a..." tiin a sawi hmiah mai a. A chang 4 naah chhandam mêkah awmin "Aw, tûnah hian i kal ang u, hmun khawhar lam chu i pan zêl ang; Lei lalten amah do mah se la, mipuite zawng pawhin, kei ka Lal duh, ka lunglai hnemtu hmun khawharah pawh aman min awmpui ang," tiin tuna Lal Isua zui turin min sâwm a. A thunawnah hian chhandam zel ni turin leh amah Lal Isua zui a tumna thu kan hmu. "Aw, Bethlehem tlâng ka thlen hma chuan, châwl lovin ka kal ang; Chhûn arsi êng chuan min hruai zêl ang a, Mari chawi lai nausên chu ka hmu ang a," tiin Vanram a thlen hma loh chuan châwl lova kal zêl turin a nun a buatsaih a, a ringtu nun kawngah chhûn arsi ropui ber van Pathian chuan hma a hruaisakin Lal Isua hi a rinna mit mai ni lo, a tak taka hmuh ve a inbeisei tlat a ni.

Patea rinna mit leh rinna bengte hi mit danglam leh beng danglam a ni. Mihringte hnena fapa peka kan awm lai a, Hla mawi ropui satu Van Zaipawlten hla an rem te kha Patea hian a hre ve emaw ni KHB no 125 ah chuan, ‘Ngai teh, an ri a va mawi êm! Ni ropui lo thleng lâwmin, khawvêl sual leh thlêmna chungah, Rem lêng se tiin an zai,'tiin a sawi daih mai a. Zâipawl zingah khan a hmêlhriat an awm vak lo emaw ni, "Hmêlhriat loh kâr hla mi an ni. Tlantu faka zaite chu a la ti ta deuh deuh. A rinna mit hi a fiah ṭha awm asin, ‘An va mawi êm, an puan ropui, an hmêl ni aia êng nên; An puan êng vâr ropui sinin...’ tiin Van Zâipawlte puan sin leh an hmelte pawh a hmu thlap asin.

Patea hian a chhandamtu Lal Isua chanchin a hre tawh a, mahse, a aia chianga hriat chian zel chu châkin a tuihâl hliah hliah mai a, Van Angel te hnênah meuh pawh, "Min hrilh rawh u, angel-te u, Van Lal Immanuela" tiin a ngen lâwm lâwm mai a. Amah Lal Isua hmêl ngêi maia kha he khawvelah hian rawn kalin rawn inlâr leh ta se, amah faka zai kha a va châkin a nun khan a va mamawh tak em! "Lo êng leh se, kan chungah hian Chhinchhiahna vârparh arsi, Remna lêng se hmun tinah hian tiin kan zaipui tawh ang," tiin a nun khan Lal Isua a ngâiin a beisei reng a. Mihringte chhandam tura rawn kal Lal thar Isua chu mi zawng zawngin an lo lawm tûrah ngâi mah se, van mipuiten uiin an ngâi êm êm mai si a, Tin, chhinchhiahna pasarihna chu a han phelh veleh, dar chanve lai van chu a reh ṭhuap a. (Thup 8:1). Tichuan, van mipuite chuan ṭapin lei an thlir vawng vawng mai tih a rinna mita a han hmuh khan ‘Lâwm lo awm ang maw Lal thar chu, Vân mipuite chuan an rawn ṭhen ta, Angaiin vân khua a reh zo ta. Ṭapin lei an thlir a, Chatuan arsi eng pawhin a ûm zel a. A pianna Bethlehem tlâng a rawn thlen ta,' a ti raih raih mai a. Patea hian Lal Isua a ngâi a, kan tunlâi khawvel changkâng tawh takah kan nuamsa lutuk hian vanram min ngaihtir thei lo va, chu chuan ringtu nun kâwngah nasa takin min tlakhniamtir ṭhin a ni. Pathian beisei a, a kianga thlen hlan nghakhleltu kan ni em tih hi kan inzawh nawn fo a ngai a ni.

- Ma Liana, Sihphir Venghlun