Written by
- Dr H LMalsawma Former Director High & Tech Education

MIZORAM CHRISTIAN COLLEGE LEH A KAIHHNAWIH

Christian College Synodin din a tum hi kum 40 hma lam mah kha a niin ka hria, khatih laia Jt Director leh Director of Higher & Tech Education ka nih lai kha chuan a din tura hma lo la se an tih te khan, min rawn ngun ve viau ṭhin a kan sawiho ṭhin a, a chhan chu College din hi High School din ang mai mai hi a ni lo va, sum leh pai a ngaih nasatzia te, a behbawm a tamzia te, a buaithlakzia leh a harsatzia hriatchian kalh a ngaih avang a ni ber a, tunlaia College thar lam deuh T Romana College te, Johnson College te, Aizawl West College te, J Thankima College te, Zawlnuam College te, Mamit College te leh tlema upa deuh Hrangbana College te, Hnahthial College te, Khawzawl College te, Lawngtlai College te leh Siaha College tih ang rengte hi ka hunlai laia ka dinpui ṭhin a ni a, dik taka sawi chuan atir lamah chuan Zawlnuam College leh Mamit College te khu chu zirlai an hmu lo va, zirlai aiin zirtirtu an tam zawk daih a ni. Zirlai hmuh tam hi a har ber a, khawpui College-ah te pawh hian Subject combination azir hian naupang an tamin an tam lo thei a, University Grants Commission (UGC) rules ah chuan naupang an tam emaw an tam lo emaw zirtirtu kha a ngai zat an awm vek a ni. Honours subject a awm chuan zirtirtu 4 an awm a ngai a, Pass Course a nih chuan zirtirtu 3 an awm a ngai a, zirlai pahnih khat chauh pawh awm se Honours an lak chuan zirtirtu 4 lai a ngai tho tho a ni. Tunah chuan Semester system-a an kal tak avangin a danglam tawh mai thei e. High School angin Department pakhatah zirtirtu pahnih khat mai a lak theih loh. Tuna Mizoram Christian College-ah pawh hian, zirtirtu indaih tawk an lak loh chuan inspection neih hunah University lamin lak belh an rawt dawn tho tho va, a buaithlak hle ang. Library an han check ang a, a subject lehkhabu a tam tawk loh phei chuan UGC Norms anga tling lo an ni mai dawn a ni. Zirtirtu Qualification chu thu dang ni se, Mizoramah hian College din tum hlawhchham ta hi an awm nual a ni. Ratu te, Darlawn te, Kawnpui te, North East Khawdungsei leh Thenzawlte pawh an ni a, an tum angin a awlsam lo a ni. Subject thlan dan hi a pawimawh ber a ni.

Kei chuan tuna Mizoram Christian College hi a hmingphuah hi hetiang lo deuh hian phuah se ka duh a, entir nan Rev Dr Alywnes Roberts te pawh College zirtirtu tura chah chhuah liau liau niin ka hria a, tunah chuan min awm loh san tawh leh nghal a, a hming atan hian “ROBERTS MEMORIAL COLLGE” tih ni zawk se a inhmeh viauin ka ring a, tin, Christian College nih a bo chuang lo bawk. Baptist Kohhranin College an din dawn khan sawihonaah mi rawn sawm a, he sawihonaah hian India rama miropui Dr Rajaratnam, Serampur University a Chancellor a damchhunga ni tur leh Dr Mani Jakob, General Secretary All India Association for Christian Higher Education (AIACHE) te an lo tel a, Director ka nih angin College din dan phung ka sawi hawng a, an ngaithla 
ṭhap mai a, Baptist Kohhran chuan an awlsam hle mai. A hming atan Higher and Technical Institutes in Mizoram (HATIM) an vuah a, a tûk lawkah an puitlin mai a ni. Mizoram University hnuaia College-ah pawh pakhatna an chang fo a ni. Keini Presbyterian Kohhran chuan Kum 30 chuang kan khel a, din leh din lo turah thu mum kan nei hlei thei lo va, kan thu tlukna hnuhnung berah chuan a harsat avangin din loh ni se kan ti tawh a, a lo ngaihven turin Pastor 3 lai an ruat tawh a, an ruat hnuhnung ber phei chuan kum 15 ngawt a lo mangnghilh der mai a, sawi nawn leh tâk loh turah a ngai hial a ni awm e, tuna an lo din leh thar ta hi a lawmawm hle mai.  

Baptist Kohhran College (HATIM) Principal hmasa ber hi kan nau Dr Chawngthanpari a lo ni kher bawk a, ka inah/Library-ah a bung chawt a ni ber mai. Thu ka râwn ang apiangin a ti ringawt a ni ber mai. An dintirhin 5 Lakhs Kohhrante'n an sanction a, a building-te chei a lo ngai nasa a, subject hrang hrang atan Lehkhabu lei te a lo ngai nasa a, University-ho nen inspection kan va neih khan pawisa an sanction aia tam daih 30 Lakhs a hmang hmang daih tawh a ni, hei hi Kohhrante'n an sanction leh mai a ni. T Romana College an din dawn khan Pu T Romana kha College din dan vel min sawipui turin zingah ka inah vawi eng zat nge min ráwn tura a lo kal ka sawi thei mai tawh lo, ani pawh khan ka tih ang zelin a ti a, a hlawhtling ta nge nge a ni. Aizawl West College an din dawn khan an Principal hmasa ber Rev. Dr. L N Ralte kha ka Office-ah a lo kal cham chi bawk ṭhin. College din dan kha a bang bo ve hle ṭhin a ni.

