MIZO ṬAWNG: A RETHEI EM NI?

Mizote hian History kan sawi hian Sappui mingote sawi chen kan sawi ve thei lo a, changkànna kan sawi lahin khawchhak leh khawthlang lungfingte kan tluk hek lo. Kan chîm chin pawh a chuti tehlua lo rêng a! Tin, kan ṭawng kan la humhalh ṭha peih lo zui a, chîm chin sâng chi ziazâng kan lo ni lo.

Hnam dang ṭawng aṭanga chherin, Mizo ṭawngah kan let nameuh mai. Hnam dangte pawhin an ti ngai lo bîk chuang lo. English-ho pawh khuan hnam dang ṭawng an ru nasa a, mahse, English hi a rethei kan ti duh miah lo. A awmzia chu, Mizo ṭawng hi kan ngai ho sih sah lutuk a, thiam tak tak kan tum lo. A la boral lo ang tih a sawi theih miah loh. 

Mizo ṭawng a rethei ti rêng rêng chuan Mizo ṭawng an thiam tak tak lo. Mizo ṭawng thiam leh luhchilh thûk apiangin a hausakna an hmu a, an ngaihlu. Kan ṭawng hi kan humhalh tâwk lo. 

Ni e, 1894-a Sap Missio­nary rawn lutte khân A AW B min rawn siamsak a, thumal tam tak an rawn chher. Zorama awm ngai lo tam tak rawn lutte kha Mizo taka hming phuah sèn a ni lo a, Sap ṭawng leh Vai ṭawng kaihlekin thumal kan chher ta nual mai. He'ngte hi tihdanglam theih a ni tawh lo mahse Mizo ṭawng dikah ngai hmiah ila, ṭawng tihausatûah kan hmang zâwk ang chu. 

Mi pakhat thu­sawi ka hriat chu, "'Tlawm­ngaihna' tih chauh hi chu hnam dang ṭawnga an neih ve loh neih kan nei" tih a ni. A hre tâwi lû deuh a ni. Double adverb, he'ng dân dân, dên dên tih angreng te hi an nei ve kher em? 'ṭek ṭuk mai' kan tih te, khep khep mai a' tihte pawh hi ṭawng dangin let dâwn se a har viau ang. 

Mizo ṭawng thumal hnam dang ṭawnga awm lo sawi tùr i hre lo a nih chuan Mizo ṭawng aiin hnam dang ṭawng i thiam zawk a, i Mizo nihdàn a khingbâi ru tlat tihna a nimai. 

Mizo ṭawng hi a hausa a nia, khai mah aw: 

Kan kut zungchal kan han tizum a, kawngka kan han khâwng a, 'kik' kan ti a, kawngka aiah mi lû awm ta se 'kuk' a ni leh a. Kut zungṭang hmawr pahnih kan hman chuan mi kan 'sik' a, a hmawr tê a nih loh chuan kan 'piai' a, kan 'hmiai' thei bawk a; 'hmuai' pawh a la awm. Kut zungṭang pakhat chauh kan hman chuan kan 'kheuh' thung. 

Kuttumin mi kan hnek' a, kan hûm loh chuan kan 'bêng' a; a 'ṭhâm' pawh kan ṭhâm thei. Kan thuam inbel dante hi - lukhum kan khum a, bengbeh kan beh a, ṭhi kan awrh a, kawr kan ha a, puan kan bih a, puan kan veng a, puan kan sin a, puan bat a, kekawr kan ha a, pheikhawk, mawza, ngun, sana kan bun a, diar kan khim a, hren kan kaih a adt. 

Heti anga a inbelna hmun leh a inbel dan azira kan sawi hranna ṭawngkam ang hi Sapho hian an nei ve ang em?

Khanghu kan 'veh' a, maian te, behlawi te kan 'sik' a, anṭam kan 'la' a, vaimim kan 'kek', sawhthing kan 'cho' a, thingthupui kan 'lo'. Pu JF-a te phei kha chuan sawi tùr an ngah ang. Nuihsawhna ṭawngkam ringawt pawh 50 chuang kan nei kan tih ṭhin kha.

Hla thu lamah te hian Mizo ṭawng hausakzia a lang chiang viau. Kan ngaihsak loh aleiah kan ṭawng hausakna kan hrethiam pha lo mai zawk a ni. Hnam dang ṭawng lakah a hausa filawr kan ti bîk rêng rêng lo; mahse, Mizo ṭawng hi a rethei bîk miah lo a nia. 

Zir chiang la, luhchilh la, a hausakzia i hmu tam telh telh ang.

Source: Zoṭawng Thu Nãwi