Written by
- Vida Hrahsel Saza

VC / LC INTHLAN TUR HI

June 1, 2020 a Mizoram Chhim lam a fannaa Minister TJ Lalnuntluanga’n ‘Covid-19 laka kan la him theih chhan chu kan Chief Minister Pu Zoramthanga’n Pathian a ṭih vang’ nia a hriat thu a sawi aṭang khan Mizoramah COVID-19 hri vei kan la pung chho zel mai. 
Kan la hria ang a, Pastor-in dam taka Falkawn Referral Hospital a chhuahsan aṭang khan hun engemaw chen COVID-19 lakah kan fihlim a, mahse MNF Minister pakhatin khitianga a sawi tukah ngaihbel theih tur tingin COVID-19 hri vei mi 12 an rawn awm nghal ṭhawt a nih kha! Tunah phei chuan veng chhunga inkaidarh (Local Transmission) a awm tawh nia ngaih a nih vangin Aizawl veng hrang hrang chu kan in Lockdown (kharkhip) chhawk zak zak mek a ni. 

Kan sorkar hrawn mêk MNF sorkarin July 31, 2020-a a tih chhuah Unlock 2.0 Mizoram dân a duanah August ni 1-31, 2020 thlenga hman tur Section 144 CrPC tlawhchhanin heti hian thu a chhuah a - "Vantlâng hmunah mi panga aia tam pun khawm loh tur a ni," a ti. Tin, 'Loh theih lohah lo chuan kum 65 chin chunglam leh nu, naupai mêkte leh naupang thlengin pâwn chhuah loh tur' tih thupek a chhuah bawk. COVID-19 hrilêng avanga thuchhuah a ni a, invên ngai bik te a humhim tumna a ni, a lawmawm e. Mahse, thuneituten inthlan hi loh theih loha an ngai a nih chuan loh theih loha COVID-19 hrikâi kan pun an pawi ti loah ka ruat e. A bikin kum 65 chunglam leh nu, naupai mêk hi Mizoramah hian kan nei nual mai a, vote thlak ngei pawh an chanco (rights) a ni bawk. Mahse, anni hi damdawi lam thiamte'n hri kâi awlsam theihna chance nei sângah an ngai si a.

Mizoram sorkar hian a duh phawt chuan VC nilai term hi thla 18 thlengin a pawtsei thei a, LC phei chu a pawhsei theihna dan bik Act leh Rules-ah a awm lo chungin COVID-19 hripui leng avangin a duh chen chen a pawt sei mek a nih hi; tunah hian thla 6 vel awrh chauhin VC leh LC term hi a la pawtsei a. Village Council chunga thuneitu chu Local Administration Department (LAD) a ni a, state sorkar depart­ment pakhat a ni a, Local Council enkawltu chu mahni puala thuneihna engemaw chen nei Aizawl Municipal Corporation (AMC) a ni thung. VC hlawh hi LAD pek a ni a, LC hlawh chu AMC pek a ni. 

VC leh LC a vote neih theih dân hi a inang lo a, VC a vote nei thei chu tribal (Mizo) leh dânin a phalsak Mizorama cheng Gorkhali te an ni a; LC a vote nei thei chu AMC huam chhunga MLA Electoral Roll a chuang tawh phawt te an ni. Inthlan hi an ti tlang dawn a nih pawhin inrêlbawlna hran nei VC leh LC inthlan hun hi chu tih hran hrâm nise ziaawm deuh turin ka ngai a. Inthlan (election) reng rengah chuan mihring involve tam a ngai êm êm a, Returning Officer leh Polling Officer turte pawh hri keng darhtu an ni palh hlauh thei a nia. Hun pik loh lai leh boruak zângkhai theih hun remchang melh a fuh hlein ka hria. 

MPCC, MPC leh BJP te pawhin thuthar thehdarhtute kaltlangin sorkar hnenah inthlan hun sawn rawtna an lo nei tawh a nih kha. Kan Journalist ṭha tak tak te zawhna chhanna ka lo hriat dan chuan inthlan hun chu a hun pangngai August 27, 2020-ah neih luih an tum ta tho a. Kha thutlukna Monday meeting-ah pawh SEC, Home Deptt. leh Health Deptt. te pawh an tel niin ka hria, ka hriat sual loh chuan. 

Tuna Mizorama hripui lêng mek hi hlauh dan dika kan hlauh thar a, chiâina dik zawka kan chiai thar a va ngai tak êm. Kan fimkhur loh luâtah Mizo tlêmte hi kan púl puk mai ang tih hlauhawm tak a ni. Tin, chhungkuaa invên a pawimawh kan ti a, chhungkaw invêng tam tak chuan 'vote kan thlak lo mai ang' ti an awm ta nawk mai. He hripui lêng hi sorkar lâi hian inthlana chak theihna hmanrua a hman a tum a nih leh ngat phei chuan thil ṭha lo tak a ni ngei ang. Ṭawng thuchhe lovah a zawna term hnih phei chu sawi loh, term khat sorkar tluan tur awm lo hian he COVID-19 hian kan ram hruaitute hi a ei ral zo vek zâwk hlauh dah ang e. Tihdam aiin invên a thlanawm zawk a, chuvangin LC leh VC inthlan chu he hrilêng a tlakhniam hunah ti zawk ila a ṭha lo maw? 

Democracy state-ah chuan vote thlak hi mitin zalenna a nih piah lamah India khua leh tui ṭha nihna a ni. Kan duh hauh loh he hrilêng avang tal hi chuan a hun hi sawn leh ni se ka ti hle mai. A hun an sawn lo a nih chuan Section 144 CrPC tlawhchhana sorkarin a puan "Vantlâng hmuna mi panga aia tam punkhawm phal loh" tih hi kan bawhchhe ngei dawn niin a lang a, inkaihhruaina dân an thlak danglam lo a nih chuan dân ni lo hmang vêka vote thlak ngawt chu tu nge duh ang a, tu nge he hri COVID-19 kai palh hlau chung chunga vote thlak ngam ang? 

He ka thuziak hian kan sorkar hotute beng thleng mawlh teh se.