Written by
- Dr Lalmalsawma Nghaka
Kulikawn.

Ram sum dinhmun hi fiamthu leh zeldin mai mai chi a ni lo

Chief Minister leh Finance department enkawltu Pu Zoramthanga'n Budget thar chungchangah press conference neiin sorkar hnathawk hlawh lak chungchang a sawi ka lo hria a. A mak mang e aw. Kan hotu ber ngaihdan hi. "Ni 1-a pek a, a thla leh ni 1-ah pek leh, ni 15-a pek a, a thla leh ni 15-a pek amount a inang reng, a danglam lo," a ti mai hi a va han mak ngai ve le. An hlawh a kiam chuang lo, te a la ti tak deuh deuh.

Kan budget tharah zaa 78 (77.89%) hi hlawh leh inrelbawlna atana hman tur a ni a. Mipui tan zaa 22 (22.09%) chauh a ni dawn a. Hetiang a nih phei chuan sorkar hnathawkte'n a huna hlawh an lak loh chuan engkim mai a buai hle dawn tihna a ni.

Hetianga mipuia sum 22.09% chauh a kal dawn laia zaa 78 (77.89%) teh meuh senna tur sorkar hnathawkin a huna hlawh an lak loh phei chuan sorkar hnathawk chauhin an tuar lo a, a tuar ber chu housing loan, vehicle loan leh loan dangte latute'n a huna an loan rulhna tangka an pek loh avangin pawisa an sen belh a ngai a. NGO, Kohhran hrang hrang, sumdawng leh bazaar-a ṭhu te, In luah man pek ngaite an buaizia hi a chhut phak lo nge a chhut duh lo, engah mah a ngai lo tihna a ni thei ang.

Hetiang hi kan Finance enkawltu, Chief Minister ngaihdan a nih chuan sorkar hian bill hrang hrang mipuiin sorkara an pekah late fee a siam bik a rem lo vang. Loan rul mekte pawh a pung thiang bik lo ang. Loan lak a hun pek loh hi a pung a awm belh mai a ni lo, cheque bounce penalty Rs. 590/- leh a aia tam vawi khat bounce-ah an chawi char char a. A pung a awm belh zui bawk. A hun taka loan rulh loh hian Bank leh Financial Institutions ten an ngaihpawimawh em em kan CIBIL Socre a tlahniam zel a ni. Kan CIBIL Score a hniam chuan nakin huna Loan dang kan mamawh hunah harsatna kan tawk dawn a, loan lak a harsat phah em em dawn a ni. Hei hi ram puma kalphung a nih vangin kan sum enkawl thiam loh leh sum dinhmun chhe lutuk siam ṭhat tum si lova helai level-a lo ngaihdam bik theih a ni lo. Mahse mipui phur erawh a let tam takin a rih belhzual zel dawn tihna a ni. Mutual Funds-a pawisa khawl ve bek bek a, Systematic Investment Plan (SIP) hmanga te paw'n an pawisa Mutual Fund-a a luh ni turah balance an neih loh chuan Mutual Fund Company te hian cheng 700 vel an chawitir ṭhin a ni.

Cheng vbch 640.01 teh meuha indaih lo sa tur kan Budget thar hi cheng vbc 272.33 puk belh chung pawha kum tawpa cheng vbch 628.51 zeta indaih lohna neisa tur a ni.

Budget kal tawh 2021-22 khan indaih lohna hi cheng vbch 123.34 kan nei chungin cheng vbch 4,595.03 lawih puk belh a ni a. Mahse kum tawpa kan sum indaih lohna chu cheng vbc 507.48 daih a tling.

Siam ṭhat hna thawh tum lova tihchhiat belh pawisak loh bawk chuan khi khi mahni lu chunga meiling chhek khawl chunga awmze awm si lova insawi hlim chawp dan tur a ni reng a ni. A rapthlak takzet.

- Dr Lalmalsawma Nghaka, Kulikawn.