AIZAWL AH G-20 BUSINESS MEETING NEI DAWN, G-20 CHU ENG NGE NI?
G-20 ah India ram chu President a nih kum a nih avangin ram dang palaite India ram ah meeting turin an lo kal dawn a. India sawrkar pawh an inbuatsaih nasa hle a ni. G-20 business Meeting hi Aizawlah pawh nei ve tura tih angin March 2,2023 hian ram dang palaite an lo kal dawn. He meeting atan pawh hian inbuatsaihna hrang hrang kalpui a ni a, Mizoram sawrkar pawhin theihtawp a chhuah mek a ni. Heti khawpa thil pawimawh leh kan buaipui, G-20 hi eng nge a nih tih han thlirho dawn teh ang.
G-20 hi khawvel huapa economic thawhhona hrang hrang zinga ropui leh lian bera chhal ngam niin, khawvel economic ram lian ber berte thawhhona kawnga hma latu ber a ni. Tun dinhmunah hian India hian president nihna chelh mekin a hun chhung atan 1st Dec 2022 aṭanga 30th Nov 2023 thleng a ni. He G-20 hi Asia ram a sum leh pai dinhmun nasa taka a tlakchhiat hnu kum 1999-a din a ni a, Finance Minister hrang hrang te, Central Bank hrang hranga Governors te’n khawvel sum leh pai dinhmun thlirho nana an din a ni. Kum 2007-a khawvel in ei leh bar leh sum leh pai a tlakchhiatna a tawh hnuin a ram hruaitute rilruah tihchak leh hmasawn duhna lo awmin kum 2009 khan ‘premier forum for international economic cooperation' tih vuah a lo ni ta a.
G-20 ah hian ram 19 leh European Union a awm a. Chu intelkhawm chuan khawvel pumpui 85% Gross Domestic Product te, ram insumdawntawnna 75% leh khawvela mihring cheng hmun thuma ṭhena hmun hnih ai a awh a ni. G-20 president kaihhruaina hnuaiah G-20 inhmuhkhawmna neih niin kum khat atana thil ngaihtuah ṭulte ngaihtuah ṭhin a ni. G-20-ah hian thil pahnih kal kawp tlat a awm a, chungte chu Finance track leh Sherpa track te an ni. Finance track hi khawvel economy hmasawnna tur atana sum ngaihtuahna niin, Sherpa track hi ei leh bar chungchang te, zirna lam te, employment leh environment lamte a ngaihtuah ṭhin a ni. Finance minister leh Central bank governor ten finance track hi kaihhruaiin Sherpa track hi Sherpas ten an kaihruai thung a ni, Sherpa te hian finance track hmasawnna tur an ngaihtuah ṭhin. Heng track pahnihte hmasawnna ngaihtuah tur hian mi thiam leh ram sawm bikte telh ṭhin an ni.
Finance track hi ministry of finance kaihhruainain president term hun chhungin mumal taka inhmuhkhawmna neih ṭhin a ni. He inhmuhkhawmnaah hian summit-a thu ngaihtuah turte leh, G- 20 in a hmalaknate tihlawhtling turin hna a thawk ṭhin a ni. G-20 hian anmahni bakah thawhpui a nei ṭhin a, chu'ngte chu khawtlang, sawrkar hruaitute, mi thiam, hmeichhe hruaitu, kuthnathawk leh sumdawngte an ni. G-20 hian secretary ngelnghet a nei lo a, President hi Troika tih hming pu te’n an pui bawm ber a ni. India in President dinhmun a chelh chhung hian amah puihbawmtu (Troika) te chu – Indonesia, India leh Brazil te an ni. Sherpa te kaihhruaina hnuaiah hian working group 13 leh a tihlawhtling tur pawl pahnih te awmin heng hian G-20 in a ngaih pawimawh tur leh tihhlawhtlin turte chhawpchhuah a ni ṭhin.
G-20 Finance track te hian khawvel economy dinhmun chungchangte meeting hrang hrang – finance minister leh central bank governor, deputies leh hnathawktuho intelkhawmte hmangin an ngaihtuah ṭhin a. An ngaihtuah ber chu khawvel economy tlahniam tur lo venhimte economy ngelnghet zawk nei tura ruahmanna thar lo siam te, chhiah lak chungchang te, insumdawntawnna kawnga hmasawn dan tur te, kum tam tak daih sum leh pai chungchangte leh thil pawimawh dang tam tak, economy ṭhatna tur an ngaihtuah ṭhin a ni. G-20 hian NGO-te thawhpuiin chu'ngte nen chuan ruahmanna hrang hrang an siamho ṭhin a ni.
