TUIPUIRAL LIRNGHING TUARTE THLAMUAN NAN

Lirnghing hi tun hmain lo hre tawh ṭhin mahila, June ni 22, 2020-a Tuipuiral khaw hrang hranga lirnghing ang khawp kha Mizoram chuan a la tuar ve ngai lo a ni. A nghin ṭanna chu Samthang leh Khawbung inkar bawr vel nia hriat a nih kha. Magnitude 5.8 vel laia nain a tehnaah chuan hriat a ni a, a na khawp mai; in tam tak a chhia a ni. 

Khatiang kha Aizawl velah nghing ta se, ngaihtuah ngam leh sawi zel pawh a peih awm lo hial a ni. 

Khaw tam tak kha Assam-type building a nih avang khan an tuar nasa lo a ni tih chu a chiang hle mai a, lirnghin dan hi kawng hrang hrang a awm a: Lei chhungrila puk chim avang te, lei chhungril sa in vawrh chhuak a, tlang kang leh a dangte’n lirnghing hi a siam ṭhin. Tin, lei hnuaia Tectonic plate/ fold-te chet vang leh innek tawmin a siam te pawh a ni thei bawk. Khawvelah hian “Khawi ram hi nge lir nghin hluarna?” ti ila, ka hriat ve dan chuan Indoneisia ram khi a ni ngei ang. 

Lir nghing chanchin zir mi ka ni lova, khawvel ram danga a nghin dan ka hre chipchiar lo, mahse, ka hriat chhun tuipuirala lir nghing tuarte thlamuan na’n tlem kan sawi ve teh ang. 

Kum 2015, December 2-15 khan tour-a (khualpang zinin) zinin Indonesia lam ka han fang ve a. Indonesia ramah khian thliarkar sing tel teh meuh awmin an sawi a, dik tak maw? Lir a nghing zing em em mai a, nghin lohlai an nei lo ti ila, kan uar maithei. Australia ram hnaih tak tourist hote’n an tlawh lar em em, Bali khawpui kiangah khuan tlang kang nung deuh reng, Kintamani Volcano a awm a. He tlangkang hi a khat tawkin meikhu a rawn phuh chhuak chuai chuai a, lir te pawh a nghing zeuh zeuh ṭhin. 

Kan kal hma khan tlang kang en turin Programme a awm a, ka lo hlau ru hle a. A hmun kan thleng a, ral hla deuh aṭanga chu tlanga mei khu chu thlir tur a ni. A tlang chhip kawn ruamah chuan meikhu chhuahna khuar a awm a. A kiang Km. 1 vela hlaah khua a awm bawk. 

A hlauhawm tura ka rin ang chuan an lo hlau lem lo. Kan han zawh chian chuan a nasat viau chuan a hlauhawm ang a, mahse, hnai lutuk loah chuan a hlauhawm lem lo an ti ve mai a. Kan en ni (ni 5.12.2015, Inrinni)-ah chuan meikhu a chhuah lohlai a ni hlauh mai a, khing lai velah khi chuan lirnghing a tam khawp a, ngaiah an nei a niawm e. Kawrte (luite)-a lung ka hmuhte chu an dum vek mai a. An balu leh rawra pawh a dum vek bawk. 

Kan ram balu leh rawra anga buang a awm ve lo. A chhan ni awm ber chu lei chhungril sa aṭanga inup dum, mei hliau dum ni awm hian an lang a. “Tuifinriat aṭanga thliarkarte tak te te lo lang chhuak a awm ṭeuh a. Thliarkar te tak te te pil ta pawh a awm bawk,” an ti. In sawi nghing thei, lir nghingna ran chu hlau dawn se, hlauh sen a ni lo ang an ti mai a. Amaherawhchu, inchhawng sang erawh chu an uar lutuk lo niin ka hria. 

Malaysia khawpui, Kualalumpur-ah chuan in chhawng sang pui pui hi a tlar khat tlat thung a. Khawvel inchhawng sang pathumna tling te pawh a awm. Lirhnghinna ram tho a ni. Ka hmuh chhun kan thlenna Hotel kianga an in sak mek chu a banah thir an hmang tam a, a hrawl hlawm hle mai. An bang ṭhenkhat pawh hi rod nena cement chhun niin, leirawhchan rem loin chuti ang deuh chu a niin ka hria. 

Ka sawi tum tak chu Tuipuiral lirnghing tuar kan unauten harsatna leh hlauhna namen lo an tuar a. A pawnga puiin hlau suh u, tia han sawi ngawt theih pawh a ni lo. Lirnghing hi a pawnga puiin hlauh ngawt pawh a sawt lo. Cement concrete building chhawng sang leh in sak rinawm lo a nih loh chuan lirnghing na bik tak ni lo hi chu hlauh lutuk loh hi a ṭha zawk. 

Mahni in, Assam-type building chhuahsan a, field zawla riah chhuah a, hrehawm taka insiam hi tih tur pawh a ni lo ang. Assam type in pawh a hlauhawm chuan field zawl pawh a nep chuang lo. Hlauh danah hian chin tawk neih leh awmze neih a ṭha. Indonesia ho ang deuhin lirnghing satliah ngaiah an nei ang deuh a, huaisena, luhlul chhuah leh tuang tihchhah pawh a ṭul ang. 

Chutihlai erawh chuan kan in sak danah kan fimkhur a ngai hle. Assam-type in a nih pawhin ban phunna awipang lutuk lo leh lei min hlauhawm lo lai ni se. In saknachhakahkhamleh ko boh, lung tohlawt awm lohna hmun him ni thei se. In sak chu ban thuktawk, in rel leh bang rel, khan chhuk, liang, tlung leh in chhun kilh ngheh tawkah fimkhur ila, rinawmin duh uluk nachang pawh hre zel ang u. 

Lei chhungril aṭanga chirh sa emaw lei khi chat leh leimin hum hum a nih lem loh chuan kan rilru put hmangah pawh huaisenna, thlamuanna neih tum ila. Mizo pi pute chuan thu tawpah chuan “Ka inpuiah na na na chuan ṭan ka lo khawh ve ang,” an ti ṭhin. Pawngpaw huai ni lovin, hlauh dan atthlak ni hek lovin, Assam-type in leh inchhawng sang lem loah te chuan thlamuan chin neih te pawh a ṭul. 

Kan rin leh biak Pathian chuan min chhandamna kawngah taksa, rilru leh thlarau chhandamna chu a takin tunah hian nangmahni ngeiin in neih a ṭul bawk. Pathian chuan thlamuang taka awm turin kan hnenah thlamuanna a hnutchhiah thu min hrilh a. Hei hi ringtute tan a ni. Indonesia-a lirnghingna ngaia an neih ang deuh hian mipui rilru pawh hi kan ngaihtuah zau va, thlaphanna leh hlau hna pawh mihring tak pawha kan intih pachan a ngai bawk. Lalpa hnenah innghatin, thlamuang taka awm turin, in tan kan ṭawngṭai reng e. Lalpa’n thlamuan che u rawh se!