RUA LEH MAU THUBUAI

Kan ram buai ṭantirh lam (1967 - 1970) ah khan Aizawl Theological College-ah Pathian thu (L.Th Course) zirin ka awm ve a. Keini aia kum hniha lo zir hmasa zawk zirlai pakhat chuan thil reng reng hi a inti hre thuk thiam hle a. A bik takin Major Religion peng pakhat an lo zir mek chu a sawi ril thiam hle mai a. Midangte tana hriatthiam harsa tak, ani erawh chuan hrethiam bik tlat si ang deuh hian a insawi a, chutiang tak chuan a inlantir thiam hle bawk a. An zir ang la zir pha ve lo keiniho (newcomers) chuan amah chu kan ring a, a thusawite chu kan awih hle a. Zirlai dangte aia hre ril zawk deuh ang chuan kan en ve mai bawk a ni. 

Kum hnih lai kan zir hnu chuan kan hmaa mite zir ang chu kan han zir chho ve ta zel a. Nakin deuhah chuan kan thianpa pakhat chuan "Ani khan hengte hi a ni maw ril leh thuk em em anga min hrilh leh a thian dangte hriatthiam hleih theih loh hrethiam bik tlat anga a insawi thinna kha? Engmah hriatthiam hleih theih loh tura thu harsa a awm si lo a. A lo va ho mai mai em ve aw! Min lo bum hlum lo chauh a nih hi" a ti fiamthu ta bawrh bawrh a. Kan nui dar dar a, sawi zuina erawh chu engmah kan nei ta lem lo a. Hei hian thil engpawh mai hi mi sawi aṭanga lo hriat ve ngawt ai chuan mahni ngeiin kan hmuha kan hriat hi chu a chiang deuh nge nge thin tih min hriattir hle a ni. 

Isua zirtir Thoma pawh khan a thiante kâ aṭanga Isua thawhleh thu a hriat khan a awih ve mai thei lo a. Amah tholeh Isua ngei a hnena a rawn inlar meuh chuan a mit ngeiin a hmu ta a. "Ka Lalpa leh ka Pathian i ni" a ti ta hmiah mai a nih kha. Chutiang chuan benga hriatna mai aiin mit ngeia hmuh hi a chiang zawk a, a rintlak zawk bawk thin.

Thil reng reng hi a zirtuten taima takin an han zir a, an tuipui hle a, chumi piah lama an han sawi zui peih em em mai thin hi a tha khawp mai. A chhan chu an sawi aṭang khan mi dangte pawhin kan lo hriat theih phah ve thin a ni. Amaherawhchu an thil hriat leh sawi chuan belhchian a dawl ngei tur a ni. Chuti a nih loh chuan an tan mualphona nasa tak a thlen thei. Chuvangin, mi dangte hnena an sawi danah pawh an fimkhur hle tur a ni. Pastor Bial pakhata ka awm laia Kohhran pakhata kan Upa chuan vanram chanchin a sawinaah "Vanram chu a nuam dawn lutuk a, a nawm lutuk avang chuan kan han thlen hunah pawh kan zavai hian kan thi vek ang" a ti ta mai a. A sawi uar lutuk a, sawi uar zel dan tur a hriat tawh loh avangin a tawpah chuan Bible zirtirna kalhin dawt chiang tak a sawi phah ta der a ni. Mahse a hlimawm phian mai, a tuk zingah chuan a thusawi chu an khaw chhungah chuan a khat tlat.

Kawng lehlamah erawh chuan mi thenkhat finna leh hriatna tha tak nei, mahse mi dangte tana chhawr hleih theih loh tur khawpa inthup tlat mi, hria leh thiam ang pawha intilang duh lem lo an awm leh a. Chung mite chuan an hriatna leh thiamnate chu an rula raw neih mai mai a ni ber a. Hriatna leh thiamnate chu anmahni tan chauh an nei a, anmahni tan chauh an hmang thin a ni ber mai. Hei pawh hi thil tha tak chu a ni hauh lo. 

Mihring hi kan mizia a inang lo thei lulai ve bawk tak a. Hriat leh thiam inang rau rauah pawh mi dangte aia hre zawk leh thiam zawk anga inngai leh chutianga inlantir thiam riau mi chu kan awm thei a. Hre tlem hle si, mi dangte aia hre zawk emaw mi dangte hriat ang hre ve tho emaw anga inngai tlat mi pawh kan la awm thei cheu bawk a. Zahna chang kan hre hauh lo thung erawh hi chu kan chhuanawmna tak a ni awm e. 

Kan CM hian kan ram leh hnam tana tha tur nia ngaiin kan rama rua leh mau tha tak kan neihte hi ngaihthahin mi ramin rua leh mau an neihte chu kan rama chin ve atan îtin a tuipui hle mai tih kan hre theuh a. Kan thatpui theih dan tur nia a hriat dante pawh awih sen rual loh khawpin a sawi thiam a. A sawi anga rua leh mau kan neih hunah chuan nuam kan ti lutuk ang a, kan thih phah ve mai palh ang tih hlauhawm tak a ni. Tin, a sawi dan aṭang chuan mi dangte hriat ve loh leh ngaihtuah chhuah thiam ve loh hre ta bik ang hiala ngaih theihin a awm bawk a ni. 

