Written by
- Huna Kawlvawm

UNION BUDGET 2023 BUATSAIHNAA MI PAWIMAWH pasarih TE



Finance Minister Nirmala Sitharaman leh a phena awm thiamna leh hriatna kawnga mi namai lo tak takte chu kum 2023-24 Union budget buatsaih turin August/September 2022 vel aṭang tawhin ngaihtuahna an sawrbing ṭan tawh a.

COVID-19 hripuiin na takin khawvel sum leh pai a ei chhiain a sâwi chim a, chumi nghawng avang chuan khawvel ram hausa leh sum leh pai dinhmun ngelnghet tawh te pawh a tuar nasa hlei hlei an ni a. Ram ṭhang mekte phei chuan an tuar nasa zual bik em em a ni. Hri pui len hma lama an ram sum leh pai dinhmunah an la let hlei thei bik lo a ni.

India ram sum leh pai dinhmun pawh he hri avang hian nasa takin a hnungtawlh a. Sorkar chhiahkhawn a tlahniam a, hri dona leh ṭâm ṭanpuina tura Sorkar sum mamawh a tam sawt a, Sorkar sum hmuh a hniam avangin sum puk nasa takin a pung a, thil siam chhuahna lian leh tê náu zawng zawngte thil siam chhuah a hniam a, hemi hmuna hnathawk tam takin an hna an chán a, ni tin ei chawp leh bungraw chi hrang hrang siam leh hralh chhuah nasa takin kum hnih chhung zet a tlahniam a. Tun financial year 2022-23 hma deuh aṭang khan India ram sum leh pai dinhmun chhia chuan zawi zawiin a ke chheh rawn dik chho ṭanin, ṭhan zai a rawn rel chho leh ṭan ta a ni.

Budget pawimawh bik

Kum thar 2023-24 Union Budget tur hi Sorkar tan hian a pawimawh tak zet a, kum 2024 ram puma MP thlan (genaral election) hmaa budget hnuhnung ber tur a ni. He 2023-24 budget hian India ram pum tan thil ṭha leh ram sum leh pai ṭhanna tur (stimulating growth) te, thil man pung chak lutuk (inflation) chelh din te, ram chhung leh ram pawn mipui leiba/sorkar leiba tihhniam (lowering the fiscal deficit and debt burden) te, ram sum leh pai ṭhanna tura khawlpui herh nun ṭhatte a ni. Hei hian mi naran tan ban phak leh hna thawh tur nei lote thawh tur ngaihtuahna te, lo neitu leh kut hna thawktute hmakhua ṭha zawka tuam te, zirna ṭha zawk, mipui vantlang hriselna leh thil tam tak he BUDGET ah hian kum dang zawng aia fun leh bilh tel an tum dawn chiang khawp mai.

Budget team

Union Budget team te hian budget thar an ruahmanna kawngah hian hna khirh leh hautak tam tak an hmachhawn tih a chiang reng a. Prime Minister Narendra Modi sorkar inawpna hnuaia sum leh pai hmasawnna tur February 1, 2023 chawhma dar 11:00-a Union Budget hi Finance Minister-in Parliament-ah a pharh tura ngaih a ni.

India ram hi G20 ram zinga sum leh pai ṭhang chak ber a ni a, thil man sang chak lutuk (inflation) pawh tun hnaiah ziaawm chhoin hniam lam a pan a, Reserve Bank of India (RBI) pawhin Bank hnena sum a puktir aṭanga a pung a lak a tihsan ṭhin pawh a tisang ta rih lo.

Hetiang hi India ram dinhmun ni mah se, khawvel pum pui sum leh pai dinhmun erawh chu a thimin beiseina eng (global economic outlook remains dark) a la awm lo hle thung. Ram changkang khawthlang ramte leh China ramte sum leh pai ṭhanna chu a muang hle a. Hei bakah ram leh ram inerna leh a ruk taka inngeih lohna hi kum 2023 hian a chhawm tel avangin insumdawn tawnna lam pawh hei hian a tiṭhanṭhu lo ang tih a sawi theih loh a, chumi avang chuan India ram chhunga ram dang sum rawn peipungtu (global investor confidence) te ngaih hi a ngam thei ang em tih hi sawi har tak a la rih a nih hi.

