Written by
- Commissioner Lalkiamlova

KOHHRAN SAL TANNA

December 2019-a Wuhan khawpui, China atanga intan Corona virus chuan khawvel a tuam dul dul a. Hripui leng tawh dangte aia nem deuh zawka a lan avangin lal leh mi thiam tam takin an zuam sual. 

Mi lian leh mi te a thliar lova, ram rethei leh ram hausa pawh a hlau chuang lo, a hrikte chu a vahin an vak dul dul mai ni berin a lang. Thihna hmanraw verther tak pakhat chu ava ni em! a man te sawisa na vak si lovin mi tam tak thlan thimah a hnuklut si. Khawvel indopui pathumna chu a ni ber e. 

Khawvel ram tin a run a, tang ruala beih vak chi lah ni si lo, duh mahsela tang rual thei an awm lo, mahni ram theuhvah lei do chak tak do ang vek an ni. Hmelma beihna tur atana an siam leh chhek khawm nuclear bomb leh ralthuam thaten awmzia a nei lo. Mithi kuang siamtuten an hlawk phah hle a, chutih rualin engtik niah nge an kuang siamah chuan anmahni ngei pawh zalh an nih ve ang tih ngaihtuah reng chungin an kuang siamte an hralh chhuak hum hum a. Khawvel hi a rum tak meuh a, ni tin vei thar an hmu chhuak reng a. Khawvel chanchin tharte chuan ‘vawiin hi hri vei hmuh chhuah tam ber ni a ni’ an ti reng mai a ni. An test tam leh a vei an hmu chhuak tam mai niin a lang. 

August ni 5 thleng khan hri vei tawh chu 18,400,000 (18.4 Million) an ni a, dam chhuak 11,000,000 (11Million) an awm a, dam chhuak zo ve ta lo Maktaduai 701,000 (701K) an tling tawh. Thlan chu mihring thaa laih sen chi rual a ni tawh lo. Kawng laihna atan leh pawimawh danga tlang hai chim hum hum tur khawpa chaka siam JCB te nen lo chuan laih sen rual a ni ta lo. 

Khawvel hian hun rapthlak tak a tawng a ni. Solomonan tar te chungchang thu a sawiin kawtthler kawngte chu khar a ni a ti a. Tar tan chauh pawh a ni ta lo, mi tin tan kawtthler kawngte chu khar an ni ta, Tar, in awm mai mai thin pawhin kharkhip an ni tih an inhriat ve leh pawn chhuah an chak zual sauh a. Kan vaiin hmuh theih loh hrualhruiin min phuar a, tang kan ni ber mai. Tuman kan duh ang kan ti thei lo va, kan duhnaah kan kal thei lo va, kan tlawh duh ngawih ngawih te pawh kan tlawh thei ta lo. 

Mizo society-a kan chhuan em em tlawmngaihna chu hman theih loh der chu ni lo mahse, khawhar ina tlai var, ruang leh kuang buaipui te, khawhar chhung te ṭanpui te, thihna avanga Pathian fak hla saa inpawl khawm te, tlai vara zaite a awm ta lo va. Thihna chunga Pathian fakna thawm a reh zo ta. Hei hian eng ram tak min hruai thleng ang maw? Kan culture leh society inpawh tak mai, zawt hmasa hauh lova duhna in apianga leng lut ṭhin kan nihna te, tlawmngaihna avanga veng chhung mitthi zawng zawnga kal ṭheuh tum kan nihna te, Association hrang hrang a huhova khawsak leh thiltih nuam ti hnam, khaw khata awm chung pawha in hmun rem leh rem lo pawh sawi lova a bit thei ang bera awm tum tlat kan nihna te, kohhran thil tih tam em em mai, puithiam bik pawh awm hlei thei lova kan vaia rawngbawltu pawimawh tak nia kan inhriat vekna te min khawih danglamsak ang em le? 

Khawhar ngai thei lo, chumi avanga kawng tam taka retheih phah, ram tha, huan thlai siama hnianghnara awm thei reng awm peih reng reng lo kan nihna te hi min khawih dang lam ta se, kan ram economy dinhmun te pawh hian a kan phah dawrh thei mai awm asin. 

