Written by
- Reuben Lalnunthara Hnamte

Changkanna changkang....

Zofate hian Mizoram lo chu ram kan nei hauh lo mai. Ram leilung naupang tak leh hnam upa lo tak kan ni ti ila a sual awm lo ve. Kristianna a lo luh tan pawh kum 100 chuang awrh chauh ala ni a. Kan ram pawh ala thawlin, mihring chengte pawh kan la tam lo hle. Chutih lai chuan hnam ṭhang chak angreng tak leh khawvel hriatna lamah pawh ṭhang chak tak kan ni a. Kan hnam ala naupan ang aiin kan ṭhang chak a, a bikin kan changkang chak viau.

Khawvel changkanna lamah hian ram changkangte el phak khawpin incheina lamah leh social media lamah chuan kan ṭhangharh chak khawp mai. Chutih laiin Social media hman dan lamah erawh chuan kan la changkang tawk lo em ni aw ka ti ṭhin. Miin Facebook leh hmun dangahte thu an post a, ṭhenkhatin fiamthu nana lo hmang a, duhdah deuh tak taka lo comment duh tawk erawh kan therfur mai.

Social media hi hmang thiam lo fe fe chu kan la kat nawk mai. Mi tam tak chu kan umphak loh changkanna hian min luhchilh emni aw a tih theih. Thil reng reng hi a chawp te te a kal hi a fuh ber nachen a awm. Khawilai emaw a mi harsa ve tak, khawsa ve tawk tawkte hian vawilehkhatah a vaibelchhe tel pawisa han nei thut mai se chuan ṭhatpui aiin an chhiatpui mah maithei.

Mizo mi tam tak hi chuan teirei peihna hi kan tlachham hle. Zawite te a kal chhoh bek bek ai chuan vawilehkhata san thut emaw, hausak thut duhnate hian kan hnam hi min tihchhiatna chin a awm. Kan rama hnam dang rawn inhlawh ṭhinte hi an fakawmna chin a awm khawp mai. Inchhe te an luah a, thawmhnaw mawl tak nen, hlawh tlemte inkhawl bek bekin, mawl deuhin an khawsa a, mahse, kum sawm te a lo vei chuan an ramah mi awmthei pawl tak an zu ni mai ṭhin.

Kan education system thleng hian kan thlak a hun tawh khawp mai a, byheart system hi thlak a ngai tawh. School naupangte hian onwards aiin byheart hian mark an hmu ṭha zawk tlat ṭhin te hi tihdanglam a hun ta hle mai. Phaia lehkha zir kan ṭhalai thiam tak takte hian an thiamna hmanna tur an nei tlem hle mai te hi a rualawhthlak.

Mizo tam tak hi chuan chung chu kan peih lo va, hauhsak thut, len thut, changkan thut kan duh zawk tlat. Chu chuan kan rilru tlengin a ei chhe nasa em em tawh a ni. He kan tei rei peih lohna hian eirukna a ti hluar a, kuttling lova sum hailuh duhnate a pung nasa tlat a ni. Mi tam takin politics ka khel an tih pawh hi ram an hmangaih vang ni lovin, anmahni hlawkna duh vang chauh a ni fo. Sorkar hna, Politics, sumdawnnaah te hian therhlo beisei reng reng hian kan phe suau suau mai zawng a nih hi. Mi tam tak ringtu han inti ngam chi pawh hi kan ni meuh ang emaw? Mahni kohhran thiltih leh inkhawmnaah te in hmuamup a intih mi tak ngawt hi ringtu ṭha tehna a ni si lo.

Kristian nun leh ringtu nun te hi a phurna lam ni lova, nuna langchhuak tur zawnga inzirtir pawh hi kan ṭul ta khawp mai. Hnamdang tih dan ṭha lo kan lak fo na te hian kan hnam hi min tichhe nasa tawh viau a ni.

Aizawl vantlang zun duty awm lonaah te hian zunna tlak a tlem hle, bawlhhlawh leh mihring ek a tam thei lutuk, hengte hi kan khawpui nunphung a ni a, zahthlak tak a ni. Kan khawpui kawng dungahte ngei pawh chil chhak hmuh tur awm ṭhin te hi a tenawmin a changkang lo takzet a ni.

Sorkar thil leh vantlang thilte mahni ta anga en duh hauh lo hi mi tam ber kan ni awm asin. Ringtu nunah hian nitin nuna kan zawm tur lam inzirtir uar a ngai ta khawp mai. Biakin khuang a rik hleka awm hle hle thei lo, mahni hlawkna tura khaw hmu leh miah lo te kan kat nuk zawng a nih hi.

Incheina leh bungrua (material) inneih ṭhat siakah kan inel chiam a, kan rilru lam a changkang si lo. Sapram lam aṭanga lokal te meuh pawhin Mizoram incheina sanzia hi an sawi fo mai. Mahni thawhchhuah phu lovin incheina leh lirthei kan uar a ni. Midang chawimawi aiin relchhiat lam hi kan uar emaw tih tur a ni. Hnamdangte in chawi­mawi thiamzia hriat hian a rual­awhthlak ṭhin. Ram rorelna kawngah pawh kan hnam leh ram ṭhanna leh changkanna tura theih tawp chhuah hi a hun takzet tawh. Kan kalphung hi a fuh chuan, state dangte leh ramdangte awh khawpin kan awm ve thei.

Pathian zawnchhuah hnam inti ngam ngat kan nih ang hian Pathian duhdan a, kan ram leh hnam hi kan kaihhruai chuan Mizoram hi tun aia ram nuam zawkah kan siam thei a ni.

- Reuben Lalnunthara Hnamte