Mizoram hian G-20 engagement group inhmuhkhawmna B20 chu 2nd March 2023 hian a thleng dawn a. B-20 te hi G-20 hnuaia engagement group pakhat niin sumdawnna lam buaipuitute pawl an ni. He group hi 2010 ah din niin tunah hian G-20 hnuaia engagement group ṭha ber pawla ngaih a ni. B20 hian khawvel ei leh bar leh insumdawn tawnna tur atan hma nasa takin a la ṭhin a, a bik takin G-20 hnuaiah thukhat vuain insumdawntawnna an kalpui ṭhin a ni. India G-20 president a nihna hnuaiah Confideration of Indian Industry (CII) te hi B20 nihna pek an ni a, anni pawl hian economy hmasawnna turin ruahmannate siamin inhmuhkhawmna pawimawh tak tak a huaihawt ṭhin a ni. G-20 summit hi kum tin president inthlak kualna hnuaiah hman ṭhin a ni. Micro economics chungchang buaipui ṭhin niin, tun hnuah zauhin trade, climate change, sustainable development, health, agriculture, energy, environment leh anti-corruption lamte pawh an ngaihtuah tawh ṭhin a ni.
India-in G-20 Presidency nihna chu 1st Dec 2022 khan Indonesia hnen aṭangin a la chhawng. He G-20 hi khawvel sawrkar hrang hrang ram 20 inzawmkhawmna niin, hei hian ram hrang hrang economy intelkhawm pawimawh tak a nihna a tichiang a ni. India presidency na hnuaiah G-20 thil tum pawimawh tak chu mipuite hnaiha G-20 chhawpchhuah leh mipuite ta ni tura G-20 siam a ni. Hemi hlawhtlin nan hian mipui tel ve theihna tam tak Jan Bhagidari activities kum tluanin a buatsaih a. India presidency chhinchhiah nan, ni hmasa ber hian thil tam tak duan a ni a. Special university connect event huaihawtin virtual-in zirlai 75 khaw hrang hrang aṭanga hruaikhawm an ni. External Affairs minister, Dr S Jaishankar leh Principal Secretary to Prime Minister, Shri PK Mishra te chu he intawhkhawmnaa thusawitu pawimawhte zinga mi an ni. He intawhkhawmnaah hian ṭhalai tam zawk G-20 a teltir tum a ni. School zirlaite pawh G-20 special session ah mahni school ngeiah hun an hmanpui ṭhin a ni.
Mipui hip khawmnan, Hornbill Festival Kohima chuan G-20 bengkhawnna lam hawi zawngin program a huaihuat a ni. Historical monuments (lungphum) pawimawh tak tak za chuang UNESCO world heritage site tiamin cheimawi ṭhat niin, mipuite tlawh theih tur leh Selfie Campaign (MyGov) neihpuina hun siam a ni. Leivung hmanga thil siam (artist) shri Sudarshan Pattnaik chuan India G-20 logo Puri beach, Odisha ah siam a ni. Tun hnai lawka hawn G-20 website pawh G-20.org domain-ah insawnin, India chuan official social media chelek tawhin, heng hian twitter handle @ G-20.org, President hmasa aṭanga inhlanchhawn pawh a tiam a ni. G-20 Presidency theme ‘Vasudha Iva Kutumbakam’ ‘One Earth One Family One Future’ zulzuiin, India chuan meeting 200 ram hrang hrang sawm nga chuang telna hmun 32-a thawhhona siamin, hei hian G-20 delegates leh mikhualte India ram hnam ze hrang hrang tawnhriatna hun duhawm tak a neihtir beisei a ni.
G-20 logo hian India National Flag rawng lar tak- saffron, white, green leh blue aṭanga lak niin, lotus leh khawvel hi a khaikhin a. Lotus hi India National Flower niin ṭhanna (growth) harsatna eng karah pawh a entir a ni. Khawvel hian India in he khawvel venhimmna nungchate nena inrem taka chenho a duhna entirna a ni. G-20 logo hnuai lamah ‘Bharat’ tih Devanagari hawrawpa ziak a awm bawk. G-20 Presidency theme “Vasudhaiva Kutumbakam”, “One Earth One Family One Future”- tih hi sanskrit ṭawng Maha Upanishad aṭanga lak a ni. He theme hian nunna zawng zawng hlutna - mihring, ramsa, hnimhnah leh a aiate microorganism zawng zawng he khawvel tana pawimawhna leh inmamawh tawnna a entir a ni. India tan he G-20 presidency hian ‘Amritkaal’ an tih rawn ṭanin, he hun hian kum 25 bul inṭanna, independence kum 75 na 2022 aṭanga independence kum 100 tlinna tur huamin India ram tana hmasawnna leh rahbi pawimawh tak ni chho tura beisei a ni.
Source: Director, Higher & Technical Education Letter No. D.21018/1/2023-DTE(THE) Dt. 25.01.2023 on Information & Publicity for G-20 Business Meeting
- Prof. Lalzuiliana Principal, Govt. J. Buana College, Lunglei