Written by
- Rothuama Sailo

VC inthlan leh Balṭin pawpa tui chhun

Village Council inthlan a pianga rorel lai (ruling) campaign auhla lar tak ni reng ṭhin chu - “Kan khawtlang kan hmangaih chuan ruling VC ngei neih a ngai, opposition VC neih chu Baltin pawp a tui chhun ang a ni,” tih hi a ni.

Rorel lai VC hi khaw tam takah ruling mai ni lovin, amah Pu Rosiamngheta sawi dan takin, “Rul-in-luling” an ni ṭhin a. Hei vang hian hun kal tawhah Ruling Party te hian MLA inthlanahte pawh an VC te avang hian an chhiat phah fo ṭhin.

Tun hmain Finance Commission hian Village Council-te tan sum dah a nei ngai lo. Tun ṭumah erawh chuan kum 2020-2021 chhunga Mizorama VC-te'n an insem tur atana 15th Finance Commission-in min rawn pek chu Rs. 9300 lakhs a ni a, district 11-ah VC tinten an insem leh ang a, installment hniha pek tur a ni. Khaw tinin an sum dawn tur zat hi 1st Mizoram Finance Commission-in a ruahman fel vek tawh a. Hei hi Finance Commissioner chuan Office Memorandum No G.11024/8/2020-FMC, ni 13th July 2020 hmangin a puang chhuak tawh. Chuvangin,  ruling nih emaw, opposition nih emaw vangin a tlem emaw, a tam emaw thei chuang tawh lo. Tun hma lama Ruling Party-te auhla, Ruling VC leh Opposition VC tih ṭhin khan awmzia a nei dawn tawh lo niin a lang.

VC leh LC inthlan hnuhnung ber April 30, 2015-a neih a nih lai khan rorel lai Congress sorkar chuan MLA 36 neiin term hnihna, kum khat leh thla lina a hmang mek a, an ropui vanglai tak a ni. Chuti chung chuan, Aizawl khawpui chhung MLA bial 11-a Local Council 114 
aṭangin a zatve pawh a la pha lo. LC 50-ah chakin,  64 ngawtah a chak lo. Tun ṭum kan inthlan turah hian rorel lai MNF pawhin MLA 27 neiin, kum khat leh thla kua-na an hmang ve leh mek a, an ropui vanglai takin LC/VC thlan a ni ve leh dawn a. Khawpuiah chuan, ruling party hian Local Council inthlanah nghawng a nei ngai lo tih, inthlan hmasa result aṭang chuan chiang takin a lang.

Tun inthlana inbei ber tur party lian pathum, Congress, MNF leh ZPM-te hian MLA inthlan hnuhnung berah khan Aizawl khawpui chhung bik MLA bial 11-ah ZPM chuan vote 62,603 hmuin, bial rukah hnehna an chang a. MNF chuan vote 64,533 hmuin, bial ngaah hnehna changin, Congress party chuan vote 44,067 hmuin, Aizawl bikah chuan khawi bialah mah hnehna a chang zo lo. MP inthlan hnuhnung berah pawh MNF chuan Aizawl bikah vote 52,472 a hmu a, thla li chhungin Aizawl huam chhung chauhah vote 12,000 zet a hloh hman tihna a ni. Aizawl bikah chuan rorel lai party hian kawngro a su em em lo niin a lang. 

Kum 2015 VC/LCinthlan kha.
Aizawl khawpui chhung LC 83 zingah Congress-in seat 254 la-in, LC 39-ah hnehna an chang a; MNF-in seat 239 lain, LC 38-ah hnehna an chang thung. LC pakhatah MPC nen ṭangkawpin hnehna an chang bawk. Mission Vengthlang leh Tuithiangah independent-te’n LC an siam thei a; party mal chak bik awm lohna LC pathum - Thuampui, Lawipu leh Republic Veng-te an awm. Local council inthlanah hian vote 67.64% a tla a; a tlak thatna ber Chite-ah 86.19% a tla a, a tlak chhiatna ber, Bawngkawnah 56.60% a tla thung.
Aizawl khawpui pawn Village Council inthlan 2015-ah VC 504 awmah Congress (INC) in seat 1,063 lain, VC 269-ah an chak a; MNF-in seat 679 lain, khaw 127-ah an chak thung. ZNP-in seat 87 lain khaw parukah hnehna an chang a; BJP-in seat 29 lain khaw pangaah VC an siam thei. MPC-in seat 15 la mahse, VC siam theihna an nei lo a, Independent-ten seat 258 lain, khaw 45-ah VC an siam thei a; party mal chak bik awm lohna VC 50 a awm bawk.

Aizawl khawpui pawnahBalṭin pawp.
Aizawl khawpui chhung bikah rorel lai (ruling) auhla, ‘opposition VC neih chu Balṭin pawpa tui chhun ang a ni’ tih chuan awmzia a neih loh laiin, khawpui pawnah chuan awmzia a la awm hle tih inthlan hnuhnung ber, 2015-ah a hmuh theih. A hma lam chu sawi ngai lo ni se.

Hetih lai hian 15th Finance Commission-in Village Council tinte insem tur Rs. 9300 lakhs a DAH sa, ruling leh ‘ling-lo te pawhin an dawn vek tur hian ‘balṭin pawp’ campaign auhla hi a ṭhiat thei ang em? He sum dah a nih theihna atan a  sulsutu pawh hi kan hriat tel a ṭha hle. 

15th Finance Commission Chairman, N.K.Singh chuan December 27, 2017 khan  D.O No CH/FFC/128 of 27th December, 2017 hmangin Pu Lalduhoma, hetih hunh laia ZPM Chief Ministerial Candidate chu rawtna thehlut turin a hriattir a. Ani hian mi thiamte rawnin, rawtna hrang hrang point 23 zet chu D.O.No.01/ZPM/18/01. hmangin Dt 9.5.2018 khan 15th Finance Commission Chairman, N.K.Singh hnenah a thehlut ve leh a. A rawtna zinga point 6-na, ‘Grants for Rural Local Bodies’ tih chu tihhlawhtlin a lo ni ta a ni.
Engpawhnise, kum tam tak chhung ruling party-te'n auhla a an lo neih tawh, “Kan khawtlang kan hmangaih chuan ruling VC ngei neih a ngai, opposition VC neih chu Balṭin pawp a tui chhûn ang a ni” tih hi bo tawh se a duhawm ngawt mai. Roreltute’n ruling leh opposition an thliar kum khua hi a hneawm a, a democracy lo a, a Pathian thu hek lo. Duhsak zawk tur kan nei a nih pawhin opposition VC-ah bul ṭan zâwk ni se. Chu chu a Mizo a, a Pathian thu a, Pathian leh kan Ram tân titute tân phei chuan a inhmeh hle a ni.