Written by
- K Lalrinchhana
VILLAGE COUNCIL LEH LOCAL COUNCIL INTHLAN KAN HMACHHAWN LEH DAWN TA
Ni leh thla, kum a vei a, Village Council leh Local Council inthlan hun kan lo thleng leh dawn ta. Kum dang ang chu nise inthlang daih tawh tur kan ni a. Mahse, kumin zet zawng hri leng vangin engkim a buai zo ta a nih hi. Ruahman lawk angin thil a kal thei lo a, ruahman loh anga kal te pawh a tul ta fo mai. ‘Hun a dang lam, rorelna ni ropui’ tih hla ang maiin hun danglam takah kan tawlh lut mek a ni.
Kum 5 chhunga kan khawtlang hruaitu tur kan thlang dawn a ni a, ngaihtuahna kan sen ngun a ngai khawp mai. Khawtlang hruaitu, VC/ LC member te hawi her, rilru put hmang leh sukthlek hian khawtlangah nghawng thui tak a nei a, anni hi hmasawnna leh rualelna kawnga mipui rilru dawm kang theitu tur ber pawh an ni.
Village Council kan neih hma khan Mizote hian Lal (chief) kan nei thin a, khaw tinin Lal kan nei hrang thliah a, khawtlang rorelna chu Lal kutah a awm pum hlum tawp mai a ni. Thuneihna sang tak an nei a, mi an hrem thei a, an mi duh loh zawng chu khua atang pawhin an hnawt chhuak thei. Lal thu chu thu tawp a ni a, khin emaw, sawi buai theih a ni lo. Chutiang taka thunei leh mawhphurhna sang an nih avang chuan Lal te kha khawtlang inrelbawlnaah an pawimawh em em a, an rilru put hmang chenin mipuiah nghawng a nei thin.
Lal taima chu a khua te pawh an taima a, Lal zahmawh sawi hrat chu a khua te pawhin zahmawh sawi an hrat ve mai a ni an ti thin. Hei hian khawtlang hruaitute rilru suk thlek pawimawhzia leh an rilru put hmangin khawtlang mipuiah ngawng a neih nasatzia a tar lang chiang viau mai.
Kum 1954 ah Lal lalna a lo tawp a, khawtlang rorelna chu Village Council kutah a awm ta. Lal te thuneihna leh mawhphurna ang zawng zawng kha VC te chuan an chhawm ta zel a, tun hma chuan VC te khan thubuai te pawh an rem ve hial thin. VC court-a inkhing te pawh an awm zauh zauh thin. VC an that chuan khawtlangin hma a sawn a, an that loh erawh chuan khawtlang hmasawnna a awm hlei thei thin lo.
Tunah hian kum 5 chhunga kan khawtlang hruaitu tur kan thlang dawn a ni a, mi tha kan thlan chuan kan vannei ang; chutih rualin mi tha lo, mi pamham leh mahni tanghma hai ching kan thlan erawh chuan kum 5 chhung kan phun kan phun ang a, a sawt si lo ang. Khaw dang leh veng dang an than uak uak laiin keini veng erawh kan hawi hil reng mai ang.
Tunah hian mahni veng leh khuaa Village Council/ Local Council inthlana ding turte chu kan hre ta ruak a, candidate te hi han thir vang vang ila, political party a nihna nei, party mi leh sa an ni deuh vek mai. Hetih rual hian veng tinah hian mi tha tak, khawtlang hruaitu atan pawha mi awh rawn, party-a in hmang lem lo, in leh lo din kawnga mi ngelnghet, therhlo fahrah te te thlahlel lo tur tih chiang sa, politics ngaihven miah si lo, khawtlang hruaina kawnga ring rawlh tum miah lo hi an awm nawk mai.
Heng mi tha in phum ru te hi rawn pen chhuak se, khawtlang hruai hna te hi thawk se, tun ai hian ram leh khawtlang hian hma kan sawn zawk ngei ang. Tin, party hruaitute pawhin hetiang mi hi dap chhuah nachang hria se, candidate turte hian sawm chhuak thei se a duhawm khawp mai.
Kan ram kalphunga thil lungchhiat thlak tak chu, VC/ LC inthlanah chang ni lo, MLA inthlan thleng hian party ruihchilhna a nasa lutuk hi a ni. Candidate ni tur chuan party-a mi nghet, senior tak nih a ngai zel mai. Inthlan dawnah meuh chuan party-a senior in ti fe fe, awm leh phu inti tak tak hi an in sehmur tuau tuau mai a, chutiang boruak karah chuan party pawn lam mi, mi tha te tan hmun a awm tawh thin lo. Mipui lahin party ina an chhawpchhuah candidate te bak kan vote thei si lo a, inthlan a piangin phur mang loa vote thlak hi kan thahmen thei viau awm e.
Portfolio sem kawngah pawh hian kan rilru put hmang hi a hriat viau zel mai. Department lian, sum tamna department chu Chief Minister leh Cabinet Minister zinga a lawk chin hian an chelh chat chat mai. MLA zingah economy lama mi thiam, financial expert pawh awm eng ang mahse Finance department chu an chelh tir ngai lo. ‘Hemi hi helamah hian thiamna nei a ni a, a tui bawk a, ani hian he department hi enkawl se ramin a thatpui ber ang’ tih rilru hi kan pu hlei thei lo. ‘A mawm em? Sum a tam em?’ tih hi portfolio sem dawna kan hruaitute rilrua lang hmasa ber chu ni maiin a lang. Hei hi ram thanmawh bawk lian tak pakhat chu a ni.
Kum 1991 khan India Prime Minister PV Narasimha Rao khan khatih laia politics ngaihven miah lo, MP pawh ni lo, economy lama thiamna sang tak nei, Cambridge University aṭanga PhD degree nei ngat Man Mohan Singh kha Union Finance Minister turin a ruat tawp mai a. A tifuhin ramin a that pui hle a nih kha. Indian economy kang hleithei lo chu Man Mohan Singh chuan New Economic Policy hmangin bung thar a kai pui a, Indian economy chu hmuh theihin a kang awk awk mai a ni.
Ram leh khawtlang hruaitu tur pawh hian party mi leh sa, politics-a a kul a taia inhmang thin te ai mah hian mi thiam, mi dik, a ngaihna hria hi kan mamawh ber chu an ni. Party-a in hmang tak, candidate ni tura awm in ti tak te hian mahni tanghma hai pawh an thiam duh khawp nia.