Written by
- Rev. Dr. Zaichhawna Hlawndo
Tu Dang Kan Ni lo ZOFATE Vek Kan Ni
Kar hmasa lamah khan “Hnamah i harh ang u” tih thu kan ziak tawh a. Zofate hian hnama harh turin kan hnam nihna hming dik tak pawh hre lovin kum tam tak kan lo bo tawh a. Kan zavaia nihna Zofate a ni tih pawh hre tawh lovin chibing emaw hnam nihna hrang hrang angin lak hran leh chhinchhiahte kan ni.
Kan ṭawng a tirah pakhat ni ṭhin kha kum tam tak awm hrang kan nih avangin a lo ṭhang danglam zel a. Kan miziate pawh chenna hun leh hmun azirin a lo dang hret hret zel a ni. Kan incheina hnam thuamhnaw (traditional dress) te pawh en thuak chuan inang mah se, danglamna riau a lo awm deuh vek tawh bawk. Chi peng hrang hrang anga kan nihna anga kal loh theih lohna chin a lo awm a, min awpbettu British leh India-te pawhin thlahkhat leh unau kan nihna lam kha dah pawimawh lovin kan chibing nihna ang angte pawhin min ṭhendarh zui zel a. Tunah phei chuan HNAM (Nation) pakhat ang pawh ni lovin, hnam hnufual (tribals) hrang hrang angin min ṭhen hrang a, min chhinchhiah a, min awpbet ta vek a ni.
Hnambo kan nih avangin hnam nihna (National identity) mumal hre lovin ram dang leh hnam dangten an mi hriat dan hrang hrang - Kuki, Lushai, Chin, Chilai, Khang leh Mizo tiin min lo kovin kan hnam hmingte min lo phuahsak a. Heng kan hnam nihna atana an lo vuah, ziah leh keimahni pawhin kan hmante hi eng tik lai mahin kan zavaia hnam nihna (National Identity) ah kan la pawm tlang ngai lo.
Mite'n tu nge an ni min tih? tih aia pawimawh zawk chu kan zavai mai hian, “Tunge kan ni kan lo intih ṭhin?" tih hi a ni. Chu kan nihna dik tak leilung piantirh aṭanga kan lo sawi chhuah, sak, ziah leh puanchhuah ṭhin chu ZOFATE kan ni tih hi a ni.
Zofate kan nihna chhan chu eng nge? tia kan zawh chuan eng dang vang ni lovin, "Kan thlahtu bul ber hi Zo emaw Zova a lo nih vang a ni". Hnam hming lo pianchhuahna chu mihring chi inthlahchhawn aṭangin a ni. Chuvang chuan mithiam chhuitute'n kan thlahtu an chhuinaa lungrual taka an thutlukna chu Zova thlahte kan ni tih hi a ni. Zova fate emaw a thlahte kan nih avangin tum'a min hrilh ngai lovin ZOFATE kan ni tih hi ṭuan leh mang aṭang khan kan lo sawi tawh ṭhin. Zofate inthlahchhawng chhui dan chu ka lehkhabu ziah “Tu Dang Kan Ni lo Zofate Kan Ni” tihah khan chipchiar deuhvin kan dah tawh a, tun ṭumah chuan kan tarlang vek lo mai ang.
Kum tam tak chhung khawvel hmun hrang hrangah awm darhin kan ṭawng leh nunphungte chu lo darh nuaih tawh mah se la, tlangtin mualtina Zofate chuan thu leh hlain kan nihna dik tak ZOFATE tih chu nghet takin kan la vuan zel a. Kum tam tak unau pianghmun kan inbona ata inhmuchhuak a, hnam khat leh thlah khat kan nihna dinchhuahpui tur hian tha leh zung pawh kan lo seng nasa hlawm hle.
Hla phuahtu leh thuziakmite'n kan zavaia nihna sawi nana an hman rim ber chu Zofate tih hi a ni. Political party hrang hrang pawhin kan zavaia hnam nihna dik tak chu Zofate a ni tih hi an hai lo. Zo Reunification Organization (ZoRO) pawhin kum tam tak Zo hnahthlak inpumkhatna chu mutmawh hnarmawhah an nei. Mizo Zirlai Pawl (MZP) pawhin an thusawina reng rengah Mizo tih hmang lova Zofate tih hi hman tur tiin kum eng emaw zah chu an lo inzirtir tawh. Young Mizo Association (YMA)-te pawhin mutmawh hnar mawhah Zofate hnama inpumkhatna tur hi an lo nei tawh. Kohhran pawhin Zofate harh hun tur chu dingdihlipa thlirin - Kristian Hlabu 343 chang linaah chuan “Harh r’u, Zofate harh r’u, Hnehna ropui kan chang thuai ang;” tiin hla kan lo sa tluk tluk tawh bawk.
Nehemia chuan Jerusalem kulh hnam dangte'n an tih chim rem rum tawhte din ṭha leh turin kohna a dawng a. Pathian hnam thlante chu hmuhsit leh sawi chhiat an nih tawh loh nan Jerusalem kulh din ṭha leh turin mipuite a cho ta a. Mipuite chuan lungrual takin “I tho vang u khai, I din teh tak ang u," tia kulh chhia zawng zawngte an din ṭha leh ang khan - kan hnam nihna Zofate kulh chi péng leh hnam hrang hrang hmanga ṭhendarh zawng zawngte ṭhiatin kan hnam nihna pakhat (One National Identity) dik tak “Tu dang kan ni love ZOFATE vek kan ni” tihah hian harh vek tawh ila, tuma tih chet rual loh tura Hnam Ropui din chhuak turin pheikhai ruala ke pen a hun tak zet a ni.