Budget 2023-24 buatsaihna kawnga Finance Minister tiama mi pawimawh 7 te chu an ni :

1. Nirmala Sitharaman, Finance Minister

Nirmala Sitharaman, hian February 1 hian Union Budget vawi 5 a pharhna tur a ni. (Covid-19 pandemic in ram a tuam nasat lai kum kal ta, kum 2 chhunga budget pharh takte kha budget pangngaia chhiar hleih theih loh (mini-budgets) a ngaih a ni a, budget in chhawmdawlna leh ṭanpuina lam a nek nat vang a ni).

Sitharaman hian Finance a enkawl hma hian Defence Trade and Commerce Ministry a lo enkawl tawh a. Hemi avang hian khawvel sumdawnna inlumleh dan te, khawvela thil siam chhuahna lian thamte chu China ram bungruaa an innghah nasatzia zawng zawng te man fiah phak leh, chu thil tinep tura ṭan lak nasat a ngaihziate mai bakah, tun hnai kum eng emaw zat chhunga ram ṭhenawmte leh India ram inkara inngeih lohna leh innghirnghona awm zawng zawng pawh hre chiangtu a ni.

Nirmala hi August 18, 1959-a piang a ni a, Jawaharlal Nehru University aṭangin 1980 khan MA Economics a zo a, 1984 ah MPhil a zo leh a, PhD zir turin a inziak lut a, a pasalin UK-ah lehkha a zir chhunzawm avangin PhD chu zo ta lo thung a ni.

Finance Minister a nih anga Union budget 2023-24 a hna thawh hautak leh khirhkhan ber tur chu COVID-19 hri avanga Sorkar leiba tam lutuk tih tlakhniam hi a ni. Leiba tihniam chung sia ram sum leh pai ṭhang (economic recovery) tura ruahmanna fel tak duan chhuah hi a ni.

2. TV Somanathan, Finance Secretary

Somanathan hi 1987-batch IAS officer Tamil Nadu cadre a ni. Hemi hma kum 2015-2017 chhung khan joint secretary, Ministry of Corporate Affairs (MoCA) ah a awm tawh a, Prime Minister’s Office (PMO) nen Joint Secretary hna hi a chelh kawp a ni. Somanathan hi hna a thiam avangin officer zinga hriat hlawh tak a ni.

A kaihhruaina hnuaiah hian finance ministry hian thil ṭangkai chho zel tura sum hman (capital expenditure) chhuah tam ber pawh record siam a ni tawh a, chu chuan India ram state hrang hranga Sorkar thil hlu neih pawh a chawi kang dawrh a ni.

Somanathan hi Economics doctorate degree nei a nih mai bakah chartered accountant (CA), cost accountant and company secretary a ni bawk. Chanchinbu (journals and newspapers) hrang hrangah economics, finance and public policy lam thu article 80 chuang a ziak tawh a, lehkhabu 2 a ziak tawh a, mi dang lehkhabu ziakah bung tam tak a ziak zeh tel a awm bawk.

3. Ajay Seth, Secretary, Department of Economics Affairs

Secretary Department of Economic Affairs a nih avangin Seth hi Budget atana mi pawimawh (key point person) a ni. A enkawlna hnuaiah hian Budget Division hian budget atan thil ṭul zawng zawng an lo dawngkhawm vek a, an phuahkhawm a, a hmawr bawk thleng hi an kuta awm a ni.

Kum 1987-batch IAS officer Karnataka cadre a ni. Seth hian a hna pangngai bakah mawhphurhna dang a nei a, G20 central bank-ah co-chairman a ni a, kum 2024-a G20 ram Finance Minister’s meetings buaipuitu a ni bawk.

Seth hi zirna lamah Mechanical Engineer a nih bakah MBA a ni bawk.

4. Tuhin Kanta Pandey, Secretary Department of Investment and Public Asset Management (DIPAM),

Department of Investment and Public Assets Management (DIPAM) Secretary hian tangka kum thar 2023-24 chhung hian Sorkar thil hlu neihsa chhawr ṭangkai lam aia sum ei hek zawkte mimal kuta hlan leh hralh (disinvestment) kawngah a hma lam kum aiin beiseina a nei sang zawk ngei ang. A chhan chu Covid-19 avangin disinvestment aṭanga Sorkar sum hmuh tum zat pawh tihhniam nawn a ni a, Sorkar-in hralh a tum pawh lei tur an awm miau lo a, sum hmuhna lam budget pawh an phak lo nasa thei hle.

