Written by
Lalrammawia
Thu inchah lawkna hnuhnung
He thu ka ziah leh chhan hi ka han sawi hmasa teh ang. Ṭhenkhatin politics lama âwn lam nei anga inngaih leh puhna hial a awm thei, opposition hovin inthlan rih loh an duhna chhan lam ka zawt lova, sawrkarin inthlan a duh tlatna chhan lah ka hre thûk hek lo.
Ka thlirna aṭanga ka ziah hi ṭhenkhatin, “insawiṭhaihna nena thuziah hi ka hua,” an lo tih pawhin chu chu ka tum lah a ni hek lo. Kan Aizawl khawpui leh kan rama hri (Covid-19) a darh dan leh a pun chhoh dan han en a, khawvelin an kaidarh dan kalhmangte kha thlir telin , a hlauhawm theihna lam thlirin inthlan rih loh hi a va han ṭha ve maw le tiin mi dang dikna rah behna tur ni hauh lovin Freedom of Expression hmangin ka au mai a ni.
Election commission leh sawrkar lamin inthlan kaltlangpui an tum tlat nia hriatna leh hlauhawm a hnai thei viaua hriatna te, khawtuala hri a darh tak dan statistic-te inbuatsaih a, mipui tawrhna thleng palh huk thei kan nih dante rinthua chhutin, court lamah inthlan loh rih mai dilna thehluh tumin ka han inbuatsaih ve a, chutihlai chuan kei mi pakhat ve mai aia mipui aiawh zo tur mpf leh cyma lamte chu phungbawma sawmin, Mizoram Election Commission chuan inrawnkhawmna meeting a neihpui ta zawk ni awm tak a ni. Chumi meeting thuchhuak lama beiseina sang taka awm a nih laiin thuthar, inthlan rih loh lam chu thawm a awm ta rih lo a ni. Kan kohhran leh ngo hruaitute pawhin an pawmtlang ni turah ka ralrin ta a, court lam tan pawh public interest a pawm zawk tur thu leh hla neite meuh nena rel anih tawh chuan, tuten emaw fiamthua tuai thi nei ṭhuta ṭhut an sawi ang mai a ṭhut tlawk tlawk bak tih theih a awm ta rih lo.
Tunah chuan Mizoram Election Commission-in a hun ruat pangngaiah kan inthlang ngei dawn niin a lang ta a, sop pawh a thar an duang ni awm tak a ni. Theih ang tawk an chhuah turah ngaiin i beisei ang. Amaherawhchu, Mizoram sawrkar leh Mizoram Election Commission hian a sawhkhawk awm theite chhut zau tawk lova, an duhna ringawt an kal tlangpui a, thil lo thleng theite an thlir zau tawk lo a nih erawh chuan. A rahchhuah, a chhe lamah leh a ṭha lamah mawh an phur ngei tur a ni ang a. A man pawh an pek ngei a ngai ang.
Tunah hian pandemic period a ni a, hun dang aia a danglamna a ni tih kan hria. Khawvel huap hripui, inkaichhawn awlsam tak leh hlauhawm tak a leng a, khawi emaw lai a, hiv te, kawṭhalo lo kai ang mai a ni rih lo. Khawvelin a buaipui who pawhin nasa taka a buaipui, ram leh sawrkar tam takin an khua leh tuite himna ngaihtuaha an phêt vat vat hunlai, sum leh pai pawh an sen zar zarna hri hlauhawm a leng a, chu chuan min luh chilh a, a pherh ṭan mek a ni tih chu mitdelte hriat khawp thawm ring a nih kan hria. Chuvangin dan pawh an puang ngun narawh e.
Tunah hian inthlanna hmunah mi 50 aia tam punkhawm phal loh, 6ft aia hnaia inhnaih loh, sanitizer inchhawp dan tur, etc. an puan dup dup lai hian voter zawng zawngin vote an thlak hman ang em? Ni hnih ni thum vote kan thlak dawn em ni zawk ang? Candidate-te tan campaign-na hun ni hnih pumhlum nelh nawlh chauh a awm tawh. Kan inthlang ngei dawn a nih hmel. An ruahmanna chu thuneitu lam chan a ni mai.
Mizo mipuite hi thunun leh kaihhruai kan nuam em em, usa leh ram ṭhenkhat thawm kan ralkhat hriat ang kan ni lo lehnghal. Sawrkarin thunun a tuma, an dodalna thawmte kan hria, keini erawh kan ni hauh lo mai. Kan sakhaw thil urhsun ber Pathian biak inkhawm kan la titawp rih a, zirna in kan khar a, puipun leh huau huau zawng zawng kan la phal loh laite hian Mizoram sawrkar leh Election Commission berin, amahni duhthuin, chhia leh ṭha hriatna thiang tak hmangin an khua leh tuite tan punkhawmna, anmahni dan siam chhung ngeiah programme chu an thuneihna ngeiin an siam dawn niin a lang ta. Siam tak rawh se, him taka kan kaltlang chuan a lawmawm. Mahse vanduaithlak taka hri kai kan lo awm a, he ni bik nena finfiah thlap theiha khua leh tui ṭha tak hri kai thar an awm a nih chuan, Mizoram sawrkar leh Mizoram Election Commission hi mawhphurtu ding ṭhiang an ni ang. Chutih hunah chuan, "Indem hun a ni lo eee," tih hi an au hla ni mah se, chu chuan a khuh thianghlim zo nge zo lo tih chu dan hma a roreltute rel ang ang pawmtlan ngei a ngai tawh ang.
Ka han sawi nawn leh teh ang, pandemic a nih khawvelin a hriat lai a, chhia leh ṭha hriatna thiang tak hmang chunga mahni khua leh tuite nuna leh hriselna hmanga risk lain, pumpelh theih reng puipunna an siam dawn. Hei hi gas lak, mahni thu ngeia mi an bazar etc. nen khaikhin tur pawh a ni lovang. Pandemic-ah chuan sawrkar meuh chuan chutiang kawngah pawh a mipuite a veng hial zawk a ni. Mahni chhia leh ṭha hriatna hmanga huai taka hlauhthawn vanga vote thlak lo ngam an awm a nih pawhin 10th Chief Election Commissioner ten session-a thu leh hla ang khan, vote thlak loh pawh an right a ni tho ang. Vote a lo tlak chhiat phah hlauh a, tute'n emaw thlanchhuahte hi public mandate an tling zo lo e, tia an sawi hun a lo thleng a nih pawhin, amawh lo e kan ti ang. A chhan chu Mizoram ngeiin vote tlem te hmua MLA thlan tlin kan neih kan experience tawh kha.
Khua leh tui ṭha tak takte'n zalen tak (free and fair)-a vote an thlaktheihna kawng siam ngei chu sawrkar leh commission tan chuan a bata an bat (obligation) a ni a, tihtur ṭul zawng zawng titurin thuneihna pawh an nei. Chutiang a awm lo palh a nih a, finfiah theih a, hri kan inhnawih pherhna ni a nih palh vaih chuan/ kut zungchal sei tak a, a mawhphurtu kawh mai lo deuh hi kan ram leh hnam hian a tawn palh hlauhthawnna thu inchah lawkna a ni ber e.