Written by
KL Rochama

DUHAMNA

THUHMA:

Duhamna/Awhna/Itna tia Mizo tawnga Bible letlingtuten an dah hi Greek tawng, “Pleonexi” atanga lehlin a ni a. Pleonexi chu thumal pahnih, ‘Pleon’ leh ‘Echein’ belhkhawm a ni a; Pleon chu “Tam zawk” tihna a ni a, “Echein” chu, “Nei” tihna a ni. Saptawng chuan “Coveteousness/Greed” tia dah a ni. Hebrai tawng chuan Pleonexi sawi na tawngkam hrang hrang an hmang a. “Thenawm nupui it/awt suh” (Deut 5:21) tih nan “Hamad” an hmang a. “Awhna/Duhamna hawtu erawh chuan damchhung hun a tisei ang” (thuf 28:16) tih nan hian “Besa” an hmang a ni. A awmzia chu, “ Hlepruk duhna ( Desire for Dishonest gain)” tihna a ni.Tichuan, Duhamna chu; “Mahni chantawka lungawilo, midang chanvo chhuhsak duh khawpa huamhapna” kan ti thei ang.

DUHAMNA HI TLUKNA BUL A NI.

Mihring hmasa, Adama leh Euvite kha Pathianin “Ama anpui ngeiin a siam a” (Gen 1:27) Mahse Euvi chuan Pathian an a lo chak ta tlat a, Pathianin dinhmun sang ber Amah “Anpuia” a siam chu lungawipui zo lovin, “Pathian an” chakin a tuihal a. Tuifinriat tui al chu miin a in tam zawh poh leh a tuihal zual zawk thin angin duhamna tuithawl atanga inte chu an in tam poh leh an tui hal a zual zawk zel thin. Bible chuan, Pathian ang ngeia siam Euvi hian pathian chakin amah siamtu thupek pawisa lovin “ Thei ei thianglo” chu a ei a. A pasal Adama lahin, a hnial ngamlo nge, a hnial phallo zawk, “ I ei chuan i ei ni la lain i thi ngei tur a ni” ( Gen 2:17) Pathianin a tih, thei chu a ei ve ta a. Adama te nupa hi tisa (Physical body) chuan an la nung reng a, fate pawh an nei a ni. Mahse, thlarau leh rilruah an thi a, Pathian an anna kha an hloh tawh a ni. Philipa Kaisari tlangah Isuan, “Setan, kal bo daih rawh, ka tan tlukna i ni e; Pathian ngaihtuah danin i ngaihtuah lova, mihring ngaihtuah danin i ngaihtuah a ni” tiin Petera chu a zilh a (Matt 16:23, Isa 55:8). Gilbert K. Chesterson-a chuan:

“Mihring hi a nih tur ang a ni phak tawh lo va, khawvel pawh hi a nih tur ang a ni phak tawh lo. Tih hi chiang taka sawi ngam a ni. Engemaw diklo a awm a, a kilhna (Screw) a thawl tawh a ni.” a ti a.

Mahni chanchin hi zep nei lovin sawi duh ila chuan, Paula angin, “Ka thil tih thin hi ka thil tih duhzawng a ni si lo, ka thil huat zawng tak chu ka ti zawk thin a ni” kan tih theuh a rinawm. (Rom 7:15) Paula hi chu Pathian Thlarau Thianghlima khat a nih avangin zep tit tet nei lovin, “Mirethei ka va ni tehlul em; he thihna taksa lakah hian tunge min chhanchhuak ang?” (Rom 7:24) tiin a lo rum chhuak a ni. Fakna hla phuahtu chuan, “Ka thinlunga sualna khawi ka nih chuan, Lalpan ka thu a ngaithla lovang” a tia a (Sam 66:18) Kan Pastorte, Evangelist te, Kohhran upate hian an chhungril nun ruak an puang chhuak ngam ve ang em? Sual kuangkuah reng chunga mi hmuha thlarau mi nih tuma tawngtai hluah hian ceiling bak a pel thei lo. Mi duham chu thil diklo zakzeh a neih avangin a dawihzep a. A nihna diktak (Real self) mi hmuh na pholan a hlau va. A nun chu Bel ruak khawn ang a ni a. Awmze nei lovin a thawm a ring a, Pathianin, “ I nun a bengchheng lutuka, i aw ka hre thei lo” a tih zinga mi an ni.

