Written by
Joint Investigation Team for Earthquake affected villages in Eastern Mizoram

TUIPUIRAL LIRNGHING AṬANGA ZIR CHHUAHTE

June 22, 2020 Thawh-
ṭanni zing dar 4:10-a lirnghing leh a hnu lama vawi tam lirnghing din­hmun enfiahin Geologist te leh sorkar mi pawimawh tam tak an kal tawh a. An hmuh dan report pawh tam tak kan hre tawh bawk. 

Geologist leh Engineer (Civil and Structural) te kalho in, lirnghingin kan unaute in leh lo a khawih dan a zirna hi kan ram tan pawimawh nia kan hriatte han tarlan ve ila. A leilung dinhmun hi sawi tam lovin, in sak dan kalhmang leh fuh tâwk lo thlur bing deuh ila, a him zâwk tur atan rawtna siam a ni a. Hei hi in leh lo enfiah laiin, a neitute leh khawtlang hruaitute hrilhfiah nghal a ni zel a. A hmuna teha en leh rebound hammer hmanga concrete chan zawngte zir chian leh thu ziak lo awm tawhte aṭanga thutlûkna siam a ni. 

Hêng a hnuaia tarlante aṭang hian kan insak dânte lo inenfiah ila, harsatna kan tawh ve loh nan lo insiam ṭha a, a sa thar turte pawhin kan lo zawm theih chuan he zirna hi a hlawhtling hlê ah kan ngai thei ang. Mimal insak mai bakah, Biak In, School, Health Centre leh Anganwadi ah sak ṭha lo leh chhia a awm a. 

Heng enfiahna leh siam ṭhat dan tur leh PWD SOR 2019 rate anga sum senso ngai tur nena report hi DMR Minister, Bialtu MLA leh Chief Secretary-ah thehluh a ni. 

•    Mizoramah lirnghing tehna khawl a awm ṭhat loh avangin, lirnghing thlenna hmun dik tak hi hriat a har hle a. Lei khi kal dan leh insak a nghawr dan enin, lirnghing thûk zawng pawh hi tarlan ṭhin aia thûk lo (10km aia hniam) leh, heti lai bawr vêla lei inpelhsawlh tenaua hun rei tak leilung innawr tawnna thahrui in khawl tawh, insah thutin lirnghing hi a thlenah kan ngai.

•    India rama lirnghing zirna hmun bik National Centre for Seismology (New Delhi) leh (NEIST (Jorhat) mithiamte ngaih danah lirnghing hi Mat fault avanga awmah an ngai thung. Lirnghing tehna khawl awm lo avang hian, lirpui thleng thei a nih leh nih lohte thlengin chiang taka zir turin data an nei ṭha lo tih thu hi PUC Geology department buatsaih Webex seminar-ah uar takin an sawi a. Lirnghing thleng fo hi a lian zawk a thlen lohna tura inpaih thawl anga ngaih tur leh, Mizoram tan a ṭha zawk nia a lan thu an sawi tel bawk (Aug. 6-7, 2020).

