Zoram Harh Rawh (AIDS natna a hluar zel e)
Kum kal taah khan YMA leh Mizoram State AIDS Control Society (MSACS) chuan kan rama natna tihdam theih loh nia ngaih HIV/AIDS lo hluar zel a kiam theihna turin beihpui thlak an ṭan a. Chu beihpui hmingah chuan “Zoram Harh Rawh” tih hi hman a ni. Chu beihpui chu tunah hian kal pui chhoh mek a ni a, natna tihdam theih loh AIDS-in min run zel avang hian tha thlah lova beih reng a ngai reng a ni.
Sawrkar Report-ah te leh Chanchinbu hrang hranga kan hmuh ṭhin angin tunhnaiah Mizoramah hian HIV/ AIDS hi a hluarin a pung chak hle mai a. India ram state hrang hrangte nena khaikhin phei chuan kan state hi a sang ber zinga mi kan ni hial mai. Hetiang a nih avang hian Mizo mipuite hian bengsika kan ngaihtuah a, heti em em kan nih lohna tur hian hma kan lak a ṭul. Kristian state tan phei chuan a zahthlak tel bawk.
“Zoram Harh Rawh” beihpui thlak mekah hian tlawmngai pawl leh Sawrkara a hmalatu te chauh ni lovin mimal, pawl, zirna in leh kohhran te pawhin kan tih theihna kawngah hma kan lak ṭheuh a pawimawh.
HIV/ AIDS dona kawngah hian awmze nei zawk leh hlawk zawka kal pui dan kan zawn thiam a ṭul a, sum leh pai hmang vak si a hmalakna sawt vak si lo hi a awm theih a. Entirnan, tunhma in AIDS dona hmanrua atan Football leh infiamna dang tournament te kan buatsaih hluai a, mahse a hlawk tum angin a hlawk ṭhin lo. Thalaiin AIDS lam aiin infiamna lam kha an rilruah an dah lian zawk ṭhin a. A sawngsawhlawt lem lo.
Engpawhnise, a pawimawh ber chu a kaina kawng hrang hrangte ti tlem tura inzirtir uar leh zual a ṭul.
1. Kohhran huang chhungah Kristian chhungkua inzirtirna uar zawka kal pui a ngai a, Sakhuana kan lak thutak lehzual a ṭul bawk. Kohhran hn hmala thei ber tur a ni bawk a, Sunday School a nei ṭha a, theihtawp a chhuah a ngai. Kohhran ṭhalaite zingah uar taka kal pui a ṭul reng bawk.
2. Zirna In (Primary school aṭanga University thleng) ah ruihhlo chungchang te, mipat hmeichhiatna chungchangte uar zawka kan sawi fo a ngai.
3. Tlawmngai pawl hrang hrang ten theihtawp kan chhuah a ngai a, a hma la thei tur ber kan nih avangin kan kutah thui tak a innghat. Khawtlang nun siamṭhat kal pui mektu kan nih avangin kan mawhphurhna a lian hle.
4. Political Party te pawh hian hetiang lam inzirtirna hi kan nawhphurhnaah kan dah ve a ṭha khawp mai. Thusawina hun leh hmun nei ṭha ber, mipui pun khawm zing ber an nih avangin Political campaign an neihnaah hian ṭawngkam 2/1 in han sawi ve thin se, awmzia a awm ngei ang.
5. Pathian thu hriltu leh milar, zaithiam te hi a ṭangkai hlei hlei an ni a, anni hian theihtawp an chhuah a ngai bawk.
6. Mipui rilru sukthlek siamṭhat (moral reform) hi a kan hmalakna tur pawimawh a ni bawk. Kan ngaihhlut zawng te hi kan siamrem hret hret a ṭul mang e.
Mizorama HIV/AIDS kai zingah ṭhalai kum 15-34 an ṭhahnem hle a, tunlaiah hian ruihhlo aṭanga kai aiin Mipat hmeichhiatna aṭanga inkai an ṭhahnem tawh zawk bawk a. Hemi in a lantir chu kan ṭhalaite zingah mipat hmeichhiatna hman khawlohna a hluar hle tihna a ni a. Kohhranah report lut zel phei se chuan thunun tur an ṭhahnem ngawt ang le.
Ruihhlo pawh a hluar chho zel a, tunah hian tih tak zeta do chu YMA leh veng khaw tina tlawmngai pawl te hi an ni mai a, chu pawh voluntary vek a ni a. Sawrkar lamin indaih lo takin hma a la zel bawk a. Ruihhlo hi man sen loh a awm a, khawlaiah meng mang lova kal chhe chhe hmuh tur an tam a, ruang chhar a pung viau bawk. Tunhnaiah ruihhlo a hluar leh tak avang hian ruihhlo aṭanga HIV/AIDS kai hi an pung thar leh an ti bawk.
Manganthlak khawpa HIV/AIDS in min run tak avang hian tumah bang thei kan awm lova, kan phek ṭan a ngai ta a nih hi. Kan ṭanrual chuan awmzia a nei ngei ang.
Zoram Harh Rawh.
- Prof. Malsawmliana