Written by
- Zobiakvela (Masena)

ZIRLAI PÂWL TE LEH POLITICS

Kar hmasa February ni 1 khan MZP te chuan MSSB Chairman, Pu Ramhmangaiha Ralte chu a pisa kai tur MINECO main gate bulah dangin an pungkhawm a. Kawngzawh hial huaihawt tum mah se, sorkar nen an inbiak nawn hnuah inremna angreng deuh neiin kawngzawh chu an kal­tlangpui ta lo a. Sorkar lam pawhin zirlai pawlte lungawi khatna turin tih tur a intiam ve bawk.

1979/80’s vela Agriculture Director, Malika an tih mai; Mizoram chhuahsan tura zirlai pawl (MZP) te’n an nawr dan leh Police te nena nasa taka an inhmachhawn dan te, MNF leh India sorkar inremna tura an hmalak dan te, 1992 kuma Mizo Students’ Joint Action Committee (MSJAC) ten MBBS zir tura IPS officer, Kiran Bedi fanu leh hnam dang (vai) panga (5) ngawt thlan an nih vanga lungawi lohna lan tira an hmalakna te kha theihnghilh a har khawp mai.

Zirlai pawl te hian hna ṭha leh pawimawh tak tak an thawk ṭhin a. Ram siamna kawngah te hian party politics ang zâwnga innawr ringawt hi chuan innawr kawlh emaw, luhlul chhuah tlat emaw a awl ṭhin a. Chutiang hunah chuan zirlai pawl te hi an ṭangkai thei hle a. Chutiang chu, China-ah te, Philippines-ah te, Hongkong leh Taiwan-ah te pawh kan hmu tam mai.

Zirlai pawlte hian tih hlawhtlin rual loh an phût luih tlat emaw a nih loh chuan, ram tana ṭhahnemngaia an thil tihte hi a hlawhtling duh khawp a. An tih theih chin pawh an hre viau zêlin a hriat ṭhin. Sawisel duh tâwk leh ngaitheilo pâwl te pawh awm bawk mah se, an ṭangkaina bûk-lung hi a rit zâwk ve hrim hrim.

Sorkar nikhua loh vang pawh ni chuang lo, ram danpui hnuaia chhechhám te tána tih remchâng lo, ram tana pawimawh tak ni si hi a awm ve a. A chunga kan sawi, technical course zirna-a hnam dang thlan ang chi te, Chakma leh Tuikuk Electoral Roll leh Inner Line Permit thu-ah te, Scholarship leh ramri chungchang thleng pawhin a ni ang, hetiang thilah te hian sorkar tána chét remchâng lo, ṭul tak ni si hi a awm ṭhin a. Hêngah te hian tun aiin sorkar hian zirlai pawl te hi hmang ṭangkai thiam se la, kan tih theih tâwk leh tih tur chinah kan ṭanrual thiam phawt chuan chu chu ram tan a hlâwkthlak khawp ang.

Zirlai pawl hruaitu hlui tam zawk mah hi chuan an term a zawhin politics-ah an luhchilh deuh zel a. Hei hi Mizoram chang ni loin state ṭhenawm leh central politics-ah pawh an hnuhmâ hmuh tur a tam mai. Sorkar hnathawk kum 60 an nih hnua pension, political party-a lutte aí chuan zirlai pawl aṭanga politics luhchilh te hi an lâktlakin, an zei-hawi tlangpui zâwk bawk.

Tunhma lama MZP hruaitu hlui - P. Siam­liana te, TC Kap­mawia, Andrew Lalherliana, PC Zoramsangliana, Rochhunga Ralte, Zokailiana, Zosangliana tihte kha an larin thusawi pawh an thiam viau zel a. MZP din thar leh hnuah - K. Vanlalvena, Lalmuanpuia Punte, R. Vanlalvena, Lalchhandama Ralte, Lalruatkima, PC Laltlansanga leh mi dang dang pawh an larin; politics an luhchilh hnuah pawh an awmna party-a ṭangkai zui thiam tak an ni tlangpui bawk. An party hotute paw’n pawl ti-nungtu leh political debate, TV show-ah te hawlh lawr takah an hmanzui deuh zel mai.

Zirlai pawl hruaitu hluite hi MLA leh Minister dinhmun han chelh pha hial pawh kan nei ta nual a. Tuna kan MP (RS) Pu K. Vanlalvena ngat phei hi chu a danglam riauh lehnghal a. Heti êm-a India ram rorelna khawl sâng ber, Parliament-a han ngam mai te, tunhma lama kan MP te chanvo nei sawi tur kan hriat mang loh laia, Mizoram mamawh a au chhuahpui nasat tawh zia te ngaihtuah hian, a hlawhtlinna lam chu thuhran ni se la, thil danglam tak thlen tir-tu chu a ni chiang mai!

Kan sawi tam tak kârah hian zirlai pawl te hi pawimawh hlê se la kan duh a nih pawhin, ‘inti-pawimawh’ nih erawh chu a hlauhawm. Eng emaw lai khan (tunah ka hre vak lo na a) MZP hruaitute kha an lal lutuk hman ṭhelh niin an sawi ṭhin. An pawimawhna leh an zahawm ve-na te kha an hloh mai ang tih kha a hlauhawm hman a.

Khawi lo kal dâwn ni khua-a sorkar motor beisei tlat te, an nawm an mâka sorkar petrol leh pawisa beisei tlat te, thuneitute zah thiam tâwk lohna ang chi te hi mahni leh pâwl tih zahawm hlohna a ni thei a. Mi kan púr fo chuan an lakah kan hniam hret hret zél a, kan tlâwm zêl a ni tih hi hriat tel tlat a pawimawh.

Ram hruaitute an ni emaw, officer lian te pawh ni se, zirlai pawlte min hmaizah vang maiin thil engemaw min tihsak zel mai chuan kan hriat loh rualin hnung lamah, "Kan zirlai hruaitute lah hi... An nihna an hre lo lutuk... An zahpuiawm a nia," ti a min sawi ruk sep sep chin-ah chuan a pawi tawh ṭhin.

Kan phût leh kan díl vang ni lovin, kan hnathawh a ṭhat vang zâwkin mi te'n min pui châk se la, keini'n "A ngai love," lo ti zâwk i la, chu chu a mawiin a zahawm em em. Hetiang hi zirlai pawlte awm dan atana mi tam tak duhdan leh beisei dan niin a lang a. Chutiang chu a tlo ang a, a zahawmin a ngaih­sânawm zawk bawk ang tih hi huai takin a sawi ngam a ni.

Tuna MSSB Chairman laka MZP-te lungawi lohna lo hmachhawn a, anmahni dawr tura sorkarin a thlan pawh; MZP hruaitu hlui Education Minister, Pu Lalchhandama Ralte tho a han ni te hi thûk zâwka ngaih­tuah chuan zirlai pawl-a chhum hmin tawh te hi politics-ah pawh a ngaihtuahawm pâwl ni loin, a lailum luah pha pawl an ni thei deuh zel tih a hriat theih awm e.

- Zobiakvela (Masena)