Written by
- Ramhluna Hnamte

KAWIAM (F) TIH KHA....

March ni 31,2023, Zirtawpni Vanglaini chanchin bu chhuaka Pu Rempuia R.Lutmang ziah ‘Kawiam (F)’ tih kha a bengvarthlak a, han tuihnih ka chak deuh tlat mai.

Mizoram mihring nuai 11 vel awmnaa chengte hi kan ṭawng dan leh kan thil lam leh sawi dan inang lo a awm nual mai. A tam zawkte tih dan hi tih dan tlanglawn ber a ni lo thei lo a. A tlem zawkte lam dan leh tih dante hi a tam zawkten an nuihin an pawm pui lo fo bawk. Chhim leh hmar chhak leh thlangah kan thil sawi dan leh tih dan a inang lo nual a, chhim leh hmarah hian inang lo a tam zual awm e.

Mizoram chhunga cheng Mizote zingah kan tih dan leh lam dan hi a dik ber ti ngawt thei kan awm lo na a, a tam zawkte tih dan leh lam dan hi chu pawm a ni zawk tlangpui fo. A tlem zawk pawhin a tam zawkte tih dan zawm mai kha in lungrualna ṭha ber a ni mai awm e. Sap thufing pawhin ‘When in Rome, do as the Romans do’ an lo ti a lawm le. “Kan khua ka thlen hunah ‘Au’ ka ti thau thau” tih ṭalh ang chi kha chuan in pumkhatna a thlen ngai lovang.

Pu James Dokhuma, Padma Shri, khan a thuziak pakhat, Zo ṭawng dal tawhzia lam hawi a ziahnaah ‘Mizoramah chuan Chhipphir leh Zote ‘S’ lai velah sawn Mizo ṭawng an hmang dik ber’ a ti. Hei hi dikna chen a awm maithei. Sawlai vel saw Mizoram rau rauah ‘awzia’ kan tih Zoṭawng hmang meuh lo, Zoṭawng zul deuh roha ṭawng si hoten an chiahpiah vak loh hmun an ni awm e.

He ti zawng hian ngaih­tuah ve thung ila. Sapin ‘Jack fruit’ an tih hi Zoram chhim lamah ‘La-ui’ an ti tlangpui a, Zoram hmar lamah ‘Lamkhuang’ an ti a, Zoram hmar khawthlang lamah chuan ‘Katrol’ an ti ve thung a ni awm e. Kan ngaihsan Sapho chuan ‘Jackfruit’ tih bak sawi dan an neih loh laiin keini chuan kha thei tho kha sawi dan hming pathum zet kan nei. Thei hming leh thil hming dangte pawh sawi dan chi 2 chi 3 kan nei nual mai hi ṭha deuh a ni, kan ṭawng hausak ve na pawh a ni.

‘Kawiam’ tih hming lo chhuahna nia ka hriat ve dan chuan Zoram chhim leh chhim khawthlang lamah sawn he thei hi ‘Kawiam’ an ti deuh vek a, chhim khawchhak lamah khi chuan ‘Kawlthei’ an ti ve tho thung. Zoram chhim khawthlang saw hnam dang, zo hnahthlak ni lem lo - Takam, Tuikuk leh vai-ho awm tamna hmun a ni a. Ka naupan laiin Tlabung khuaah ka awm ṭhin a, Tlabung khuaa vai, Pahari kan tih bawk ṭhin naupang ka kawm ṭhinte chuan Kawlthei hi ‘Goi-am’ an ti ṭhin. Khang vaiho khan tun hma aṭangin min lo chiahpiah rei viau tawh a, Mizoho hian heng Pahari vaiho sawi dan zul zuiin Kawiam kan ti ve ta mai a ni thei bawk.

Ziaktu hmasa in a chhui dana sap hovin Guava an tih kan lam thiam loh vanga ‘Guyaam’ kan ti ta mai ni awma a ngaihdan nen pawh a in hlat vak awm lo ve.

Tlabung leh a chhehvela hnamdang, a bikin Vai (Pahari) ho kha chuan Goi-am an ti a. Keini’n Kawiam kan tih kha an lam thiam lova Goi-am an lo ti ve zawk nge, an ṭawng original-ah ‘Goi-am’ an tih chu kei ni hian ‘Kawiam’ tia hriain chutiang chuan kan lam ta mai zawk tih hi hriat a chakawm viau mai.

Tlabung khuaa kan unau Mizo awmte pawhin sawi tur an nei ngei ang.

- Ramhluna Hnamte