Written by
- David Zochhuanmawia (Vida Hrahsel Saza)

LEIBA THANG (DEBT TRAP) AH MIZORAM TANG MEK

Sum leh pai enkawlna lama MNF sorkar an talbuai êm avangin Mizoramin harsatna nasa tak a tawk mêk a. MNF sorkar hnuaiah Mizoram hi leiba thangah a tang mek a, chhanchhuah a ngai tak zet a ni.

Central leh State sorkar sum leh pai chêt vel dan muangchan avang te, ruahman lawk loh leh hriat lawk loh thil thleng a awm fo avangte leh chhan tam tak avangin sorkar hian leiba a nei lo thei lo a. Tin, hmasawnna hnathawhna atan sum tam tham tak sorkarin a mamawh reng avangin kum tina tlem tlema rulh turin sorkarin loan a la fo bawk.

Chutiang avang chuan State kan nih kum 1986 leh a hmalam aṭang khan leiba hi kan nei chho ve reng a, kan rul zel bawk a, a changin kan leiba hi a pung a, a changin a tlahniam ṭhin. Chutiang chuan kum 2018 Congress sorkar kum tawp thleng khan Mizoram sorkarin leiba chêng vbch 7315 a nei a ni.

MNF sorkar hnu kum 3 chhung lek (2019-2022) hian Mizoram leiba hi chêng vbch 12533.08 ah a pung chho a. Congress sorkar tlak hnu (kum 3 chhungin) chêng vbch 6000 dawnin Mizoram sorkar leiba hi a pung hman tihna a ni.

Mizoramin State a nih kum 1986 aṭanga kum 32 chhunga leiba a neih chhoh zel tlingkhawm leh MNF sorkarin kum 3 chhung leka leiba a neih hi a inzat thuak tawh tihna a ni. Hetiang khawpa leiba pung chak hian Mizoram hi a la awm ngai lo.

Sum leh pai enkawlna kawngah MNF sorkar ang em ema hlawhchham leh talbuai hi Mizoramah eng sorkar mah a la awm ngai lo. Hei hi kan hrawn mek MNF sorkar ṭhat lohzia chiang taka ti langtu a ni.

MNF sorkar hian a sum leh pai mamawh hmuh nan puk tur a hriat apiang a puk hmiah hmiah a ni ber a. Open Market Borrowing (OMB) hmanga RBI aṭanga kum (2022-2023) a a puk theih zat tûra bituk chêng vbch 990 pawh a thleng ṭep tawh a. May 2022 aṭang khan thlatin deuh thaw, October tiam loin Mizoram sorkar hian OMB hmang hian RBI aṭangin pawisa a puk reng a. Sorkar hnathawk hlawh pek dawn apiangin puk tur a zawng a ni ber. Sorkar lo awm leh tûr tan pawha rulh huphurhawm tak, chêt ti harsa tham leiba an hnutchhiah ngei dawn a ni.

Sorkar kum (2022-2023) kal mekah hian Mizoram sorkar leiba rulhna atan Budget-ah chêng vbch 1337.90 dah a ni a. Hei hi hmasawnna hnathawh tak takna tûr sum (Capital Outlay) atana an dah chêng vbch 2663.14 zat ve hmawk a tling a. A actual-ah chuan leiba rulhna atan hian hei aia tam hi an hman a rinawm. Kum (2020-2021) ah pawh Capital Outlay-ah chêng vbch 1125.97 an dah laiin, a aia tam daih chêng vbch 1617.89 chu leiba rulhna atan an hmang a ni.

Sorkar hnathawk te'n a hun taka hlawh lak an nei thei ta reng reng lo a; GP Fund an la thei hek lo. Sorkar hnathawk pension-te pawhin chhuah pui nghal tur pawisa an nei thei ta lo a. MNF sorkarin Health Care hnuaia inziak lut chhungkaw sâng tam takte Medical bill a pe thei lo a. Contractor te'n a hun takah bill an la thei tawh lo bawk a nih hi! Heng zawng zawng hian nasa takin ram chhung sum che vêlah nghawng a nei a, a nghawng hi mipuiin kan tuâr mêk a ni.

MNF sorkar hnuaiah MNF MLA mithiam leh fel tam tak awm mah se, a lû ber Chief Minister enkawlna hnuaiah an duh ang thil ṭha pawh Mizoram tan an ti thei lo a, thil ṭha nia an hriat pawh an sawi chhuak ngam lo a, rem lo chung pawha fak luih ṭalh ṭalh ngai CM kan nei a nih tâk ber hi!

Ṭawngkam thiamna ringawtin ram min hruai ṭha lo a nih hi. Kan ramin chhantu a mamawh a ni. Mizoramin a mamawh ber chu ram hruaitu - sum leh pai enkawl thiam, eiruknaa fihlim, enchhin pawh ngai lo, mi rintlak leh ram hmasawnna duh tak taktu a ni.

- David Zochhuanmawia

(Vida Hrahsel Saza)