LAL Â BAWK, KHAWNBAWL Â BAWK
Ram buai laia pitar pakhat inlarna hmuin a thu puan - "Mizoram chu a buai nek nek chhung chuan a fel lovang" a tih angin, "Lal â bawk, Khawnbawl â bawk te'n ro an rel chhung chuan Assam leh Mizoram buaina a reh lovang," tiin bul i'n ṭan teh ang aw.
Hla phuah thiam RL Kamlala'n Bible pumpui, Genesis aṭanga Thupuan chu tlar li lekin a lo khaikhawm a, "Aw, min hrilh rawh thukna ropui, Ranthleng leh thing anchhedawng leh Vana Lallukhum a inzawm, lei Eden leh Salem thar nen," tiin - a ropui ngei mai! Assam nena kan buaina kumhlun hi tawitea khaikhawm ka rawn tum a ni.
Inner Line Reserved Forest 509 sq miles hi Mizoram chhung ami a ni. Leiman leh chhiah pawh 1905 - 1910 aṭang khan kan lo la tawh. District Council piantirh khan Forest Staff kan la neih loh avang khan Cachar Forest Division chu min enkawl sak tur leh lei man leh house tax lo khawn tura ruat a ni. A khawn khawm aṭanga 30% chu a hlawh atân tih a nih angin UT thleng khan hetiang hian kalpui a ni.
UT - a hlankai kan nih aṭang khan he ILRF 509 sq. miles hi Assam ramah an behtir ta a, kan ram min ruksak ta a ni. Chhiah pawh an rawn pe duh ta lo. Forest thuneihna hmangin kan lo neitute an sawisa a, manin thubuai an siam sak a, Inner Line Reserved Forest tih chingpen thubuai an awrhtir a. Vawiin thlengin mu hle hle thei lovin kan mawngah min hawlh sek a nih hi. A va runthlak tak em!
He kan ram ṭha lai ber enkawl hna - Administrative Control hi kum 1965 khan Mizo pa fing Pu HK Bawichhuaka khan lâk lêt tumin a bei a, a hlawhtling ṭep nghe nghe a ni. Rambuai avangin a fel hman ta lo. UT aṭanga sawrkar kan neihte khan chhunzawmna chang hre lovin, a pawp lo lai bel tumin, 'Ramri' emaw an ti tlat pek a. 'Lal â bawk, Khawnbawl â bawk' te avangin Vairengte lo neitute'n hmunphiah pawh an kêk thei lo a nih hi.
Lal chu lo â deuh pawh nise, Khawnbawl mithiamho IAS, IFS - te tal hian a nachâng hria sela ṭha tur.
'Lal fing bawk, Khawnbawl fing bawk' kan neih hun chuan pian mawi lo khawpin kan ṭhang zawt zawt mai dawn zu nia.
Tin, heti hi a ni a 'Lal â bawk, Khawnbawl â bawk' sawrkarte'n a tihngaihna an hriat tak si loh avangin Zofa Welfare Organisation (ZWO) chuan court sang ber, a ṭul chuan International Court thlenga Mizote dikna leh chanvo humhalh turin hma lâk a tum ta a ni. Zofate dam khawchhuah nân mipui i ṭangrual ang u.
Sawrkar laipuiin kan dikna chanvo min humhalh sak duh tlat loh chuan India khua leh tui kan nihna Fillial Status hi ennawn leh a ṭul mai thei.
Ṭhenawm nen a in rinna lung sawntu chu anchhedawngin awm rawh se, Amen tiin Delhi khawpui khawk rum rum khawpin i au rual ang u.
- Vanlalngaia