Written by
- Dr. Zaichhawna Hlawndo

ZORAM A PIANG TAWH RENG EM NI?

Zoram Thar thupuan leh thuchah awihlotu leh sawichhetute ṭawngkam lar tak chu "Zoram Thar Bible-ah ka hmu lo", "Khawi aṭang mahin Zoram Thar a lo thlawk lut lovang", "Zoram chu a hlui tawh em ni?" tih te an ni. 

Zoram Thar hming hi thil thar a ni lo tih chu kan hre tlang awm e. Kum 1946, British-in India ram a chhuahsan dawn leh India ramin mahnia ro inrel (independent nation) tura a inbuatsaih vel lai khan Zofate chuan beiseina sang tak nen Zofate rorelna ding ve mai tur Zoram Thar chu an lo beisei a. An tu leh fate hmingah Zoramthara leh Zoramthari tih hmingte an lo phuah sup sup a. Vanduaithlak takin Zoram Thar chu piang lovin ram hrang leh India state hrang hrangah hnam chi hrang hrang (tribal) ah ṭhendarh leh awpbeh niin an salbehnaah kan tlu lut a, vawiin thlengin kan la táng ta a ni. 

Zofate chenna tur leilung luah tur chu siamtu Pathianin felfai takin a duang tawh. Chu khuanu ramri kham felsaah chuan Zofate chu kan cheng ngei e. Amaherawhchu, Pathian hunbi tiam a la thlen rih loh vangte, leilung fate ṭhendarh leh awpbeh kan nih rih avang te, keimahni ngei pawh kan pianna dik tak hnam kan hriatchhuah rih loh vang leh chu hnamah chuan kan chian rihloh avangin Mizoram chu piang tawh mah se, Zoram chu a la piang rih lo mai a ni.  

Bible-ah pawh kan hmuh loh, khawi aṭang maha lo thlawk lut thei pawha kan ngaih si loh Zoram chu kan ka mai nilovin kan thinglung phekah a inziak tlat a. Hla  phuahtute chuan Zoram lo piang tur chu suangtuahna mitthlaa thlirin an lo phuah kur ngei nguai tawh a. Zawlnei Isaian kum 700 hma lam daihah Lal Isua pian tur a lo sawi lawk "Kan tan naupang a lo piang a, fapa pekin kan awm ta" a tih ang mai khan khawvel ram danah emaw India dan (Constitution of India) ah pawh la ziah lan ni ngai lo Zoram hming chu hla phuahtute chuan "Aw Zoram ka ngai em a che, nang lo chuan lawm a kim thei lo" ti tein an lo phuah a. Pathian mite chuan Pathian thil tumte pawh lo puang lawkin "Zoram hmangaihtu Lalpa" te an lo ti bawk. La piang lo ngaiin kan lo rum vawng vawng a, Lalpa Pathian hming chhal meuhvin Zoram chu kan lo hlanin kan lo au chhuahpui tawh. Mahse ZORAM chu eng tikah mah atakin a la piang si lo.

British-te chuan Lushai ram te, Kuki ram te, Chin ram te an lo piantir tawh a. India chuan Lushai District te, Mizoram te leh Mizoram chhungah Lai ram te, Mara ram te, Hmar ram te leh Chakma ram chenin an piantir bawk. Mizoram, Mizote chenna kan lo tih maite chu India danpuiah chuan hnam hrang hrang 14 lai chennaah ṭhendarh a ni. Chuvang chuan Mizoramah mi ṭhenkhat an inti Mizo duh lo kan lo tih maite hi India dan siamah hnam nihna hrang pek an ni tlat. Chuvang chuan Zoram piantir tur chuan Zofate zawng zawng thlah khat leh hnam khat kan nihah kan harh a kan inpumkhat a ngai a ni.

Politician-ten Zoram hming chu kam chhe tleuh nan tak an hmang. Zofa Zawlneiten an puang chamchi, ramri turte kraws phunin an kham, Thlaraumite'n mutmawhah an nei. Ram hmangaihtute'n Zofate chenna ramri map te pawh ZORAM MAP tiin lo ziak kelh kulh tawh mah se la Zoram chu a la piang rih si lo. A satu, a puangtu leh a hmingputute hnamah kan harh hmain Bible-ah hmuh tumte pawh kan awm. Nang leh kei Zofate hi hnamah kan pian zet loh chuan Zoram chu eng tin nge a lo pian ngawt ang? Zofate kan nihna hnamah kan harh siloh chuan eng tin nge Zofate ram Zoram chu a pian theih ang? A piang tur ber hnamah kan pian emaw harh tlat si loh chuan Thimthuahhnih an sawiin emaw China rallianin Zoram chu a piantir thei ngawt dawn em ni? 

Zofate hnamah kan harh vek chuan kan chenna Zoram chu a pian dan tur dik takin a lo piang tawh ang. Zofate chenna chu Zoram a lo ni nghal zel ang. Mara ram, Lai ram, Hmar ram, Chin ram, Kuki ram leh Mizo ram kan tih zawng zawng chu Zoram a lo ni tawh ang. Zofate kan harh rih loh avangin Zoram chu a la piang lova, la piang lo pui chu a hlui a la awm lo. Zoram Thar chu hmun dang aṭanga lo thlawk lut tur ni lovin a neitu Zofate Pathian hnam thlan, rah chhuah tur hnam kan ni tih kan chian hmanga lo ding tur a ni. Zofate hnama kan harh vek a, kan hnam nihna chu thu mai ni lova a taka hnam lung phun hmanga khawvel hmaah puan hi Zoram Thar Lal ram thar pianna tura rahbi pawimawh tak a ni. 
Hunte leh hunbite kawltu Lalpa Pathian chuan a hun takah hun hnuhnunga khawvela chanchinṭha puangtu tur chu min kai tho ṭan mek a. Hnama ṭhendarh leh awpbeh kan nih hun hi tawpin Zofate zawng zawngte chenna ram Zoram chu a mite thinlungah a piang mek a ni.