Mizo chu zai mi kan ni a, panga lek pawh khuang nen tui taka zai ṭhin hnam kan ni. Chutih laiin khawhar ina zai chu khap tlat a ni a. Hetih avang hian Biak ina zaiho pawh kan thlak hlelh loh phah ta deuh em ni le! Covid-19 avanga thil khap zinga ka hriat thiam loh ber chu khawhar ina zai khap hi a ni. Khawhar ina zai hian Corona virus a ko haw ang kan ti nge, kal ve thei lote'n min thik ang kan ti zawk? Aa! hmai tuam tut chunga zai chu a harsain a nuihzatthlak duh viau dawna kan rin vangte pawh a ni mahna. Mahse hmaituamna phenah kan ṭawng ṭulh ṭulh tho va. Zan a rei deuh phei chuan kan inphelh sup sup tho si. A dik tak chuan kan tunlai mitthite hripui avanga kan inphum zung zung mai hian mitthi chhungte khawhar a tizualin an tuarna chu a let tam takin a tihpunsak a ni. Chutihlaia an mamawh chu van lam ngaih hla leh van ram chanchin zaia kan hril hi a niin ka hria. 

Pathian thu duh hawi zawng zawnga kan sawi hian mi tam takte mitthi ngaihna a hnêm lo. ‘Pathian ruat hun a ni a, tuma dal theih a ni lo’ kan intihsak leh ringawt ṭhin te hi hriat thiam har tak a ni. Accident-na inang rengah pakhat a thi a, pakhat a dam a, natna inang reng pakhatin a thihpui a, pakhat a dam chhuak a, a khawi zawk hi nge Pathian ruat. A thi zawk hi ni ta se, Lalpa'n accident-a thi turin a lo ruat a, pakhat chu cancer vei turin a lo ruat em ni? Hmangaihtu Pathian hian amah anna neia a siam mihringte hi chutianga sawisak chu a duh lovang. Kan awmna ram sual hnuaia engkim kharkhip a nihna ram a nih avangin heng te hi tisaa kan chanvo an ni ta mai zawk a ni. Hmangaihtu Pathian hian khawvel hreh­awm takah, sual tin reng leh thil hrehawm tin reng tuara kan awm hi min lainatin min khawngaih tak zet zawk a, natnate hi min bel chawt chawt a ni reng reng lo. Chung natna leh hrehawm tinreng chunga kan thlamuanna turin Krista thisen avangin a faah, a van ropuina leh vana ro hlu awm zawng zawng rochuntuah min siam a ni zawk. Chu ngei chu hrehawm leh tuarna tam tak hnuaiah pawh thlamuanpui turin min duh a ni. 

He hripui verther tak hian khawvel chauh ni lovin Kohhran hial pawh salah a tantir ve ta, chawlhni vawi sawmpahnih (vawi 12) lai kan Biak inte chu khar an ni ta a. A tang chiang hle a ni tih hriat nan chuan, Biak in inkhawm kan ngaih thu leh inkhawm loh hrehawm kan tih thu tu ma'n thuin emaw ziakin emaw kan au chhuahpui lo. Mi ṭhenkhatin Biak In darte chu han vaw ri hram hram mah se, awmzia tak tak a awm ta lo. Biak In kawng a ṭhing zo va, Gate pui inhawng thawm a reh ta. Thuhriltu leh zaipawl zawng zawng an lo reh zo ta. Zing inkhawm a kal theih pawhin tu kohhran mah kan tleh dul dul lo. Lal Isuan Samari hmeichhe hnenah, “He tlangah kher lo pawh Jerusalemah kher lo pawh Pa chibai in bukna hun a thleng dawn ta,” a tih kha kan chang chawi ta ber em ni ang le!

Chutihlaia thil chiang tak chu ‘Hun a danglam rorelna ni ropui nitin ka hnaih zel ṭhin’ tih hi a ni. Kan tan hlim kha chuan kohhrante intelkhawm pawhin kan mite chawm nan TV live crusade te kan buatsaihin Samsona ang maiin phuarna hruite chu kan la tal chat thei niin a lang a, kan la ṭang thei viau. Kan nih dan dik tak, mi tih dan thik hnam kan nihna a lang a, TV live crusade te chu kan ti ta sup sup mai kha a ni a, chawlhni vawi sawm kan tan meuh chuan kan zuai zo ta ni berin a lang. A zawrin kan zawr a, Kohhran pawhin live crusade chu buatsaih ta nge pawh kan ti tawh lo va, Evan. lam pawh an ngawi khawp mai, Pu Lalbiaksanga'n chawlhni tukah a la ti hram hram a, eng chen nge a kal dawn? Mi tin ka hi huhin a awm ta a ni ber awm e. Judate chu Babylon salah kum 70 an tan hnu khan Jerusalem leh a temple ngai tak tak a sing tel an la awm. Keiniho hi tun ang hian kum khat dang tang leh ta ila, kan Pathian ngaihdan kal hmang aṭang hi chuan, Lalpa hi eng mah a lo ni lo ve, chu chen chen min tuartir a, kan ti duh mai ang tih te pawh a hlauh­awm ta. 

