Kan inunauna kan enthat a hun tawh em?

Mizote hi hnam mak tak kan ni a. Mizo nih chak lem lo kan chhehvela zohnahtlakte chei unau a, Mizo anga sawi ṭalh tum ṭhin kan ni - anni lah hi an inti Mizo ṭha duh vak lova. Chutih rualin Mizo nih duh, nih pawi ti lem lo, inti Mizo em em heng vai, gurkhali leh bru te thlenga ti Mizo thei miah lo kan ni lawi a! A ni duh lo nih tir kan chak tluk zet hian a ni duh lah hi kan pawm thei lo thung a ni ber awm e.

Kan zohnahthlak unau tam tak hian Mizo anga awm hi an chak lem lo. A chhan pawh hnam khat, Mizo anga lian leh thiltithei ve tawk angin an in ngai a, an tan Mizo nih kha a ṭulin an hre lem lo. Mizo tluka hnam lian ve tawka in ngai kha Mizo an nih dawn chuan an hnam nihna kha dah ṭha in Mizo hnuaia hnam tenau pakhat mai kha an nih a ngai dawn a, chu chu an tan chuan thiltih rual a ni lo a ni.

Mizote hi zohnahtlak zinga ram nei, mahni puala chenna ram nei kan nih bawk avang hian in pui chang tur hian kan in fuih nasa a. Zohnahtlak zingah pawh unau zinga upa ber chan chang a, zohnahthlak te buaina leh harsatnaah pawh an tan Zoram chu inhawng reng angin kan sawi fo ṭhin. Hei vang te pawh hi a ni ang e Mizo inti duh miah lo pawh hna leh hlawkna avang hianin Mizo an in ti a. Hlawkna an telna tur a awm lem loh a Mizo lo zui pawh hi an tam viau awm e.

Mi tam tak chuan zo­hnahtlak in unauna te, in zawmkhawmna te hi kan buaipui viau a. MZP ang te, YMA ang te, Political party ang te pawhin kan in unauna kawng hi kan tuipui vek a, kan sawi nasa vek a ni. Ni e, zohnahtlak in unauna hi kan sawi tur a ni a, kan tuipui tur pawh a ni ngei mai a, mahse kan dinhmun mek en hian tlem tlema kan her rem hret hret erawh a ngai ta viau in a lang.

Khawvel kalphung en hian ralmuan lam aiin harsatna leh buaina lam hi kan hawi chho mek zel niin a lang a. Ram chhunga chi leh chi buaina, hnam bil anga buaina, sakhuana avanga tawrhna a nasa chho zel a. Hetiang karah hian kan tih dan hlui kalsan a, fimkhur zawka in unauna hi kan kalpui hi a hun chho ta viau mai.

Mizoram hian a mi leh sa te chhinchhiahna mumal tak a nei lem lova, zohnahtlak kan nih chuan kan in pem pawlh a, kan in awm pawlh mai mai ṭhin. India khua leh tuite ngat phei chu address sawn ang tluk leka Mizoram khua leh tui nih theih a ni a. Hetiang dinhmuna kan din mek lai hian kan chhehvel state aṭangin zohnahtlak tam takin Mizoramah chhungte belin Mizoram address in hna leh hamṭhatna tam tak an nei mek a. Mizo ṭawng pawh hmang duh lo tam tak hi Mizoramah hian an rawn inti Mizo thar a. Nikhua a la rei ang a, hna a vang mek a, kan ram ei leh in tur tam tak min ei hek pui a, nakinah chuan a ram mi te nen hian hna leh thil inchuh hian buaina kan la tawk ngeiin a rinawm a, kan lo fimkhur lawk hi a ngai viau a ni.

Mi ṭhenkhat phei chu an awmna state a hamṭhatna nei thei bawk, Mizorama hamṭhatna nei thei bawk te an ni a. Mizote hian kan chhehvel state-ah hna kan dil theih loh lai hian mi ṭhenkhat hi chuan an awmna state leh Mizoramah hna an zawng thei ve ve a, heng te phei hi chu a fair lo viau a ni. Mahni awmna state ah ngei hna zawng ila, kan nihna anga kan lan chhoh zel hi a hun ta tak zet zet a ni.

Tunah phei chuan India mi mai ni lovin ram danga kan unauten min bel a. Danin a phal bak bakin kan buaipui luih luih a, an ni hian unau angina min en ve tawh lova, chu tak chu kan buaina, kan la buai chhoh zelna tur a ni. Unau kan tih te, kan tuam hlawm te hian min rawk mek a, min that a, kan tan hian hling an ni mek a, an la ni chho zel dawn pawhin a lang.

Kan khawchhak unaute hi an chenpuite ze ṭha vak lo an la ve a, tun hma aṭang tawhin kan tan buaina, chhiatna, harsatna min thlentu an ni fo a, an la ni zel pawhin a rinawm. A tlawmngai pawl angin, haw hawin kan unaute kan ti a, kan lo kuangkuah a, mahse he ram hi a rethei si a, ei leh in tur an dam khawchhuahna an zawn kawngah mi nunnain a tuar a, kan la tuar zel lo ang tih a sawi theih ta lo ve.

Mizoa chhiatna, inthah, insuam, inrawk, pawngsual leh ruihhlo tawlh kawngah nasa takin an hmingchhia a, an tan chuan dam khawchhuahna tur a nih chuan eng tih mah an hreh tawh lo va, hreh thei pawhin an awm ta meuh lo a ni.

Kan mikhualte, kan unaute hian unau ang pawhin min en thei lo va. An ṭawng lamah pawh an fimkhur seng lo emaw ni, kan ṭhenawm lawka dawra thawkte pawhin, “Ka pu hi ka that ang a, ka tlanbo daih dawn,” tih te an lo sawi emaw ni, kan ṭhenawmpa pawhin khawchhak lam unaute chu a chhawr duh loh phah a ni. Sorkar lam lah hi unau tih tawh chuan a dawih du tawh a, a duh bak bakin a che ve tawh a. Mikhual tam tak chu hnawk ti hle mah se, buaipui ngaihna pawh a hre chhunzawm viau ta lo ni awm tak a ni. Kan fimkhur zual chu a ngai hle a nih hi.

Mizote hian hei lo hi ram kan nei lo va, hei lo hi kan nei leh pawhin a rinawm hek loh. He ramah hian a chhunga chengte hi him tak leh nuam ti taka kan chenho hi a pawimawh tulh tulh dawn a ni. Chumi tur chuan inruahmanna ṭha zawk, him zawk, felfai zawk kan neih a ngai a. Mikhual kan nei a, kan unaute kan mikhual dawn a nih pawhin keimahni lam kan inhungbingna te, kan hamṭhatna leh himnate kan tihnghehzual a ṭul a ni.

Mikhual chu a in neitute anga an khawsa ngai lo ang hian mikhualte enkawl kawngah pawh kan fimkhur a, kan fin hi a ṭul tak zet zet a ni.

Mizote hian kan unaute kan en danah te, kan unaute kan dawnsawn danah zir tur kan nei a ni. Zohnahthlak inunauna hi ka sawichhe lo va, inunauna titawp ang u pawh ka ti lo, mahse tuna kan kalpui dan aia fimkhur zawk, ruahmanna fel zawk, ṭha zawk leh fing zawka kan kalpui loh chuan, nakinah chuan kan la buai ang a, harsatna nasa zawk kan thleng thei a, unau hi kan inhmelmak vak thei. Chuvangin fing lehzuala inunauna hi kan kalpui hi a ṭul tak zet zet a ni.

- Engkima Chawngthu