Subject Combination: Subject zirtur hi kan rama vang deuh tih loh tur a ni, dangdai deuh mi duh tur ni awma kan hriatte hi tih loh a ṭha, a chhan chu zirtirtu an vang duh kan hmu zo lovang. Polytechnic Institutes hi India ram District tina pakhat awm tura duan a ni a. Tun hma deuh khan Polytechnic Institutes pahnih Aizawl leh Lungleiah kan nei ṭhin a, kan enkawl hneh lo hle mai, World Bank project awm lo phei se chu pakhat zawk kan ṭhiah a ngai hial ang. Tunah hian policy angin Polytechnic hi District 9-ah min rawn pe leh ang a, chu ta zirtirtu tur leh a subject tur thlan chungchangah buaithlak tak a awm a, ka hun lai khan Polytechnic Institutes 6 kan dil hauh lohvin min rawn pe a, a in sakna tur vel min rawn pe vek nghal a. Mahse luah lohvin Kel leh Bawng in mai maiah a chang ta a ni. A district-in a mamawh angin subject-te chu kan han thlang ve bawk a, mahse Bhubaneswera High Tech Group of Institutions experience lo nei zawkte chuan an remti awzawng lo mai a, anni chuan, “Hetiang subject thlang suh u, zirtirtu in hmu zo lovang,   a pangngai thlang zawk rawh u,” an ti a, a dik khawp awm e. Anni hi Engeneering College M Tech zirna 6 lai nei an ni a, an zirtirtute pawh IIT Kharakpur leh IIT Delhi chhuakte an ni a, Polytectnicah subject thlan tur hi 1000 chuang ka nei a. Committee-ah ka chhawp chhuak a, Mizorama la awm ngai lo mi duh zawng tur ringawt ngaihtuahin kan thlang a, mahse a lo dik lo a ni. Lunglei leh Aizawla Polytectnic 2 chauh pawh enkawl zo lawi lo kan ni a, 8 dang chu hla tak a ni. 'Medical College ka rawn dinsak ang che u' ti tu High Tech Group ho hian, “PPP Mode-in kan enkawlsak ang che u,” an ti naa khatih laia kan hotute rilru an hneh zo lo a ni ang, tunah chuan Polytechnic Building te chu a awm ta mai mai a, tunlai boruak Quarantine hmunah an hmang ta a, a ṭangkai viau tho ve.
Mizoram hi India ram State a Engineering College leh Medical College nei lo awmchhun kan ni ṭhin a, tunah chuan a hmingin kan nei ve der der ta a, Medical College leh Engineering College kan dinsak ang che u tih kan hnial ta kha a pawi tak meuh meuh a ni. Mizoram Christian College-a subject kan introduce tur pawh hi Subject pangngai 6 a tel loh va BBA leh B Com te mi duh ang zawng tur kan ngaihtuah ringawt chuan a fel lo mai thei. Tunlai hian Sawrkar meuhvin Competition lama kan pachhiatzia te, abikin UPSC hnuaia hna awmte bei tura Youth Comission hialten hma an lak lai hian subject thlan hi thiam a ngai hle mai. B.Com leh BBA chu a ṭha tho va, mahse Competition-a Mark scoring te Sociology leh Geography te telh a ṭha hle mai. Tin, India ramlaipui nena kan inhnaihna ber HINDI subject hi hmaih loh a ṭha, tunah hian Shillong-a Synod College-ah  hian 150 lai Mizo naupang an awm a, keimahni thawhlawm thawhna Union Christian College-ah khuan tam tak an awm bawk a, he College atan hian sum leh pai thawh tam ber kan ni nachungin Mizo Principal chu an duh der lo. Zirtirtu qualification-ah hian duh ang kan hmu mai thei a, hmu lo mai thei bawk a, Rs. 30,000/- (Singthum) fix hi chu a tlem deuh mai thei, tunah hian Middle School zirtirtu senior deuh pawhin Rs 1,50,000/- (Nuaikhat leh singnga) an hlawh tawh lai a, anmahni zirtir theituten Rs 30,000/- chauh an la dawn a nih chuan enchian deuh chu a ngaih hmel.

Kan kal peng deuh ta a, ka sawi tum ber chu College hming thu hi a ni a, Mizoram Christian College tih tlawng ai chuan “Robert Memorial College” tih ni zawk se chu a inhmeh awm mang e ka ti a ni. A hming tur hi hotuten vawi tam tak an chai tawh hnua an phuah a ni a, mahse tihdanglam theih loh a ni chuangin ka hre lo.  Khasi-ho chuan tawi fel takin, “Synod College” an ti mai a, a ṭha then mai.