I FATE MITA ENIN THUTLUKNA SIAM RAWH

Ukraine leh Russia te indona karah hian Ukraine President Volodymyr Zalensky hi a lar hle. Khatia Russia-in a rûn tirh khan USA pawhin Ukraine kha tlawm mai turah a ngai nge ni, an President kha USA-a tlanchhuah dan tur a ruahmansak a, Zelensky chuan tlanchhiat a tum lo bur mai. Tlan chhe chiah se chuan, a tlanchhiat rual rualin an ram pum kha Russia kutah a tlu lut nghal mai dawn a, chu chu hriain, a ṭul leh thi hmasa ber turin an ram chu a awmchilh ta thung. He pa nun aṭanga zirtir thil pakhat leh chu hei hi a ni. Ram dang President leh Prime Minister te chuan lâr duhin an thlalak lian pui pui sawrkar sum séngin an tartir ṭhin a. Zalensky-a han lal tirha a thusawi pakhat, YouTube-a ka ngaihthlak chuan ka rilru a deng dawt mai a. Chu chu tuna kan chhiar tur hi a ni.

“Sawkar pisaah ka thlalakte tar loin, in fate thlalak tar zawk ula, thutlukna in siam dawn apiangin in fate mitah tak chuan en ṭhin ang che u, I thutlukna chu I fate leh I thlahte tana I hnuchhiah tur a ni tih hria ang che,” tiin Zalensky chuan an ram Parliament-ah a sawi a. Mizoram ka han thlir ila, thuneitute’n thutlukna an siam lai hian an fate leh an thlahte an rilruah a lo lang ṭhin ang em le tih te ka rilruah a lo lang uai uai a. Kan fate mita en chungin thutlukna kan siam ṭhin em aw? Kan thutlukna siamte hi kan fate hrilh ngam a ni ang em le? tih zawhna rilruah a inthumrawn tluk tluk mai. Kan fate mitah enchungin 'He thil hi i tan, ka tu leh fate tana ṭha ber tura ka ngaih a ni a, hetiang hian thutlukna ka siam a ni’ tiin kan hrilh ngam ang em le. Tuna ka kawng zawh mek hi ka tu leh fate’n lo zawh ve se, ka tih ang hian lo ti ve se tih kan duh ang em? Tuna kan thutlukna ang ang hi kan tu leh fate tana kan hnutchhiah a ni a, Zoram hi kan tu leh fate chenna zel tur a ni si a, Zoram tan, kan tu leh fate tan eng nge kan hnutchhiah ang le?

Kan fate mita en chungin hna thawk ila, kan tu leh fate tan thil ṭha kan hnutchhiah dawn lo'm ni? Ni tina sawrkar pisaa thawk, sawrkar hna thawkte pawh kan inenfiah a ngai ang. Ni tin hna kan thawh dan hi kan fate hmuh tlak a ni em? Inthlahdah em em, hna thawh loh dan zawng ngat ngat, mahni hna pawh thiam tum lo, dawngdah taka thawk ṭhin, pisa tlai ṭhin, tlai ban hun erawh hre em em, minute 5 lek pawh awm tlai hlau ngawih ngawih kan nih chuan kan inenfiah a ngai khawp ang. Sawrkarin kan hun hi min leisak tawh a, Zing dar 9 aṭanga tlai dar 4/5 thleng hi min ruaitu tan kan thawh a ngai a ni tih pawh kan hriat thar a ngai ang. Pisaa kan dawngdah em em lai hi kan fate’n min lo hmu se, an zak ang em? “Ka nu chu/ka pa chu pisaah a thatchhe thei bik lutuk a, chuvang chuan a hna pawh a tlin lo a, a thawhpuite pawhin an en hrek hrek zel a, an office-a an hotuten an hau fo bik” tihte hi kan fate’n sawi se, a sawitu kha a zak ang em?

Thuneitu liante’n thamna lo phût ta se, an thamna a la lai kha a fate hmuh atan a duh ang em? Sawrkar sum eiruk phet tuma phe phe hote pawh hi kan chet dan hi inenlet ang u, kan fate mita en chungin, inchhuang takin an hnenah, “Sum ka ei ru a, ka kawng zawh hi i lo zawh ve dawn nia aw” tiin kan sawi ngam ang em? Kan fate hian eiruk suma chawm a nihte hi inhria se, an zak mai lo'ng maw?

Mizoram, mi nuai 12 vel awmna, ram nuam tak, Kristian ram, ṭawng khat deuhthaw hmang hi hmasawn kan inti em le? Vai ram district khat mihring pawh zat lote hmasawnna thlentir hi a har viau em ni aw? Project lianho lah a huna zawh awm mang lo, eng tin tin emawa lo inzeh ve phet tum, eiruk dan tur lo hisap ngat ngat, mahni hlawkna a nih dawn chuan ram mipuiin tuar dawn pawh ni se, pawi ti miah lo rilru pu kan lo awm chuan sim a hun.

Eng project emaw miin an han sawi a, mi rilrua ‘eiruk hmang’ tih hming rilrua lo lang nghal ngawt mai te hi kan lo ni palh ang e, i fimkhur ang u. Kan fa ten “Ka pa chu, ka nu chu, chumi Project eirukna an sawi apiangin a hming a lang ṭhin,” tiin an sawi ngam ang em? Kan fate hian an nu leh pa hlawh zat àwm hi an hre ru ve ker tho a, chhungkaw sum hman dan pawh rin dan chintawk an nei ve tho, an rilruin ‘eiruk sum hian min enkawl a ni ang a?’ tih zawhna hi an inzawt rilru fo ṭhin ngei ang.

Kan hmangaih em em fate mita en chunga kan tih ngam loh tur – Eiruk te, rem leh rem lo a sum um vak vak te, dawngdah taka hna thawhte hi bansan ila. Kan thutlukna siam apiang hi kan fate hnena sawi ngam, an mit hmuha thailan ngam ni thei turin rilru thar i pu ṭheuh ang u. Sum pai eiruk loh mai a tawk lo, kan ni tin hnathawh dan pawh hi kan tu leh fate hmuh atana chhuanawm, hmuhnawm a ni tur a ni.

Eiruk suma chawm nih pawh hi a zahthlak a, sum thianghlim loa chawm nih hi fate tan lungchhiatna tham, zah ngawih ngawihna tur a ni. ‘Kan chhungkaw sum hman mek hi a thianghlim em?, ‘Kan intunnuna sum hi khawi aṭanga lo kal nge a nih?’ tih pawh hi chhungkaw nu ber, pa ber leh an fate pawh hian kan chhut ngun ngam a, sum thianghlim lo hmanga chawm nih ai chuan khawlaia kut dawh pawh kan thlang ngam tur a ni.

Prof. JV. Nunchunga Durtlang Leitan