Written by
- Vanlalngaia
ECONOMIC WAR OF INDEPENDENT ZAWK …
Khai mah aw, khawvel deng chhuak rawk khawpa War of Independence puang ngam hnam huaisen kan nih ṭhin kha maw. Tunah Bible hrilhlawkna ang ngeiin khawvel hriat ngai loh hripui Covid-19 leh ṭamna avangin khawvel a buai zo ta. Khawvel finna leh hnam ropuite an tlawm zo ta. He hripui laka invenna an hriat chhun Lockdown leh Social Distance, Mask tih te pawh kan ṭawng pangngai ang maiin kan hre ta. Kan sawrkar leh tlawmngai pawl hrang hrangte pawhin mei kawhin ṭan an la a, sum leh paite ui lovin an thawhkhawm ruih ruih a, ramria duty-ten nunna an hlan mek bawk a ni. A ropui e, lawmin i zai ang u.
He hripui Covid-19 ken tel ṭampui mitthi laka zofate kan dam khawchhuah theih nan mipui mi mirte'n tihtur pawimawh tak kan nei ve a. Lockdown avanga mahni inchhunga tâwmsen mai lovin chemtum leh tuthlawh hmangin mahni huan ram ṭheuhah Economics War of Independence i puang rup mai ang aw. A hming atan 'FREEDOM FIGHTER ASSOCIATION AGAINST COVID-19 &HUNGER' tiin kan phuah ve ngawt a. Kum 1 lek chhungin Economic Independent Hnam, chia sawi tham leh mite thik tham hnam kan ni ang a, State pachhe ber Cancer leh HIV+ hluar berna chawmhlawm hnam tia sawichhiat kan ni tawh lovang.
A va nuam dawn tak em!
Ih maw, kan nitin mamawh eitur bartur te hi kum 1 lek chhûnga thar chhuah theih vekte an ni hlawm. Kan chawpui ber Buh leh Vaimimte phei chu kum 1 chhunga vawi 2 thar chhuah theih te an ni. Pathianin kan chenna tur ram ṭha eltiang van ruahtui dawng ram, boruak thianghlim, thlifim lenna thlai chitin reng assembly theihna min lo pe ta hi a ropuizia, hlutzia, vanneihthlakziate hi aw - Thosi, vaihmite, khaw lum, tuilian - Dum dai hnama min siam lote ka ngaihtuahin kan vanneih BAWN TAWP. Chuvangin, kum 1 lek chhunga Economic Independent hnam kan nih theih nan kan ram leilung (Mother Earth)hman ṭangkai hi a ni mai zu nia. Sawrkar berin hman ṭangkai tum ahnekin TIHBO a tum tlat pek hi. Khawvela thil inhmeh lo leh Pathian remruatna dan kalh a ni.
Mizo mipui tam ber, kan chawpui ber Buh leh Bal thar chhuaktute innghahna awmchhun Tlangram Loneih tihbo tumna avang hian a ni kan retheih ni. Budget-ah Sazu tûr bak chanvo an nei ve lo. Enkawltu Dept. an nei ve hek lo. An buh thar chhuahte erawh Agriculture Dept. in chhuang takin an chhinchhiahsak ve hram a nih hi. Chhantu an va mamawh tak em!
Heng tlangram loneitu 60% - 70% te hi ṭangrual ula, in dikna leh chanvo dik tak chu raw chingtu, chakai farm, sangha, vaimim, Grape, Dragon Fruit etc. neituten duat taka enkawltu leh budget an neih ang hi in dikna chanvo a ni tih hi hriain sawrkarah Demand siam mai teh u khai. An tih duh loh vaih chuan 'PAWI ZAWK ANG' in ti mai dawn nia.
MIZO METHOD
HNAM DAMNA
Hnamtin hian mahni chenna ram leilung (Mother Earth) milin method hrang hrang an nei fir fer hlawm a, mahni ram leilung hmang ṭangkai thiam apiang ram changkang an ni. Keipawh ram hrang hrang tihdan thlithlaiin London aṭangin Tokyo thlengin ka vak ve tawh. Hnam zawng zawng ropuina leh changkanna chu Economics Independent hi a ni mai.
Kum tin lo vah, lo hal, mangkhawh, thlam sak, chhekin sak nana tha thlawn kan sen zozai te, lo hal, lo vah avangin ramngaw, ramsa, chungleng savate an pem bo ta duak te, Pathianin a en a; ṭha a tih hlete kan suasam dante mitthlaah a lo lang zut zut a, "Chungmuvanlai a lo leng duai duai e, thangvanah a her zel a, a hre sang zel a, a lungdi a au dawn e thangvanah" tih hla te a lo lang a. Hetiang Chhura hun lai aṭanga kan lo hman ṭhin (Shifting Cultivation) thlakna turin Bible cháng lar tak Lal Isuan buh chi thehtu a tehkhin lei ṭhaa tla chu, a let za, a let 60, 30-ten a hlawk a tih kha a taka chantir mai tur a lawm. Chuvangin, tlan paha buh tuh aiah buh khur nghet neih mai tur a lawm tih hi Pathian hnen aṭanga ka dil chhuah chu a ni e.
Zanlaiah sap ṭawngin ka thu dawnte hi ka ziak chhuak ta a, a bu hmingah Mizo Method of Permanent Farming tih a ni. Ka theihtawpin ka vahpui a, Sawrkar laipui Ministry of Agriculture-in ṭha min tihpui. Demonstration aṭang cheng vaibelchhe 3 min tiam. A endiktu scientist 2 lo kalin a khur (pit) siam dan a ṭha tawk lo min tihsak a, vaibelchhe 3 kan chan phah. Global Environment Facility (GEF) inkhawmpui kum 1998 N.Delhi-ah ka thlen a, World Bank aṭangin Medium Grant dollar maktaduai (1 million dollar) pek min tiam. Sanction a lo thleng a, a endiktu Central Sawrkar aṭangin Joint Secretary a lo kal. AMFU President thar Chalngura Jahau kha Foreigner dik tak a lo ni an tih avangin kan chan hlen ta le.
Heng kan sawi lanna chhan chu khawvelin Mizo Method hi min pawmpui tawh a ni. Mizoram Sawrkar hian Shifting Cultivation hi tihbo tum lovin a thlak nan Agriculture Policy tharah assembly session-ah min puansak mai teh u tiin roreltute ka ngen chiam a che u. Education Policy, Sports Policy etc. te kan nei fir fer ang hian mipui tam ber tlangram loneitute leh Aizawl khawpuia mirethei tam tak chhanchhuahna tur leh Covid-19 leh ṭam dona atan Mizo Method hi a pawimawhin a va
ṭangkai dawn tak em!
Hawh u, Covid-19 leh
ṭampui mitthi laka Zofate kan dam khawchhuah nan kan tha leh zung, sum leh paite ui lovin Economics War of Independence atan Freedom Fighter Association Against Covid-19 and Hunger ah inpe ruih ruih phawt teh ang. Mizo Method chu chipchiar zawkin kan la inhrilhfiah dawn nia.
Mizo Method dam reng rawh se.