A sawi ang taka kan ṭhatpui theih tur ni tak tak hlauh phei sela chuan thil lawmawm tak tur pawh a ni rêng a. Amaherawhchu, kan ram hotupa berin heti ang khawpa a tuipui lai leh kan sorkarin Flagship Programme atana a hman mek lai hian a rorelpui a ṭhianteho erawh hi chuan an tuipuiin an hriatpui ve lem lo em ni aw tih theih turin engmah hi an sawi ve ngai lem lo niin a lang a. Tuipuia sawi nung hle tur an nih tehlul nen an ngawi tlat mai hi chuan mipui ngaih an tiṭha lo takzet a ni. 

Hetih lai mek hian ni tin chanchinbu lamah Rua leh Mau chanchin zir chianna, Pu Lalduhawma ziak kan lo chhiar ve a. Khawvel ram ṭhenkhat leh India ram hmun ṭhenkhata an buaipui dante pawh a tlangpui chuan kan lo hre ve thei bawk a. Ani hi chuan kan CM berin a sawi Rua leh Mau chungchangah hi chuan hriatthiam loh tur thu harsa leh thu ril tak inthup, tute emaw chauhvin an hriatthiam tur engmah dang a lo awm lo e. Lo zira lo tuipui hmasatu kan CM ngei hian tunhma lamah khan Rua leh Mau chin hi a lo hlawhchhampui tawh kha a ni a. Kan ram chuan kan thatpui tak tak theih tur a nih lohzia a taka hrechiangtu a ni a. Chubakah amah leh tute emaw tana sum siamna tha tak a nihzia pawh a taka hrechiangtu a ni bawk a. Chuti chunga eng vanga hetia tuipui zel thei nge a nih aw! 

Kan rama tualṭo rua leh mau kan neihte hi humhalhin buaipui zawk ta sela, kan ṭhatpui zawk lo ang maw...a rawn ti ta daih thung a. Hei vang hian ania 'Rua leh Mau thubuai' ka han tih hluai nghe nghe ni. Hemi thu kal zelah hian tun hnaiah khan Tender kalphung pangngai hmanga pek thiang lo, mahse dan thar siam chawp hmanga Tender chhangtu mi pakhat hnenah pek a nih thu kan lo hre leh a. Chu chu tun hnua kan sorkar kal zel tana thil tha lo leh him lo tak nia sawi a ni nghe nghe a. Kan thubuai chu belhchhahin a awm ta a ni ber mai. 

A thuhrimin mi rama thil tha nazawng hi kan ram tana thil tha a nih ve leh nih ve loh dante hi ngun taka ngaihtuaha zir chian a ngai hle tih kan hre theuh awm e. Chuti a nih loh chuan sum tam tak senga kan beih fe hnua kan hlawhchhampui leh mai tur a nih chuan, "Hemi hian in a rel ting a, a sa zo leh thei si lo a" tiin a hmu leh hria apiangten min nuihzat mai thei ang tih a hlauhawm hle a ni. 

Kum sawmhnih lai kal liam awhah khan ka bial chhung khaw pakhatah an khaw ram chhunga thlai chi hrang hrang hlawhtling taka an chin theih dan tur ngaihtuaha Agriculture lam mi thiam sawma an sawihonaah ka tel ve a. An sawihona aṭanga ka rilrua riak zui ta ber chu thlai chi hrang hrang ni loa an tualchhung ram leilung nena inmil chauh chin tur tia an sawi chu a ni. An sawi zelnaah chuan chu khaw tualchhung ram leilung nena inmil tak mai chu Phuihnam ber kher hi a lo ni a. Phuihnam ching uar hle turin an inchah chu a ni ta ber a. An ching uar ta zel em tih erawh chu ka hre tawh lo.

Kan khawvel hun hi chak takin a her liam zel a. Chuvangin, duhthusam leh mumang ram mai mai ûma tlan tlan hi a hun tawh lo. Kan ram leh hnamin a thatpui theih tur, thil tak tak, belhchian dawl tak chauh zel ngaihtuah i tum ang u. State sorkar kan neih tanna kha kum sawmthum chuang zet a lo ni der tawh mai a. Chumi chhunga kawng hrang hranga kan hmasawnna hi a kal muang hle tih kan hre theuh a. A chhan leh vang sawi tur tam tak awm teuhin ka ring. Heng thilah hian mipuite pawh kan thanharh a hun hle. 

Hun kal tawh chu hun kal tawh a nih angin her liam tawh sela, koh kir leh theih pawh a ni tawh lo a. Zoram mipuite hian India ram State thenkhata hnam dang mi hruaitu thate chanchin sawi leh ngaihthlak fo hi kan kham tawh a. Mizoram, Kristian ramah hian keimahni mite ngei, hnam dang mite min thik theih khawpa hruaitu tha leh rinawm neih ve hun hi nghakhlel takin kan thlir reng a ni. 

Chutianga hruaitu ṭha leh rinawm chu Mizo fate aṭang ngei hian kan awm ve thei tur a ni dawn lawm ni?