Written by
- Rev. Dr. K. Thanzauva

MIZORAM POLITICAL IDEOLOGY (Politics ngaihdan Mizoram kaihruaitu)

Ideology hi French ṭawng “idelogie” aṭanga lak a ni a, Greek idea (ἰδέα) leh logia (λογῐ́ᾱ) aṭanga lo chhuak “the science of idea” idea zirna a ni a, Mizo ṭawngin “ngaihdan” tiin ka dah ta mai a ni. Pawl leh mimal thiltih reng reng hi abul ṭannna chu rilru aṭangin a ni fo ṭhin. Chutiangin pawl kalphung kaihruaitu chu policy a ni a, chu policy chu ideology (thurin/ ngaihdan) aṭanga lo chhuak a ni fo ṭhin. Mizorama kan politic kalpui dan pawh hian innghahna (philosophical foundation) ngaihtuahna kaihruitu mumal tak a nei ṭhin a, chu chuan party kalphung leh hnathawh dan (action) a ti danglam ṭhin. Congresss leh MNF danglamna pawh ideology-ah a ni.

1. Congress Secularism: Secula­rism hi Sakhaw zalenna a nih rualin sakhaw ngaihsan lohna a ni. Congress party chuan Secularism, Socialism leh Non-alignment te hi an party innghah nan an hmang ṭhin. Non-alignment leh Socialism chu tlai khawhnua political arrangement mai mai an ni a. Secularism hi an poilitical ideology dik tak chu a ni.

Sakhaw ngaihnepna (secula­rism)lo irh chhuahna pawimawh tak chu “Enligh­tenment” kha a ni. Chu chu French Revolution angin na takin alo irh chhuak tak a ni. Jawaharlal Nehru leh India rama mithiam tam takin Hindu puithuna atthlak hi India ram hmasawnna daltuah a ngaih avangin secularism hi an party innghah nan an hmang ta a ni.

Hei hi India ram (soil) aṭanga piang a ni lova, Europe aṭanga an lak luh a ni. Noida a industrial complex an hawn khan Nehru chuan “hengte hi kan temple thar te chu an ni” a ti a ni. Hei hi Mizorama Congress pawhin a kal pui zel a ni.

BJP Hindutva hian Congress secularism hi an rawn hneh ta a ni. Engtia rei nge Hindutva hmang hian BJP hian India ram a kaihhruai zel dawn hriat thiam a harsa a ni.

2. MNF Mizo Nationalism: Natio­nalism hi Mizoram political party-ah a awm vek a. MNF hian armed revolution nen hial an au chhuah pui ta a. Vawiin thlengin “Pathian leh kan ram tan” thupuiah an neih a ni. He thupui hi Pu Vanramngaia sawi dan chuan underground a an awm laia Pu Lalnunmawia phuah a ni a ti. Pu Lalnunmawia phuah dan chu “Pathian leh kan ram tan rinawm in,” tih a ni a ti. Underground ralṭitna hmunah Pathian hi an belh ta mai niin a lang. Vawiinah over ground a Sawrkarna an kalpui danah hian Pathian duh dan a lang tlem hle a ni. Mizoramah hian sakhuana hi kawrah hman kan ching hle a, hei hian kan sakhuana a tidal hle.

Hmun hrang hrangah natio­nalism kal dik lo hian chhiatna a thlen fo mai. German nationalism kal sual chuan Nazi party a hring chhuak a, chu chuan chhiatna rapthak tak a thlen a ni. MNF nationalism pawh hi bihchian (critically analyse) a ṭul hle. MNF nationalism hi India ram chhunga hnam pakhat bik “Mizo Nationalism” a ni a, a nihna takah chuan ethno-nationalism a ni. A zim hle a, chuvangin Mizoram chhunga minority tan chuan a ngei awmna tam tak a awm a ni. Amaherawh chu political power chan duh avangin Bru, Chakma, Mara leh Vai te pawh an thawhpui thei tho a ni. Mizorama Sawrkarna an siam dawn khan Chakma District Council chu an ṭhiat ngei ngei dawn a ni an ti a, mahse ṭhiat a hnekin an thawhpui ta zawk a ni.

Amaherawh chu Mizo history-a kan theihnghilh theih hauh loh tur thil thleng chu MNF nationalism hian kan ram leh hnam tan a nunna hlantu tam tak, mahni in leh lo, nihna kal san a ram tana in pe a hring chhuak a ni. Heng mite inpekna, ram leh hnam an hmangaihna hi ngaih nep rual a ni lo.

1. ZPM Thy Kingdom Come: ZPM chuan ram rorelnaah Pathian ram thlen tir an duh a ni. Pathian ram chu kan thih hnua kan chan tur chauh ni lovin he khawvela hian lo thleng tur a ni. Pathian ram famkimna chu van ramah kan chan ang. Chu famkimna lo thleng tur chu kan nghak a ni. Amaherawh chu Lal Isuan he khawvela a lo kal khan Pathian ram hi a rawn din tawh a, amaherawh chu a famkimna lam panin a thang mek zel a ni. Chuvangin Pathian ram chu a lo zau zel a, a lo inbun ngeh deuh deuh a, kan nitin nun peng hrang hrang - kan socio-economic, political nun kawngah a lo lan fiah deuh deuh theih nan ringtuten theih tawp kan chhuah a ṭul a ni. Pathian ram chu mimal nunah a thleng ang a, kan ram khawtlang nunah a thleng bawk tur a ni.

Pathian ram Lal Isuan a rawn din (inaugurated) chu dikna (justice), zalenna (freedom), lungrualna (shalom), hmangaih­na (love), hlimna (joy), malsawm­na (prosperity) ram a ni. Sual hnathawh - inawp­behna (oppression), inbumna (exploi­tation) leh eirukna (corruption) hian a ti buai fo ṭhin a ni.

Mizoramah hian Pathian ram alo thleng a nih chuan - Dikna Zoram, Zalenna Zoram, Lungrualna Zoram, Hlimna Zoram leh Malsawmna, chul lo tur Mizoram a ni tur a ni. ZPM hian Pathian ram hi kawrah a hmang ve dawn nge a nunpui dawn? tih hi zawhna pawmawh tak a ni.

Pathian ram Mizorama a lo thlen­na tur chuan ZPM hruaitute leh member-te an tuiral ngam a ngai a ni. Lal Isuan lei chi in ni e min tih ang takin Zoram damna thlen tur chuan chi angin an tuiral ngam a ngai a ni.

- Rev. Dr. K. Thanzauva