Hemi thua thil ngaihtuah tur pawimawh tak awm taa ka hriat chu, kan Biak in Pathian biak dan thlirletna neih hi a ni. Eng vangin nge heti em em a Pathian biak In leh a chhunga kan Pathian biakna kha kan ngaih lohva kan thlakhlelh loh ni ta ang le? Kan Biak Inah hian kan biak Pathian reng kan lo hmu ngai lovin, Pulpita ding ṭhin ten kan biak Pathian hmel ngaihawm tak kha kan lo hliah tlat thin em ni ang? Ṭawngkam thiam tak tak a, Bible chang khat lek ṭan chhana mihring nun kan ching kual vel vak vak ṭhinte khan Lalpa hmel an tilang lem lo a ni mai lo maw! Rawngbawltu pui­thiam leh upate'n kan mite kan duhkhawp lohna leh kan lungawi lohna thu khauh pui pui kan sawi ṭhinte khan kohhran hi society ang lekin a lo lantir zawk em ni? Politician ram vei, mipui­te hmasawnna tur ngaihtuah tak tak si lo ang maiin, Puithiamte hian kohhran kan vei a, kan mite thlarau lam nun, Pathian nena an inpawlna tur tak tak kan ngaihtuah tawk si lo em ni zawk! 

Tunlaia Biak in inkhawm khap a nih laite hian pui­thiam eng zat nge an mite thlarau lam nun atan biak inah Lalpa hmaa tap chhuak thin awm ile! Ṭhal ruah surin tuihawk luankawra kan bawlhhlawh thuhrukte min phawrh mualphosak ṭhin ang hian, he hripui hian thlarau lama kan chak lohna leh hnàwm thuhrukte min phawrh­ chhuahsak a ni mai lo maw! Kan Biak in inkhawm­te kha a lo thlakhlelh­awm viau lem lo a ni dawn maw le! Krista thisenin lal leh puithiamah min siam tia mahni inpuithiam chawpna lam hi kan la uar ta lu deuh zawk em ni? Mahni pawhin Pathian ka be thei, chhung­kua pawhin kan inkhawm tho tih kan chawi lian hle niin ka hria. Tun anga kan kal zel chuan kan Biak in man to pui puite hlutna hi nasa takin a tla hniam ang a, a chhunga Pathian biakna kan tih pawhin ngaihhlut a hlawh lo tulh tulh dawn a ni. Kan kohhran hruaitu luten ngaihtuah chian atan a va ṭha em!

He saltanna rapthlak tak hian kan ram hruaitute mit pawh tikeu se, Mizoram mipuite dinhmun dik tak hi hmuthiam uar uar mai se ka va ti em! Ram hmangaih awm­zia chu, a chhunga cheng mihringte hmangaih hi a ni a. Zoram chhunga cheng mi chi hrang hrang sawrkar hna thawk, mi hausa, sumdawng, dawrkai, ran vulh, huan nghet nei, tlang lo neite bakah an hapta khat ration khulna tur tuaka tumbu khaileng, aidu­sentil leh thosi kara mautuai khawrh leh hnah nem tinreng vaia nung hram hram tam­ziate hi theihnghilh loh atan a va ṭha em! Mi retheite, mi rethei in (BSLP)-a khungkhawm hi mahni an intodelh­na tur atana kawng ṭha ber a ni lo mai thei asin! 

Urban poor te dawm chhuahna atan chuan Greater Aizawl kan mamawh. A hmaa kan hruaitu ropui tak takte'n an lo tih tawh Government complex leh New Capital te ang mai ni lo. Greater Aizawl City tak tak a pian a pawimawh. Chumi atan chuan kan sawrkar hian Paikhai road aṭanga Mutthi ram, Seling tlang dung Khumtung thlengin Tuirial ruam zawng zawng hi Greater Aizawl City area-ah puang se la. Tuirial kânna tur kawng dang siam belh leh se la. Aizawl khawpui chhunga in leh lo leh ei zawnna tur ram nei lo zawng zawng hnenah in hmun mai ni lovin eizawnna tur ram pe se. Mahni ram ṭheuhvah in siamsak nghal ni se la, kawng leh dawr hmun leh public hmun ruahman vekin. Tumah awih pang min hlauhawma awm lovin mahni ram hmun thalai berah awm ila, Covid-19 avanga kan inkhung khawharna hian intodelh duhna leh khawhar ngaih theihna min siamsak se, kan in leh lo pawhin social distancing dan an zawm vek tawh ang a. Khawtlang nun phung pawh a lo danglam tawh ang a, economy-ah chuan kan than phahin retheihna umbona kawng ṭha tak a nih ngei ka ring.