Written by
- H. Lalthanpuia
Agril. Director (Rtd)
Mizoten kan la tih ve ngai loh
Tun tum chu leilet enkawlna atana thil tul tak ni si, a nachang kan la hriat hrih si loh avanga kan la tih loh thil pakhat i lo ngaihtuahho dawn teh ang, chu chu thil hote - Green Manuring a ni. Mizote kan la tih ve ngai loh a nih avangin saptawngin a hming ka dah mai tak na a, mitinten kan thiam leh tih theih vek a ni lawi si; chu chu hnim hnah hmanga leitha siam a ni mai.
Mizo lo neihdan pangngaiah pawh rampui/ramchang chu a tha thin a, pa mal leh thawkmawh pain an neih ngam loh ram tha/ram chang pa tung leh neinung deuhin an neih thin chu a vah lah a hautak a, tuk khat chan chauh mai ni lo tuk hnih chan ngat phei chu thinghnah tla tawih an tam tawh avangin buh leh thlai pawh an tha nge nge thin.
India ramah chuan chutiang Green manuring atan chuan dhaincha te, sesbania te, sunhemp te, wild indigo leh pellipesara te an hmang thin a, heng zingah hian dhaincha hi Mizovin kelbe kan tih hi a ni a, thingtlangah thlanmual leh dai velah te pawh an to lek luk thin hi. Green manuring atan hian be lam chi thlai leh hnimte hi an tha lehzual a, Mizo loah pawh neih hmasaka bekang hmun leh bete hmun chu buh leh thlai an tha bik tih a nih thin kha. Bekang leh bete te hi chu an chi man a to em avangin Green manuring atan hman phal rual an ni lo va, kelbe chi hi chu mahniin a neih mai theih ang a, green manuring hnim chi dangte pawh National Seed Corporation Gwahati atangin duh ang ang a lei mai theih ang.
Green manuring tihdan chu harsa lo te a ni.April thla tir lamah a chi chu leiletah theh vak mai tur a ni a, hectare khatah kg 30 vel a tawk.To ruah surin a rawn tihto chu an par tantirh June thla laihawl velah sam thlu duak duakin, lei leh hnan nghal tur a ni. Thla khat hnu July 10-15 velah uluk taka lei let lehin buhtiak ni 20 aia upa lo phun nghal tur a ni. Buhtiak phun tur hnah thuai chhum hi hliampui tuartir ngang a ni a a tha vak lo zawk Buhtiak upa a tha lova chang nei tawh phei chu phun hauh loh tur a ni, an peng theih tawh thin lo Exodus 23:1&2-a kan hmuh Israel fate an ram kum sarihna zela chawlhtir tura Pathianin a hrilh kha a lo Agriculture science khawp mai, keini chuan Green manuring tih kum atan hmang hlauh ila a tih chi khawp ang.Leilet pumpui kum khat thila green manuring ti rual vek kher lo pawhin leilet chu bial hrang hranga then sawmin a kum indawtin a tih theih tho bawk a, mahni remchan dan ang zel a ni mai ang chu. A chi pawh kum khat neih tawh chuan mahnia inkhawl nachang hre turah inngai ila.
Green manuring hi leilet tharlam deuhah chuan a la tul lem lova, leilet upa tawhah erawh chuan a tul khawp mai. Champhai leilet thlasik leh thal rum laia an khi chat hrek hruk thin pawh khi tawihdur leitha an tlakchham lutuk tawh vang a ni a, green manuring hmanga enkawl that an tul khawp mai. Kum tam tak buh chinna atana hman tawh thin avangin lei timur a sin zo tawh a, lei a muk a, lei chhungah boruak a tlemin lei chhunga nitrogen insiamdan(nitrification process) a buai zo tawh a, buh a thar hlawk lo ta em em a ni; thlai dang chin thlak kual (crop rotation)lova kumtin buh ngawr ngawr chin a ni thin bawk nen, leilet neih mana Manipur buh tui ngat ei duhte pawhin hectare khat atangin buhfai quintal hnih pawh an thar hlei thei ta mang lo a nih khi. Mi ramah chuan leilet hectare khat atanga quintal li/nga an thar tawh thin laiin leilet enkawldan dik tawk lo avangin keini ve chuan quintal hnih vel che che kan thar thei chauh mai a, Mizoram hmun hrang hranga leilette hi green manuring hmanga enkawl that atan an itawm hlawm khawp mai. Leilet bakah terrace pawh green manuring hmang hian a lei titha ila, sawhthing pawh terraceah ngei scientific methodin ching ila kan hlawhtlinpui khawpin
a rinawm.