AIZAWL KHAWPUI CHAWMTU TUILAKNA HMUN KAN TLAWH
- PC Lawmkunga
Mizoram Upa Pâwl, Mission Vengthlang Branch hian Mizoram chhunga hmun pawimawh leh Sawrkar hmalâkna hrang hrangte tlawha vah chhuahna program a hmang ṭhin a. Nikum November pawh khan Samlukhaia tourist park leh Sialsûk tlangte tlawhin hun kan hmang. Kum hmasa lam khan Chalfilh tlâng, Ṭawi tlâng leh Tuirial Hydel Project te pawh kan lo en tawh bawk a. Hetianga programme neih hi a hlimawmin a bengvarthlâk a, kan zawngchhang deuh bawk a ni awm e. A ngaihna hria, kan Branch hruaitute an fakawm hle.
Kuminah pawh kan Branch Executive Committee-in a rêl angin February 23 hian Aizawl khawpui mihring nuai thum vel zet tuia chawmtu, Dihmunzawla PHED tui lakna project lian tak mai (Greater Aizawl Water Supply Scheme Phase I leh Phase II) chu kan tlawh leh thei ta hlauh mai a, kan hlimin vannei kan inti hle mai.
He programme min siamsaktu Aizawl Water Transmission Division hotupa Pu Zothantluanga @Mapuia Sr. Executive Engineer leh a naute, project hmuna min lo kaihruaia kan mamawh engkim min lo ngaihtuahsaktute chungah a hmasain lawmthu i han sawi phawt teh ang.
Kan chhuak ta: He hun atan hian memberte kan inkâu sa hle a. Chuvang chuan he mi nia kan programme-ah hian member 60 zet kan chhuak a. Kum 84 chung lam panga zetin min ho va, Pastor chawl tawh pahnih te nen, a naupang lam pawh kum 64 bawr vel kan ni a, kan phanchang hlawm hle. Kan hotu lubâwrte an kim hle a, chu bakah kan Advisers pathumten ten min rawn uap thei bawk a, a lawmawm hle a ni.
A pawlh mawi tawk turin hmeichhe lam pawh an thawk chhuak tha khawp mai. Hlim taka kan innghah khawm hnu chuan bus 2 leh mimal motor panga laiin Tlawng lui lam panin zing dar 10 ah chuan kan liam thla ta nguai nguai mai a, kan phûr tlang hle a ni. Kawng a ṭha a, 15 km leka hlaa awm Tlawng lui, Reiek Kai-a project Phase I (Reiek Kaia awm) kan thleng thla thuai a. Hetah hian Pu Laltlanmawia @Matlana JE leh a nauten min lo dawngsawng a. An hnathawh dan te min hrilhin an khâwl burip pui pui hnathawh dan leh an tui lak dan leh thlitfim dan te chu min kawhhmuh ta a. A technical thil em avangin an thusawi tam tak chu kan man thiam kher lo a nih pawhin mit ngeia an hnathawh dan kan zu hmu khan min tibengvâr ngawt mai.
Phase I kan fang hmasa: Hei hi kum 1988 (People’s Conference hunlai)a din niin, tui litre nuai 108 ni tin a pump thei a. A pumpna khawl chu vertical turbine pump an ti a, hetiang hi pathum an ding thiang rual mai a. He mi hmang hian Tlawng luia tuikhuah (weir leh jackwell) aṭangin tui hel (raw water) kha an han pump ta vut vut mai a. Chu chu a dahkhawlna zêm lian (pre-sediment sump) lian pui puiah a rawn inchhung lût huau huau mai a. Chuta ṭang chuan a thlitfimna (treatment plant) chhunga filter Bed tam takah a inkhuap lut leh a. Hetah hian tui damdawi (Poly Aluminium chloride) hmangin filter, disinfection Branch leh clariflocculator (Tuitifiminu?) khawlin a lo tifim ta a.
Chutianga tui thlitfim tawh chu Lawipu aṭanga tui thianghlim pumping Station kaltlangin Tuikhuahtlangah (thirdawt lian metre 80000 a sei hmangin) a inkhawh chho va. Tui in tlak (potable) a ni tih finfiah (P.h. value him tawk) a nih hnu-ah mipuite hnena sem darh leh a ni ta a ni. Tlawng tui hel (raw water) lo dawng ngawt kan ni lo tih hi kan hriat a pawimawh awm e.
Greater Aizawl Water Supply Scheme Phase II: He Phase II hi chu Phase I aṭanga a chhak lam metre 500 vela hlaa awm a ni thung a. Aizawl khawpui mihring lo pung zelah tui mamawhna pawh a pun zel avangin Phase I mai kha chuan min châwm zo dawn ta lo va. Tunah hian Aizawl mihring hi nuai thum vel nia chhâl ni mahse a veivak vel (floating population) nen chuan nuai 4 vel tling thuai tura ngaih kan ni. Chuvangin, a thawh hnihna phase II hi ruahmanin kum 2007 khan thawh ṭan a ni a.
He lai hmunah hian Pu Ronald Zothansiama Hnamte JE-in an hnathawh dante kimchang takin min hrilhfiah a. Hre thiam vek tak i maw le? Engpawh ni se, he project aṭang hian ni tin tui litre nuai 240 pump thei tura ruahman a ni. Phase I aṭang kha chuan nuai 108 chauh pump theih a nih kha. Tichuan tuna Aizawl khawpui chawmtu tui lakna pahnih chuan nitin tui litre nuai 300 aia tam hret a pump thei dawn ta a ni a. A thlamuanthlak hle mai.
