Written by
- K Lalrinchhana

MIPUI POWER

Lunglei Municipal Council inthlan hmasa ber chu zawh fel a ni ta a, rin phak bakin ZPM an che tha a, ward awm zawng zawng an la fai vek mai. Eng inthlanah pawh nise, eptu party malin seat awm zawng zawng an lak fai vek na hi a awm mang lo ang. Tun ṭum LMC inthlan aṭanga thil lang chiang tak pakhat chu- eng political party mah hian tlinna khawp mi leh sa (member) an nei tak tak lo tih hi a ni. Awn lam nei lo (neutral voter) te’n an bawh lam lam hi an sawrkar mai ṭhin niin a lang.

Mihring mizia a hrang ang bawkin neutral voter te pawh hi an mizia, rilru sukthlek leh politics an thlir dan a inang lo nuaih mai. Neutral zinga ṭhenkhat chuan thil an chik a, ram tan thil ṭha an duh a, hmasawnna duhin an tuihal a, hruaitu ṭha an duh a, ram hruaitu te’n dik lo taka thil an tih chuan an na ngawih ngawih ṭhin. Neutral zingah rau rau pawh heng mite hi an tlem zawk mah mai thei.

Neutral zinga a tam zawk chuan chuti takin thil an chik lo. Ram hruaitu ṭha leh hmasawnna an duh. Chutih rualin heng mite hi luang thli chhem nghin ang deuh an ni a, a thli bengna lam lamah an thle tlang dual dual sam khawp mai. An bawh lam a inang deuh ṭhup ṭhup a, an bawh lam lam chuan hnehna an chang mai ṭhin. Nghafuan ven ang deuh hi an ni a, political party zingah heng neutral bupui rut fuh apiang, an fuan lai nang fuh apiang hi an dingchang mai ṭhin. Party ruh kawl kan tih te aiin heng mite hi sawrkarna siamtu, ‘king maker’ tak tak an ni zawk.

Heng neutral bupuite hi hmeichhe rual awmkhawm ang deuh an ni a, hmeichhe awmkhawm pawh hian a tirah chuan eng eng emaw sawi mahse a tawpah tu emaw an rel leh nge nge ṭhin an ti. An zinga pakhatin ngei deuh a neih chuan an in ngei pui liam liam a, ar chuk tui loin an chhuah leh mai ṭhin a ni. Neutral bubit karah sawrkar lai ninna thilpui (anti-incumbency wave) a luh fuh tawh chuan a sawp chu na tak a ni ṭhin. Eng anga MLA ngah leh sawrkarna ngheta inngai pawh ni se, mawng sawh dawpin an tla mai ṭhin. Chuvangin, Mizoramah chuan neutral bubitin an nin rawn, an ei loh rawn, an rel rawn nih hi eng party tan pawh thil hlauhawm a ni.

Inthlang ram kan ni a, mipui nawlpui hian tun aia kan pawimawhna leh kan hlutna hi kan hriat thar leh a ṭul. Kan kutzingchal kan phut zeuh hian tu emaw chu rorelna lal ṭhuthlengah kan ṭhut tir thei. Chutiang taka pawimawh, lal siamtu (king maker) chu ni mah ila mipui hian kan pawimawhna hi kan hre tawk lo fo. Kan thlan lalte hian thil ṭha tih hmanga min tih lawm an tum hle tur a nih laiin keimahni zawk hian kan tlawn a, an bawihah kan intulut titih hial mai.

Ram hruaitute laka beiseina dik min neih tir thei lotu leh huaisenna thuam min bel tir thei lotu chu kan mimal ṭanghma haina rilru hi a ni fo ṭhin. A dik chauh chuan politics-a kan inhman chhan te, langsar taka kan inlawmluh tir chhan te hi eng dang vang ni lo vin, mahni hma kan sial vang a ni. Langsar taka kan belh party chu an sawrkar hlauh chuan contract hna ka hmu mial mahna, kan fapa / fanu hian sawrkar hna an hmu mial mahna tih rilru pu hi kan tam khawp mai. Keini chhungkua hian mimal angin sawrkar hi hlawkpui lo mah ila, kan ramin hma a sawn a, kan kawngpui te a ṭhat a, ei leh barah kan intodelh a, kut hnathawktu te’n an thawhrim rah an hmuh a, kan ram kan intodelh phawt chuan chu tluka hlu a awm lo e, tih rilru hi pu theuh ila tun ai chuan hma kan sawn zawk ngei ang le.

Ram hruaitu ṭha kan tehna a san a, a changkan phawt chuan ram hruaitu ṭha kan nei mai ang. Assembly session-ah hian kan bial aiawha kan thlan kan MLA hian thu awmze nei a sawi ṭhin em? Thahnem a ngai em? Ram leh hnam hmasawnna turin ngaihtuahna a seng tak zet em? Mi inzir peih mi a ni em? Private member’s bill a ni emaw budget sawihonaah hian a subject/ issue a luh chilh pha em? Nge, a behbawmah a thamral vel mai mai zawk? A term chhungin a bial tan leh zoram mipui tan hriat reng tur thil ṭha (legacy) a hnutchhiah em? Hetiang hian kan MLA te hi kan teh zawk tur a ni dawn lawm ni?

Hman deuh khan kan ṭhianpa pakhat chuan thingtlang lama party pakhat unit hruaitute a mikhual a, chung unit hruaitute chuan zing karah an bialtu MLA chu an hmu a. An lo hawn leh chuan kan ṭhianpa chuan, “MLA chuan a lo dawngsawng ṭha che u em?” tiin a lo zawt a. Anni chuan, “Min lo dawngsawng ṭha khawp mai. Mahse, lawm lohna pakhat kan nei, chaw eiah min ko lo” an ti. Chutah kan ṭhianpa chuan, “Ngawi teh u, in bialah hian unit 30 chuang a awm a, chumi chungah chuan block hruaitute an la awm leh a, unit hruaitu leh block hruaitu lo kal apiangin MLA inah chaw ei in tum a, in ei loha in lungawi loh bawk si chuan MLA tan pawh a va luhai thlak duh awm ve maw le. Bial mipui tan chumi khami chu min tih sak lo tih pawh ni hlei lo, chaw eiah min sawm lo tih mai mai chu vuivaina chi pawh a nih loh chu” a lo ti a, a ti awm viau a ni.

Thufingin, ‘Mipuiin an phu tawk hruaitu an nei’ a ti a, mipui nawlpui hi kan rilru a changkan chuan hruaitu ṭha leh changkang kan nei ang a, kan rilru a hniam chuan kan phu tawk pawh an hniam mai dawn a ni.

- K Lalrinchhana