Written by
- R.Lalthangliana
U. Kanan

NATO vs RUSSIA NGE INDOPUI III-NA?

Kum 1999 July ni 26-a India sipaite leh Pakistan sipaite Kargil District, Kashmira thla 2 leh ni 23 an intihbuaina kha rei kan ti hman hle a. Ti dekin kan awm, kan phun ngam chiah lo, Central leh State hnuaia sorkar hnathawkte ni 1 hlawh he intihbuaina vang liau liau hian cut sak an ni, sawi zui theih a ni lo. Hei mah mah intihbuaina chauh ala ni, War, Indona a tling lo, an la ti zawk maw le, War an tih tak hi chu namailo tak a ni dawn.

Russia leh Ukraine intihbuaina pawh hi Russia hotupa sawi dan chuan, Special Military Operation a ni. Operation lar ber, buaipuiawm ber leh rapthlak ber a ni hial awm asin. An buaina hi January ni 24, 2023 khan thla 11 a tling a, reh a hnehin a zual zawpui vaihlenhlo tih ang chauh ala ni e. Indona zir mite chuan, nikum, kum laihawl vel kha chuan intihbuaina leh inrunna hian kumin April thleng awh ngei turin an sawi a, tunah erawh kumin kum tluan daih turin an sawi leh ta zawk a ni. An sawi sei zel si, a nghawng a zau zel si, an rum tulh tulh zel si kan hmabak hi ko tak a ni.

Volodymyr Zelenskyy, Ukraine hotupa lah chuan, chhan tlak kan la awm e, min chhan ru, ti niawm takin, “Sum leh ralthuamin min pui ru” tiin khawvel hmaah a la au lauh lauh si. Thenkhat chuan Ukraine hi tu ram mahin pui lo sela intihbuana, indona hi tawp tawh turah an ngai a ni. Amaherawhchu, Ukraine hi puih ni lo se chu, Ukraine chu sawi loh Russia dep ram ṭhenkhat hi chu Vladimir Putin-a hmaah an bawkkhup tawh ang a, Europe khawmual a khur ang a. In pawngnekna chim chin a sang zel ang a, democracy lungphum sawi ngh a ni ang a, khawvel indopui III-na hi a thleng mek mai thei emaw tun ai hian khawvel indopui III-na kan hnaih tawh zawk mai thei.

Nikuma Russia-in Ukraine a run ṭantirh lai vel kha chuan NATO, US leh khawthlang ram te, Russia sipaite ep turin an inthurual hle a ni. Nimahsela, Ukraine leh Russia inchaltauh tir vak a, indona mei alh zel chuan ṭhelh hleih theih loh indona meipui ur chhuak ngei dawna hriatna chuan Russia eptute ṭan a ti rual lo deuh. Tunah hian Russia-in a tum, Luhansk, Donetsk, Zaporizhzhia leh Khersona Russia lam awntute Ukraine laka tih zalen a tum chu a hlawhtling chho mek a ni.

Ukraine-in ralthuam lian tlak­chham avangin a dang hlei thei tawh lo a, chan chhe zawkah ṭangin an mangang takzet a ni. Ralthuam lian leh thildanga ṭanpui tumin ram ṭhenkhat an inpuahchah mek a, Ukraine chau kaihthawh an tum hle, an ṭanpuinain Putin-a thinurna a ti sosang dawn tih chu an hria mahse Russia lian zel tur hi ven ṭulin an hre bawk si a ni! German pawhin indona sosang zel tur ngai ngam lovin, a Leopard 2 Tank, Ukraine-a thawn tur nge thawn loh tur thuah a lu a hai hle a, a thurualpui, NATO-a memberpuite leh US-in an ngen chiam avang leh US pawhin a Tank chhuantawlawl, M1 Abrams, Vietnam indo laia an sipai General Abrams hming chawia an sak, 31 lai an thawn dawn tak avangin a Leopard 2 Tank 14 thawn a remti ta a ni.

A thu chuan Ukraine hian Tank 100 chuang a dawng der tawh a ni. NATO leh US lamṭang ten, Ukraine ralthuam hrawl tak tak hmanga ṭanpuia kaih thawh an tumna chuan Proxy War mai ni tawh lovin a tak taka Russia leh NAT0 indona hring chhuak ngei dawna ngaihna lian tak a awm. Intihbuai ṭantirh lai ai khan Putin-a zia a lang chiang ta a, tlawm zawka ṭan ai chuan chhiat tlan vek pawh hi a thlan duh zawk a rinawm ta deuh.

Europe leh khawvel pumpui chhiatna an thlen theih thu an chhak chhuak chhen bawk si a. Zelenskyy lah hnehna tel lo inremna duh miah lo a ni bawk si. US leh NATO remna zawn tum dan pakhat chu, Russia hi chhut zal a, a kaw tawpa ṭantira inremna dawhkan kiltir hi a ni a, thei tak maw? Putin-a ho hian a kaw tawp an thlen hma, an hniak a pherh tak tak hma siin khawvel hi an suasam duh mai ang em?

Vladimir Putin-a lahin, “Kan hneh ngei dawn” tih chu a thupui a ni. Zelenskyy lahin chuti bawk. NATO Secy Gen, Jens Stoltenberg pawhin hnehna chu Ukraine tan a dah zawk. Indona hi chu a tawp ngei dawn mahse engtinnge a tawp ang?

Putina Special Military Operation rapthlak namailohzia chu: US sipai hotu, General senior ber chhut danin, Russia sipai leh Ukraine sipai thi leh hliam zat chuan nuai 1 an tling ve ve tawh a ni. Civil hi mi 7000 chuang fe nunna, he Operation hian a la tawh a ni, an zinga 433 chu naupang an ni. Hliam tuar mi 11,327 an awm tawh a ni. Sahimna zawnga mahni in leh lo tlanchhiat san mi maktaduai 8 lai an awm tawh.

Chenna in tih chhiat, 1,36,000 (7%) a tling tawh a, Aizawl district-ah hian chenna in 82,524 a awm. Ukraine-a in leh thil dang tihchhiat hlutna chu $ 113.5 billion a tling a, India chenga chantir chuan Rs 9263000000000 (tluklehdingawn sangkua zahnih sawmruk leh pathum) a tling hem mai. Thil tih chhiatte siam ṭha leh tur chuan $ 200 billion vel a ngai tawh ang. (billion khat hi 1000 leh 1000000 puntir chhuak hi a ni.)

Engvangin nge an in run, sawi sawi mahila, kei chuan Putina hausak vangah ka ngai. A hausakna tlingkhawm hian $ 200 billion a tling hep mai a ni, khawvel mi hausa ber pahnihna leh pathumnate aiin a hausa zawk tlat. A duhamna fanin fan tawp a nei loin a thluakah sum a lut laklawh a, a Subconscious-ah bu a khuar nghet tawh. Ukraine ram bung 4 hi neih belh se, an thau a sawk ang, a hausakna a nasa leh zual dawn a ni. Chuvangin, NATO, EU, US leh khawvel ram dangte mitmei a veng thei tawh lo a ni. Special Military Operation tawp dan tur leh a neitu Putin-a tawp dan tur hi engtin tak ni ang maw...

- R.Lalthangliana, U. Kanan