Pandey hi 1987 batch IAS officer Odisha cadre a ni a. Punjab University aṭangin MA Economics a zo a, UK aṭangin MBA a zo leh bawk. United Nations Industrial Development Organisation (UNIDO) ah deputation-in hun eng emaw chen a kal a, kum 2016 thleng khan Odisha state ah Principal secretary, finance hna a thawk a, October 2019 aṭang khan DIPAM secretary hna hi a chelh ṭan a ni.

Sorkar enkawl Air India hlawkna lam aia kum eng emaw zat chhung sum tam tak hloh leh ba tawh hralh kawnga mawhphurtu a ni. Union budget a chhun luh turin Sorkar enkawl corporation, public sector undertaking etc te sum thuninu ni mek te hralh ṭhen tura hma lak leh hralh kawnga mawhphurtu a ni.

5. Sanjay Malhotra, Revenue Secretary,

Kum 1990 batch IAS officer Rajasthan cadre a ni. December 1, 2022 aṭang khan Secretary, Department of Financial Services aṭangin Revenue Secretary-ah dah a ni.

Malhotra hian IIT Kanpur aṭanga Engineering degree a neih bakah Princeton University USA aṭangin Master degree–Public policy ah a nei bawk.

Rural Electrification Corporation (REC) ah Chairman & MD a ni tawh. Revenue Secretary a nih avangin a hma Sorkar-in chhiah a khawn tam theih dan tur ngaihtuah te, GST compensation state te hnena pek chungchangte leh pek dan tur ruahmanna siam kawnga mawhphurtu a ni.

6. Vivek Joshi ,Secretary, Financial Services

Kum 1989 batch IAS officer Haryana cadre a ni. October 19, 2022 khan Financial Services Secretary chu Revenue Secretary ah sawn a ni a, Vivek Joshi hi hemi ni tho hian Secretary Financial Services ah ruat a ni.

Hemi hma hian Joshi hi Ministry of Home Affairs hnuaiah Census commissioner a ni. Finance ministry hnuaiah hian kum 2014–April 2017 chhung khan Department of Expenditure ah joint secretary in a lo awm tawh bawk.

Vivek Joshi hian IIT Roorkee aṭanga mechanical engineering degree a nei a, MA International Economics a nih bakah Geneva Graduate Institute aṭangin PhD a nei bawk.

Secretary, Department of Financial Services a nih avangin India ram chhung financial Institutions, banks, insurance, National pension system hna thawh leh kalphunga mawhphurtu a ni. Secretary FS hian ṭanpuitu Additional secretary 1, joint secretary 4, economics adviser 2, DDG 1 a nei.

7. V. Anantha Nageswaran, Chief Economic Adviser

January 28, 2022 khan Chief Economic Adviser of India 18-na atan ruat a ni a, CEA hi kum 3 term a ni a, term 1 aia rei ṭang pawh an awm ṭhin.

CEA atan ruat a nih hnu ni 4 maiah Economics survey report Parliament a pharh kha a sulhnu a ni hman lo. Economic survey for 2022-23 Budget session ṭan nia parliament a pharh tur erawh hi chu Nageswaran hoa buatsaih a ni.

Madurai, Tamil Nadu ah kum 1963 ah a piang a, thiamna lamah IIM Ahmedabad aṭangin MBA a zawh hnuin University of Massachusetts aṭangin 1984 ah PhD a zo a. Kum 1994-2011 chhungin Currency Economist–Union Bank of Switzerland ah a thawk a, heti chung hian mawhphurhna dang Head of Research and Investment Consultancy–Credit Suisse te, Service Private Banking in Asia–head of Asia Research leh Global chief investment officer te a ni tel bawk.

Hemi hnu hian IFMR Graduate school of business Krea University ah Dean & economics professor a thawk tawh a, Singapore Management University, Wealth management Institute–Nanyang Technological University ah te professor hna a thawk tawh bawk. Kum 2019–21 chhung khan Prime Minister's Economic Advisory Council ah part time member a ni tawh bawk.

Source : MINISTRY OF FINANCE  (finmin.nic.in) MONEY CONTROL

- Huna Kawlvawm