Phase II hnathawh dan hi a hmaa kan sawi Phase I hnathawh dan kalhmang ang tho a ni a. Amaherawh chu a project a lian zawkin tui pawh a pump tam thei zawk thung. Tin, an tui pump chhoh hi Dihmunzawlah inbun lawkin chutah chuan lo endik leh a ni a, tichuan Tuikhuahtlang lamah a inkhawh chho leh ta zur zur mai a ni.
Phase II hian hmachhawp mek a la nei a. Chu'ngte chu tuifim zempui (clear water sump) leh power house la sak mek te hi an ni a. An zawh hun chuan a changtlung lehzual ngei ang. Sawrkar hian hna chu a lo thawk nameuh mai.
Heng Phase I leh II bakah hian Tlawng lui rawn fintu Serlui ‘A’ Gravity scheme (a luana luantir, pump ngai lo) a la awm fo va. He scheme aṭang hian tui litre nuai 240 bawk kha a lak theih a. Fûr lai leh tui tam laia hman a ni ber niin an sawi. Hei hian Phase I leh II aṭanga tui pump kha nasa takin a chhawk a, kawlphetha hman man pawh a tlak hniam phah hle niin an sawi. Serlui A scheme hian a din kum 2015 aṭanga nikum thleng khan power hman man cheng vbc 13.20 a hum thei a ni.
Chutianga Tlawng lui aṭanga an rawn pump chho chu a sem chhuahna hmunpui Tuikhuahtlang tuizem (litre nuai 76.60 dawng) leh Laipuitlang tuizem (nuai 76.27 dawng bawk) leh tuizêm dang 52 aṭangin veng tin leh in tinah an rawn semchhuak ta a ni.
Kawlphetha lak nan 132/33 KV line Sub-Station Dihmunzawlah hian bun a ni a. Chhum lo chat lova nung reng tura ngaih (dedicated line) a ni. Chuti a nih loh chuan tui a pump theih loh ang a, tui kan nghei mai dawn a ni. Hetah hian Aizawl khawpui tui supply nana kawlphetha a pawimawhzia chu kan hre thei awm e.
Chutih lai chuan mipui lam pawhin kan tui bill leh power bill te hi ngaihsakin ṭha takin pe zel ila, kan inṭanpui tawn a lo ni dawn a. Tin, Tlawng lui khu a kangchah mai loh nan a vela thing leh maute leh a leilung hrim hrim khu kan dimdawi pawh a ngai hle dawn tih a lang chiang khawp mai. Leivung paih hi luitui tihbawlhhlawhna nasa tak a ni bawk.
Intihhlimna: Phase I leh II te kan fan zawh hnuin Dihmunzawla Divisional office-ah kan han chawl chho ta a. Helai hmun nuam leh thawveng, zawl zau takah hian chhunchaw arsa sawhchiar leh thei chi hrang hrang nen kan han inhnangfak leh phawt a. Chutah zaithiamten min awi ṭan ta a. Chuai thei lo R.Vanlalruati, keimah ngei pawhin zaithiam ka lo tih ṭhin em em, (Aw, Bible, tih hla aṭanga Mizo mipuite hmelhriat) in “Aw, tlanna hlu” tih hla a han sa phei chu beng a tlai hle. Chutah Mizo Idol-ah pawh lo tling tawh Nula Felfeli leh Nula Mami ten hneh tak maiin hla an han vawr leh a, hah an tidam sawng sawng a ni. Pu Zauva, (tunah chuan a sam a tawi ta) pawh a che ṭha khawp mai. A khar nan Mizo zai “Chheih Zai” ngei maia Mami'n min han awi leh phei chu member-te kan intheh ṭhil nasa viau a ni. Hun hlimawm tak a ni teh meuh mai.
Hemi hnu hian helai hmuna tui thlitfimna hmunte en lehin he mi nia kan prog. chu kan lo puanngo zawh fel ta a ni.
Lawmthu kan sawi e: Aizawl Water Transmission Division-in hetiang hun remchang leh hlimawm min buatsaihsak hi keini MUP Branch Mission Vengthlangte chu kan lâwm hle, tih piah lamah kan lawm a. Thil thar tam tak kan hriat belh bakah member te inkawmngeihna kawng pawh a sial thui hle a ni.
A hmasa berin Pu Zothantluanga @Mapuia Sr. E.E., Water Transmission Division, Mission Vengthlang pa ngeiin duhsak taka hetiang prog. min siamsak hi ropui kan ti a. Project hmuna a nauten tlin tak maia min enkawl a, ei leh in tur tuihnai tak tak min chhawp nilengte kha hlu kan ti em em mai. Kan lawm tehlul nen, anmahni engineer te zawkin lawmthute min han hrilh leh tlat bawk a, kan lawm tlang a ni ber awm e. He hun kan hman dan hi kimchang taka sawi tur chuan a bua chhuah hial a ngai ang.
Chutih laiin chhiartuten kan hriat tur chu PHED hi tui petu an ni mai lo va. An hming ang ngeiin vantlang hriselna public health hi an hna pawimawh em em dang chu a ni. Kum 2014 chhova India sawrkarin Swach Bharat scheme a rawn chhawpchhuah aṭang phei kha chuan an hna a tam zual a. Kutsil thlengin kan inzirtir a nih kha. Khawpuia tuihawkluankawr drainage siam leh bawlhhlawh paih chhuahna (sewerage system) te hi an mawhphurhna vek a ni.
Chhun leh zan sawi lova khawl viltute leh an hotu engineer te hi mipuiin kan hriat tam loh, an tel lova kan khawsak theih hauh si loh an ni a. Tun thleng hian chawimawi nachang kan la hre tawk lovin Sapin “Unsung Hero” an tih hi an la niin a lang a. Hetiang taka mipuite tana hna ṭha thawktute hi kan hriat chian leh kan chawimawi hi an phû em em a ni.
PHED leh a thawktute Pathianin veng zel rawh se.