DUHAMNA CHU CORRUPTION HRINGTU A NI:

Corruption chu thil nih tur ang ni lo hi a ni. Mihring hi kan dam lai chuan kan inngainaa, kan inpawm chuk chuk thin a. Kan thaw a tawp a, kan thih hnu reiloteah kan taksa chu a lo “tawih” thin a ni. Hei hi ‘Corrupt’ chu a ni.

Kan taksa tawih rimchhe thei hi entirna atan ka han sawi a. A aia rimchhe daih zawk chu : “ Chhungril nun tawih (Moral corruption) hi a ni.

Moral Corruption hringtu chu Duhamna hi a ni. Corruption chuan no a pai a, pawisak neihlohna te, inbumna te, insum theihlohnate, itsiknate leh tualthahnate, sualna chi hrang hrangte a hring thin. Mizoram zim te hi lo thlir bing ila. Thalai zingah Pathian tihna nei lo, nu leh pa thu engmaha ngai lo, duh duha nuamchena khawsa, tladah lutukte avangin hri dam theilo HIV/Aids vei mihring awm zat atanga chhutin Mizoramah kan tam ber lawt lak a. Indiaah mihring awmzat atanga chhutin za zelah 0.22% an awm laiin Mizoramah 2.32% an awm a ni.

Nun uluk lo, taksa hriselna tur pawh ngaihtuahna chang pawh hre lo. Tui tih zawng apiang ei tawk thin kan tam avangin Cancer vei pawh mihring awm atanga chhutin India ramah kan tam filawr ber bawk a. Zunthlum, Thisensang etc. vanga thi kan tam ta. Mahni kan in hraihlum a ni ber e!

Nun pawnlang chu suar ang a ni. Suar tui chu a pawn a, a luang ri hawk hawk a. Li thuk a luan thlen chuan a reh hmak thin. Nun pawnlang chu “Nun Biru” a ni a. Pathian leh mahni (Self) bihruksan tum nun a ni. Adamate nupa chu Pathian thupek an bawhchhiat khan “Ka hlau ta a, tichuan, ka biru ta a ni” a ti a. “Theipui hnah an thuikhawm a, pawnfen an insiam chawp a” (Gen 3:7 - 10).

Rom Kaisara (Emperor) Nero zirtirtu leh kaihruaitu Seneca chuan , “Mahni sala tan hi sal tanna zawng zawngah a hrehawm ber a ni - To be enslaved to oneself is the heaviest of all servitudes” a ti a. (Qouted by William Barclay in his commentary on II Peter page 396).

Mahni sala tanna atanga tlan chhuah tumin thenkhat nawmchenna leh hausaknaah te bihruk an tum a; thenkhat Kohhranah leh Mission Field-ah an biru a. Fapa tlanbo hmangin tehkhin thu, mahni in bihruksan tum thu hi Isuan fiah takin a sawi a. A pa inah chhiahhlawhte thlengin eisen loh an nei chungin a tlei thei tlat lo a ni. Tet te atanga a lo awmna thin sakhua (Denomination) chhuahsanin an hnamin an hmuhsit em em, “Vai ramah”, tumahin an hriat lohna hmunah bihruk tumin a kal a. Bihruk san a tum, amah (self) hian a zui zel si a.

A mangang tawngkhawngin an hnamin an ten ber “Vawk” zingah a tal ta mai mai a. Amah (self) bihruksan tuma a kalkawng hi a hahthlak a, a bumboh hle a ni. Mihringin nuam ni a kan rin, a thim a var thlu lova kan zawn hi, Philosopher pakhat chuan “Zan thima zawhte dum awm lo zawn ang a ni” a ti a.

Fapa tlanbo hian Jona angin, “ Ka mangan tawpah Lalpa chu ka auva, anih min chhang a” (Jona 2:2) a ti a. Khawvel chanchin zirtu Charles A Beard-a chuan, “When it is dark enough you can see the stars” (Zan hi a thim hle chuan arsite an lang fiah thin)(Martin Luther King : Strenght to Love, Page 82).

DUHAM CHU CHANNA A NI:

Pathian thu chuan “Khawvela thil awm zawng zawng, tisa chaknate, mit chakna te, damchhung ‘Ropuina lem’ te hi paa chhuak a ni lo va, khawvela chhuak a ni zawk si a. Khawvel hi a chaknate chawpin a boral mek a ni” ( I Joh 2:16f) a ti a. Saruakin kan lo piang a, vawksa hrang khat pawh keng thei lovin kan chatuan hmun panin kan kir leh dawn a ni tih hi 2 + 2 = 4 anga chiangin kan hre theuh. Mahse, “Khawvel Ropuina lem” inchuhin kan buai nileng zankhua si hi min mawlhtu, “Rulin a sazu seh tur a aikaih” anga min aikaihtu Setana a awm a ni tih tichiangtu a ni.

