Written by
- Lalawmpuia
Bawngkawn

HIV positive leh Mizoram leiba chhut dan

Mizoram Assembly ka lo thlr ve a, kan leiba sawi duh dan a inang lova, mipui hruai kawi tumna nia ka hriat avangin thu thiam ber ber leh thil hre zau ni mah suh ila, HIV tam lam chhut dan aṭang hian kan leiba hi awlsam takin a chhut theih a. Mizoram hi India rama leiba nei tlem ni lovin leiba nei ngah state kan ni tlat a ni.

India rama HIV positive tam dan a inziak chu hetiang hi a ni a, National AIDS Control Organisation (NACO) aṭanga kan hmuh chu Mizoram hi HIV tamna ber a ni a, chu chu Mizoram mipui pumpui nuai 10.91 aṭanga an chhut danin 2.32% a ni. Mizoramah HIV positive an tam ber an tih hian a mihringin an tam ber an ti lova, mipui zat aṭanga tehin an tam ber tihna a ni. Tam ber satliah ni lovin an tam lawr lak a, "The percentage or rate of HIV/AIDS prevalence in Mizoram is 10 times higher than that of the national average," an ti kher kher a ni. India ram pum tehna aṭang chuan a let 10 zeta tam Mizoramah HIV positive an awm a ni.

Hriat ve atana ṭha chu India hmar chhak hi HIV tamna hi a lo ni. Nagaland hi 1.45% a ni a, Manipur hi 1.18% a ni bawk a, India rama HIV vei tamna pathum chu hmar chhak state kan ni tihna a nih chu le!

Ruling MLA-te sawi dan chuan Mizoram hi HIV tamna state a ni lova, a chhan chu Mizoramah hian mi 23,755 chiah positive an ni (MSACS record). A tam lam (figure) kan sawi dawn chuan Maharashtra-ah hian HIV positive hi nuai 3.96 an awm a, a dang zel kan en duh chuan a number zawnga positive tamna chu Andhra Pradesh (nuai 3.14), Karnataka (nuai 2.69), Uttar Pradesh (nuai 1.61), Telangana (nuai 1.58), Tamil Nadu (nuai 1.55), Bihar (nuai 1.34), Gujarat (nuai 1.04) a ni. Tumahin heng state te hi HIV tamna angin an sawi ngai lova, Mizoram, Manipur, Nagaland etc hi HIV tamna state tih an ni ṭhin.

Mizoram leiba zat hi kan chhut chuan engtikah mah heng state lian leiba hi a zat ngai dawn lo. Chuvang chuan, "Leiba nei tlem kan ni," a tih theih loh. Leiba hi a pawisa zat aṭanga chhut tur a ni lo a, GSDP aṭanga chhut ṭhin a ni. A pawisa fai awm zat kan chhiar chuan kan budget pumpui pawh hi state lian leiba zat pawh a ni phak kher dawn si lo.

State pawisa kal kual dan hi kan zuk hrethiam ve si se loin kei aia hre lo ve leh chhawng pawh an awm dawn a, a pawisa awm zat an han chhiar luia kan state leiba neih tlem anga an sawi duh a nih chuan Mizoram hi HIV tlemna state kan ni a, cancer tamna state an tih pawh hi a cancer vei zat (Population pumpui aṭanga kan teh duh loh miau chuan) pawh hi kan tlem a, HIV leh Cancer tlemna state kan ni kan ti thei ang, leiba nei tlema kan insawi luih tlat si chuan.

Mizoram hruaitu ni si kan leiba zat sawi dana mipui bum tum duh tlat kan awm hi chu a vanduaithlak khawp mai. Mipui hi leiba kan ngah thu hmanga bum chi an ni lo. India ramah leiba ngah ber state kan ni zawk a, leiba nghah state ah kan lut mek a, a tu pawh hi rawn sorkar tehreng se he leiba thuk tak aṭanga tal chhuah hi chu a harsa ang. Leiba ngah state kan ni.

- Lalawmpuia, Bawngkawn