ASSAM RIFLES AN CHHUAK….
Kum 1890 kum tirah Mr. W.W.Daly, British Officer 3, Dr. Coleman leh Frontier Police 400 ten AIJAL FORT an rawn enfel a, Platoon khat vel an hnutchhiah aṭangin Aizawl chu an awp zui nghal a...
British Officer leh Missionary lo kalte chuan Mizo nunphung an chik em em a, lehkhabu ṭangkai tak tak ziakin an hnutchhiah ta reng a ni. Chin - Lushai Conference 29 January, 1892, Fort William, Calcutta-a an neihnaah Zo hnahthlakte chu Hnam khat an nih avangin Rorelna Pakhat hnuaia awm leh turin an rel fel leh ta a. Inkalpawhna a ṭhat loh avangin an ti hlawhtling mai thei lova.
Pu Churchill-a khan a vei em avangin- Chin Hills, Arakan, Chittagong Hill Tract, Tripura Tlangram leh Manipur Chhimlam leh Cachar Tlangram te chu, 'British crown colony' awpna hnuaia dah turin Oxford Univerity-a zirtirtu chu ruahmanna lo siam turin a ti a. 1947 ah Prime Minister Pu Atlee-a chuan, 'an duh lam lam zawm turin' a ti ta a. Mizo Union Party khan an thiam leh theihna danin an bawhzui a.
Kum 1986-a India leh MNF ten Remna Thuthlung an siam hnu phei chuan Aizawl khawpui mawi taka a ṭhanlaia a lailia Assam Rifles awm reng hi a ṭul tawh lo ni mai lovin khawpui ṭhanna daltu a ni ta hial zawk a ni. Aizawl khawpui mawizia zin miten an hrilhfak tling hi Assam Rifles hmun chei ve loh hian a timawi lo pha tlat si a ni.
'Zofate Jerusalem' hi thaw-i-pikna hmun ni lovin harhthar lehna khawpui lo ni ngei se a duhawm hle mai. Khawvel ram danga cheng leh zin pawh kan ngah ve zel dawn a, rilru leh taksa hahdamna leh thawvenna tur kan neih ngei ngei a ngai ta.
Rawtna siamte
No.1 - Laldenga hriatrengna kawtchhuah or Laldenga memorial street : Pu Laldenga hi Zofate ram hmangaihna thinlung put tirtu a nih avangin Mizoram Chief Minister te awmkhawmna kawtthler hming putu nih hi a phu ber awm e.
(a) Khatla Assam Rifles hmun hi City Complex nen an inhnaih bawk a thlunzawm sung mai se. He hmun rem lai berah Chief Minister nilaite Bangalow, Cabinet Ministers, MLA te leh MP te Quarters awm vek sela. Cabinet Bangalow te chu Mizoram UT aṭanga Chief Minister lo ni tawhte hming put tir zel ni bawk se. Eg. Ch.Chhunga, Brig. T.Sailo, Lalthanhawla, Laldenga, Zoramthanga leh adt.
(b) CP Road-a Quarters an lo sak tawhte hi ṭhiatin CP Road hi tih ṭhat leh zauh ngaite zauhin Tuikual, Dinthar, Vaivakawn Field, City Ring Road zawm tir nise. Motor jam a ziaawm bakah khawpui zauhna remchang a siam ngei a rinawm.
No.2 - Pi Pu Chhuahtlang : Dak Inpui aṭanga Lammual main gate dinglam thleng hi Pi Pu Chhuahtlang vuah ila. A tlangchhip khi zauh belhin Hnam lam ilo te Khuallian entir nan. A sirah Zawlbuk, Lal in, Zawhzazo in, Mizo in leh Pum te (cement) sa kual ila, a in chhungte erawh tunlai takin chei thung ila.
In sakah te khian Mizo thil hlui leh tunlaite zawrhna siam ni bawk se. A enkawltu/ mawhphurtu atan CYMA, MZI, Cultural Club, etc.
Tlang pangah Thlam, Zamzoa chei, Pipu thil, ṭhut hahdamna, Mizoramin thing par chi, inchawih tur leh pangpara chei, a khat tawka inthiarna leh bawlhhlawhbawm siam ni se.
No.3 - Martyr Khuangchera Home : Main gate veilam aṭanga M.I. Room bul kawngpui dinglam chin hi kan ram tana a nunna hlantu Khuangchera hriatrengna vuah nise. He hmunah hian Gym building lian, Exercise lakna Olympic-a kan hmuh ang te dahin, hriselna leh rualelna dika kan taksa te chher nan. A enkawltu - MZP, Sporting Club, etc.
No. 4 - Ropuiliani par vulna : A hun tawp thlenga kan ram tana Sap do ngam Lal Ropuiliani hriatreng nan M.I. Room aṭanga Bungkawn thleng Pangpar show nan leh zawrhna hmunpui ni se. A chi/ ṭiak zawrh bakah thawn chhuahna te awm se. A enkawltu - MHIP, MUP etc.
No. 5 - Taitesena Parking : Tlawmngaiha rualkhum, aia upa zahthiam leh huaisen hriatrengna atan Lammual sira Cinema Hall hlui hi lei hnuia aṭang a chhawnga motor parking siamin kawngpui thlang lamah two wheeler parking chhawng sak bawk ni sela. A enkawltu - MSU, MBBA etc.
No. 6 - Neuva Road : Tuarchhela rualkhum leh huaisen hminga dah ni se. New Market bula kawngpui hlui aṭangin Ramthar/ Electric Veng kawng zawhin Modern Hr. Secondary chho lovin mimal ram pakhat leh Armed veng kawng tan tlangin mimal in pakhat su in Lammual hnuaiah phei zelin Dak Inpui bulah Treasury Square-ah chhuak ta sela. Mimalte hi an duhlai ram nena thleng emaw compensate pek ni se. Overbridge (Lei) dawhin motor kawng hi a kan theih ang. Lammual chinah hian a sir tawn tawnah ṭha taka hungin Bus Stand leh gate pahnih siam ni thei ta sela. He kawng hian motor jam a ti ziaawmin Lammuala thil tihpui pawh a tinuam ngei ang.
No. 7 - Assam Rifles hotute Bangalow te hi VIP Tourist Lodge atan hman vek ni se. An hming atan Lianchia, Buizova, Lianchhiari Lodge, etc.
No. 8 - (a) Kan tarlan takah te khian inthiarna, bawlhhlawh bawm, CCTV, etc. dah vek ni se. Bawlhhlawh a bawm lova paihtu chu Rs. 50 zel chawi tir ni se, faina leh thianghlimna kawngah hma kan sawn ang. In sak leh thil ṭul dangah te kan mithiam te, Engineer leh Architect te nen inrawn hovin hmalak ni ṭhin bawk se.
Cultural Club leh Sporting Club te hi a khaikhawmtu Central YMA tih ang deuh tal te ni se.
(b) Lammual hi MFA leh Sport Deptt. In enkawl se.
(c) Quarter guard leh Sap insak ni lo zawng hi lilama chhut chhiat vek nise. Quarter guard hi enkawltute Main Office-ah hmangin ping dang ta se.
Rawtna belh leh paih awm ngei tura beisei, mi thiamte cho chhuahna lo ni se, kan ram khawpui ber hi i cheimawi ang u. (Rawtna ka ziah kim loh chhan chu rawtna dang beisei vang a ni e)
- Lalramliana Tochhawng