•    Lirnghing nghawr nasatna khuate hi hmunhma rem leh zâl, in sak pawh chhawng hnih aia sang lo khua kan ni hlawm a, chhiatna nasa zawk kan tuar lo niin a lang.
•    Mizo in sak dan pangngai, Assam type-a insakte chhiatna tawk a awm lo tluk a ni a. A chhia sawite pawh, lei khiin a kal tlang avang te, lungrem chhiate leh bual in/ inthiarna hmun concrete khite an ni hlawm.
•    Concrete in kan uar tawh hle a, a tlangpuiin thir phuma in sa RCC structure te a chhe lo deuh. A chhiate hi thir hmang tlêm leh brick rem tamna a ni tlangpui.
•    Insak len ang hu aiin a ban (column) leh beam a te tlangpui a. Ban leh beam chhia, khi chhuak te pawh a awm a. Rod hman a te deuh a, a tlangpuiin 12mm pali hman a ni tlangpui. Hei hi slab-a phan atana hman ṭhin a ni a, 16mm tal hman ni se. A chhuatah thing phel hman uar a ni tho chungin, a ban (column) rinawm se. 
•    Inhnuai awl (Soft storey), sâng si leh bang ping lo leh hawlh kalh lo te chu a tuar nasa an ni zel a. Awih panga in kan sa a nih chuan, inhnuai siam hram a ṭha ber a, kan sa thei lo a nih pawhin, hawlh kalh ngei ngei tur a ni.
•    Ban leh bang inzawmna lai khi chat a tam hle a. School pakhata an office chu bang sang tak an siam, beam a awm lo thung a, a inzawmna lai a khi si a, mangkhawng lian tak a ni thei a. Hemi tlu in a tihchhiat theih, Computer set leh copier machine te chu dah sawn nghal a ni.
•    In ban leh beam inkarah bang (wall) pin tur a ni a, hetianga in sa te hian an tuar nep a. Hemi bak beam thlâwk (cantilever beam)-a bang ping leh nam pûkah te hi khi nasa a ni zêl a. Brick chhawng zâwnga rem a nih zêl avangin a ṭang thei lo bawk. Hêng bang khi te hi thlak tura tih a ni hlawm a, brick rem dan dik, a mu zâwnga rem tur te, ban leh beam inkar chauh bang pin tur a nih thu hrilh an ni.
•    Ban leh ban inkar tichaktu atan lintel beam hi a lang leh lang lem lova dah a ni fo a. Khaw ṭhenkhatah chuan hemi atana brick hmang an awm a, hei hi a chhe nasa hle. Kan hmang thei a nih chuan, thir hmanga siam (RCC) ni se.
•    In chung zawm lehah in chhia a tam hle a. Hei hi a hnuai lama ban ṭo chho leh sak belhna tur zawm fuh lo a ni. Zokhawthar Police Station chhe nasa pawh hi hetiang ang hi a ni a, hemi bakah hian a chunglam zawmna hi a hnuai lam aiin a lian zâwk bawk.  
•    Lirnghing nghawr hi thahrui a ni a, a irh chhuahna lamah a ṭhenah lei khi a siam a, lung tla leh min a awm a, in a nghawrin a chak lo laiah a chhuak leh a. Ram dang in sak ṭhatna hmunah chuan, tukverh darthlalang keh a awm 
ṭhin. Tun ṭumah hian, bang lamah a khi a, tukverh darthlalang a khawih hman lo thung a. Farkawn-a High School sak thar, a bang pawh a bawk zawnga remah chuan darthlalang keh a awm a, a bak zawng kan in saka a chak lo lai - bang remah a khi chhuak thung.
•    Rora len zâwng hi a lian ber ah 20mm vel tur a nih laiin, lian tak tak hman a ni a. Cement chak tawklo, muk ṭha tawk lo te leh slab dona pheh hma avânga kûl pawh a tam hle. Slab do na hi ni 28 emaw, thla khat tal do tur a ni a. Cement 
ṭha leh balu ṭha hmang hram hram tûr a ni.
•    Cement-balu-rora inkhairual tawk lo, inchawhpawlh ṭha lo  leh tui hmang tam nia langte a tam a. Kan ram ang, lirnghing tamna ramah chuan cement bag 1, balu ṭin 3 leh rora ṭin 6 hi chawhpawlhin, a hnawng tawk chauh tui hman tur a ni a. Tui pawh a tlem berah kar khat tal pek tur a ni.
•    In chhiatna tam ber report hi bang khi a ni a. Hei hi a hlauhawm leh hlauhawm loh theih dan inhrilhfiah zel a ni. Chhûngkaw pakhat in an lo riah ngam lohna inah team te hi kan riak lut a, a hnuah an riak chhunzawm leh ngam a. Pawn lam bûka khawsa tam tak pawh mahni in luma riak ngam leh ta an awm phah tih kan hriatin, kan zir chianna hi hlawk hle-ah kan ngai bawk.

    Lirnghing na ber pawh tawk thei rama awm kan nih avangin, mithiamte chuan kan ram pawh hi Seismic Zone-V ah min dah a. Hemi awmzia hi insak dan ṭha leh him bik kan ngaihzia hrilhfiahna tur a ni a. Hemi Zone-V in a tum ang tak hian, in sa tur leh sa tawhte pawhin insak fimkhur a ṭul hle a ni. Chhawng hnih aia sâng in sak a tam lo va, lirnghing avangin in chhia an tuar tho. AMC danin in chhawng 3 chin aṭang chauha Structural Engineer ngai tura building regulation a siam hi, lirnghing nghawr dan en chuan a him tâwk lo thei ang. Dan neih ṭhatna, Aizawlah pawh insak dan a khirh viau nachungin mi tam zawk in saten Engineer-te thurawn ngaichang lova in kan sa ṭhin pawi theih tur zia hre thar leh ila. Khawpui lian dang leh khaw dangte tan pawha kan hman tur building sak inkaihhruaina- building bye laws pawh kan neih ngei ngei a 

ṭul ta. Kan leilung leh building te hi lirnghing laka kan dinhmun dik tak hre turin lirnghing tehna khawl bun bâkah, Seismic Hazard Zonation neih vat a, Engineer te thu anga in sak dan dik zawm hi kan invenna tur a ni e.

Joint Investigation Team for
Earthquake affected villages in Eastern Mizoram
Contact: 9862399478/9971592066/8131931278