Meizial pak hnih khat, zu no khat leh Drug far khat hian damchhung a daih thin. Mihring pianphung pangngai khawpkhamlo chu duhamna salah an inrin loh laiin an tang thin. Sakhuanaah pawh thlarau suak rui, Kohhranhote tibuai thei a, vir tawp tawpte an awm thin. Mamawh diktak aia mahni duh dana hruaia awmte hnenah “ I ram ( Kingdom of God) lo thleng rawh se” tih hi Kohhranhote tawngtaina ni rawh se.

A sei lutuk dawn. Hman kum deuh tawh, Mizo zinga Indian Police Service (IPS) hmasa dam lai khan tum khat chu Nowgong-a dah a ni a. Jorhat-ah NEICC inkhawm pawimawh a awm dawn a. CBC NEI Pastor Rev. Edward Sinha leh a thian chu hmanhmawh takin Car-in an kal a. Nowgong-ah Pu Rokunga chennaah an chawl zawk a. Thingpui huan neitu mihausa car-ah an chuang ta a.

Thui an la tlan hma chuan, car dang hian a rawn lehpel a. Car atang chuan Thingpui Huan neitu nau chu a lo chhuak a. A u te chu Pistolina rawn phek kah chiam a. An thi vek tawh emaw tiin Shillong panin Car pahnih chuan an tlan let a a. Shillong thlen hma Borapani Thuikhuah thuk takah chuan thi vek tawha an rinte chuanna Car chu an nam lum ta a.

A tuk zingah sangha mantute chuan Car thing bula tang chu an han enchiang a. Rev. Edward Sinha chu a awmah Bible a lo dah avangin a lo him pal a. A fanu Borapani-a Union Christian College-a zir chu a pa chanchin an va hrilh a. A u hmun luah a, a u chanai chhuhsak tumtu chuan a damchhungin Jail bang a zut ta a ni. He mi duhampa hi , “Mi a, zaninah i thlarau an laksak dawnche a ni; i thl dehchhuahte kha tu ta nge ni ta ang le?” (Lk 12:20) Isuan a tih zingah a tel ve ngei ang!.

Russia mi ziaktu hmingthang Leo Tolstoy-a lehkhabu ziah, “ How much land does a man need?” (mihring hian engtia zau nge ram a mamawh?) tih hian duhamna chungchanga kan thusawi a khaikhawm teh ang.

He thawnthua a changtupa ber chu Pahoma a ni a. Ni khat chu Pahoma chu an Lal Tsar-an (Kaisara) lengah a sawm a. Naktuk ni chhuah ruala hmun ruat atanga tlan tanin ni tlak ruala a tlan tanna chu lo thleng leh turina hrilh a. A tlan kual chin zawng ram chu pek a tiam a.

A tuk zing takah Pahoma chu a tho va. A tlan tanna tur hmun atang chuan phur em emin a tlanta a. Ram zawl tha em em, ni pawhin a chhun tlang theih loh khawpa ngaw dur pui hnuaiah chuan a ram neih tur ngaihtuah chungin, hah pawh hre lovin theihtawpa chakin a tlan a. Ni zungin ngaw kar a rawn chhun atang chuan ni a hniam hle tawh tih a hria a. Mahse, a zau thei ang ber ram neih a duhna chuan hah pawh hrechang lovin “ An hour to suffer, a lifetime to live” (Reilote tuarna hian, damchhung nun-khaw-nawmna min thlen dawn a ni) tiin tan a ahn la thar a. Ni tlak rual chiahin a tlan tanna hmun chu a lo thleng a. A tlu bawkkhup thuai a, a thi ta nghal a.

Tolstoy-a chuan “ Mihringin ram a mamawh chu ‘Six feet to his head to his feet’ a thlan tur feet ruka sei chiah a ni” tiin a thawnthu ziak chu a titawp a ni. Chhiartu duhtak, Tolstoya hi sorkara dinhmun sang chelh, hausa em em a ni. Mahse power, position leh hausaknate hi a lungawipui lo va. Duhamnain thihna a thlen a ni. I mamawh bak LSC i lo nei a nih chuan mamawhte hnenah sem rawh. Lal Isua ringtu tak tak i nih chuan, “In tan hmun siamin ka kal dawn” ti tu chuan i buaipui ngai lovin hmun (LSC) a tihfel sak daih tawh che. I mamawhin nge i nun kaihruaia, i duhamna zawkin?.