Written by
- Dr. C. Lalrampana

TIAM THU SûT HMANG

Zaithiam Hmangaihzuali (Zualbawihi) hla sak- "Hrilh ka hai lunglam ka vai, Tiamthu sut hmang nunrawng maw ka lo tawn che" tih hla hian rilru a va'n hneh tehlul êm! Tiamthu sūt hmang lēm ang der thiam hi zawng mi rinawm tan chuan a huathlalawm thin rēng asin? A rilru na lutuk chuan- "Hetiang leh tura sūt leh zai min relsan mai hi a na asin," tiin a tlip zui a. Mahni chana han dah chhin hian a nat turzia leh hrehawm turzia hi sawiin a siak lo.

Ka rãwlthar laiin khawvela ka duh ber leh ka hmangaih ber, rūnlum nuthai chanpui tura ka thlan ka di bawihi chuan, beiseiloh takin samang ṭhenna biahthu min han hlãn mai chu a na ka va'n ti tehlul ēm! Nula tleitiri zūn ngaia ka tah vawi khatna a ni a, ka chēr phah bawih a, ka mit khur a tla dãwk thei nia! Mahse, theihtawpa nitin ka beihna chuan rah ṭha chhuahin ka di bawihmampuii chu lung chhirin lamang a lo letleh ta hlauh a, ka va'n lãwm tehlul ēm! Mahse, chung khuanu ruat loh kan ni a ni ang- "tiam tlat e" kan ti thei ta chuang lova, amaherawhchu, MUP member nih thleng pawhin thinlai rukah nghilh ni rēng a awm thei tawh chuang lova; Seol thlan thim lamtluãng pan tura hnuk chah hma lawk thleng a daih dawn a nih hmel hle!

Tute nge thu tiam ṭhin?

Nula tlangval, nuthlawi pathlawi, mi nu mi pa thleng pawhin inhmangaiha inngaizawng leh nupa tura inbuatsaihte hian hmangaih biahthu di inhlãnin tiam thu di an thlung ṭhin a. Chutianga a lo hlawhtlin hnuah chuan Pastor/ Kohhran upa kal tlangin Pathian leh kohhranho hmaah dam chhung daih tur inneih thutiam an tiam leh ṭhin a ni. Tin, President, PM, Governor, MLA & Minister-te hian rorelna ṭhutphaha an ṭhut dawnin rinawmna thu an tiam ṭhin. Hetiang zel hian rorelna in high court & supreme court judge tur te, sipai hotu, Kohhran hruaitu lawk leh pastor, Evan, missionary etc. thlengin rinawmna thu tiam tira lãkluh an ni ṭhin. Ram dãnpuiin a phut anga rinawm taka awm tura thu an tiam hnuah an thutiam anga an rinawmleh si loh chuan an dãi pelh angzia zelin an chunga thuneitute'n an phu tãwk hremna an pe thin. Mahni thutiam bawhchhiaa rinawm lote chu tuman an ringleh tawh ngai lova an ding chhuakleh tawh ngai hek lo.

Thutiam dang

Tãrlan takte bakah khian khawtlang hruaitu, NGO leh political party hruaitute hian, inthlan dawn apiangin political platform aṭangin vote an hmuh tam theih nan an tih theih loh tur thleng thlengin mipui hmaah thu an tiam a, an invaupüm a, an inchhekarbawm ṭhin.

Congress Ministry Pu Hãwla hun lai khan tuna FLAM presi­dent, Pu Liansuama leh Pu Saikap­ṭhiangate hun 1983-2005 lai vel khan kawrthah leh Phuldungsei biala awm Bru leh Chakmaho vote hui tam theih nan political party ṭhenkhat khan, 'tangkåwng manna khãwl' pek an tiam ṭhin a. Mipui lahin tak tak emaw tiin an vote tling leh mai ṭhin ni khan a lang a, mahse, tun thlengin tangkãwng manna khãwl an sem ãwm thãwm hriat tur a awm hlei lo a.

Hetiang tho hian tun thlengin inthlanpui kan hmachhawn apiangin political party hrang hrang hian amah Pu Hãwla tihdan takah party manifesto an inziah ṭhat siak ṭhin a, an tih theih loh tur thlengin ziakin an tlãngzarh a. An ãupui dum dum a, an intiam kūr zut a, a tak erawh hmuh tur a vãng hle ṭhin.

Kum 41 (1972-2023) chhung zet a ni ta, kan ram politician-te hian Zoram mipuite hi hmusit takin min bãwl phuan ṭhin a, mipui tam takin la hrethiam lo mah se, a tam zawkte hi chuan mipui min bãwlna hi chu kan hre tlangpui tawh. Chuvangin, kumin kum tawpa inthlanpui kan hmachhawn leh turah hi chuan political party-te hi an fimkhur a ngai tawh hle ang. A hma ang bawka mipui bãwl kual leh an tum chuan mipuiin artelukãwn vek khawpin an bãwl let ve thei tlat a ni.

Pu Lalthanhawla hruaina hnuaiah New Land Use Policy (NLUP) scheme kha 14th January 2011 khan hman ṭan theih tura vãwm chhuah (launched) a ni a. Khatih lai khan kan political leaders-te khan NLUP scheme tihhlawhtlin nan political platform aṭangin in tinah kum 5 chhungin ₹. 1,00,000/- (nuai khat) ṭheuh sem an intiam a. Mahse, thu vaūk mai a lo ni a, tang thàwm ang maiin a thãwm a ring a, a tak erawh hmuh tur a awm lêm lo.

Chutiang zelin 19th September 2012 khan tuna kan Chief Minis­ter Pu Zoramthanga hian Socio Economic Development Prog­ramme (SEDP) Scheme a rawn vãwm chhuak (launched) ve leh a. He scheme tihhlawhtlin nan hian political platform aṭangin political leaders-te khan in tinah ₹. 3,00,000/- (nuai thum) sem an intiam a, mahse, kum 2023 ral dawn hnaih tawhah pawh a tak hmuh tur a la awm chuang lém lo. SEDP an sem chhun pawh ₹. 25,000)- chauh a ni.

Kristian zaa 85% kan ni a, Pathian thuah chuan- "Thu tiama hlen si loh ai chuan tiam loh law law hi i tan a ṭha zawk," (Thuriltu 5:5) tih a ni. Kan ram hruaitute hian an tih theih loh tawp tur an tiam a, tiam lo law law se a ṭha zawk tur? Chuvangin, kan ram hruaitute hi tiamthu sūt hmang der thiam mai an lo ni e.

- Dr. C. Lalrampana