Written by
- Janglal Haokip Twibong
Churachandpur

MANIPUR BUAINA: MEITEI LEH KUKI INDONA NI LOVIN STATE SAWRKAR LEH KUKI INDONA A NI Ccpur, 6th May, 2023

Media ṭhenkhata tarlang ang lo takin, Manipur buaina hi hnam leh hnam inkar emaw ram chhunga tam zawk nihna hauhtu Meitei leh Kuki indona a ni lova, ruahmanna duan lawk leh pawikhawih tumna nei ran chunga Manipur sawrkarin Kuki mipui awm zawng zawngte Manipur aṭanga nuai bo a tumna a ni.

Meitei helpawlte chu Indian Reserved Battalions thawmhnaw inbelin, State police te nena inthurual­in, Police commandos motor hmangin Kuki khaw tam takah beihpui an thlak a, mi tam tak pawngsualin Kuki mi pawisawi lo tamtak an that a. Manipur sawrkar chuan Kuki mipuite tihhlum vek (Genocide) tumin hma a la a ni tih a rawn tichiang em em a ni.

He buaina avanga Manipur State chhunga mipui tangkhangte lakchhuah kawnga ruahmanna (Modus operandi) kalpui a nih dan hi a rinhlelhawm em avangin zawhna tam tak min siam a ni. Churachandpur a Meitei tangkhang te him takin Imphal lamah vawi engemaw zat hruai haw leh thiar­chhuah nimahsela, Kuki mi leh sa Imphal lama tangkhangte chu vawi khat pawh Churachandpur (Lamka) lama hruai thlen an la ni ve hauh lo hi hriatthiam har tak a ni.

Tangkhangte lakchhuah kawnga ruahmanna duan dan hian Kukite a tih lungawi loh em avangin May 5, 2023 khan Churachandpur aṭanga Meitei tangkhangte paramilitary force te venhimna hnuaia Imphal lama thiarchhuah tum an nih khan lo dan an ni a, hetah hian Kuki mi pawisawi lo mi pathum chu Sipaite silai hmehpuah avangin an thi.

Venhimna hnuaia Kuki mi leh sa Imphal aṭanga Kangpokpi a thiar chhuah an nih khan rin ang ngeiin an kalkawngah Meitei helpawl nia rin ten hmun hnih, Koirengei leh Sekmai ah May 5, 2023 khan lo lambunin mi engemaw zat thihna a thlen phah nghe nghe a ni.

Manipur hmun hrang hrang aṭangin Kuki mipui sang tam takte chu chenna hmun pawh nei lovin sahimna zawngin a ṭhen ramhnuaiah te an biru a, a ṭhen chu an ṭhenawm khuaah te an tlanchhia a, heng mite hian ei leh in lamah harsatna nasa tak an tawk mek bawk a ni. An dam khawchhuahna chu Sawrkarin ṭanpuina a pek kawnga a chet hma leh hma lohah a innghat thui hle a ni.

India sawrkar hnuaia Ministry of Home Affairs (MHA) hi rang taka a chet a ṭul takzet tawh a ni. Zahngaihna awm miah lovin pawisawi lo mi 200 chuang chu a chhan leh vang awm miah lovin an thi tawh a, an ruang pawh hlawm tur awm lovin, nitin deuh thawin buaina kaihhnawihah mi tam tak chin hriat lohin an bo tih thu dawn a ni ta fo bawk a ni. Manipur State chu Taliban te rorelna hnuaia awm ang mai niin Danin awmzia a neih lohna ramah a chang mek a ni.

Biak In ringawt pawh 44 chuang tihchhiat niin, bungrua cheng maktaduai tam tak man hu tih chhiat leh hal ral niin mipui sang tam tak te chu chenna In pawh nei lovin an khawsa mek bawk a ni. He buaina hi a rang theih ang bera chinfel a ṭul. Chinfel a nih thuai loh chuan hnam tlem zawk ṭanpui ngai ngawih ngawih Kuki te thihna chuan zual lam a pan zel thei a ni.

Democracy hi a tam zawkte tana duan nge, hnam lian leh thiltithei zawk bil tan emaw mi chaldelh ching leh an chhehvel hnamdangte chunga thuneih tum Meitei te tan bika duan em ni ang? Kuki mipuite hian India Sawrkar aṭangin chhanna fiah leh rintlak tak hmuh kan phut tlat a ni.

Article 355 behchhana buaina chhuak chhanna atana hman hi a tawk hauh tawh lova. Commando tih a kohten ualau taka Meitei helpawl leh khawtual mi Meitei ṭhalaite mi ram chhuh tura an thawhpui mai te hmuh hian rilru a tina em em a, hriat leh hmuh a nuam lo takzet a ni. An khawsak dan en hian state sawrkar hnuaia police te chu pawisawi lo mipuite tan innghahna leh rintlak an nih tawh lohzia a ti chiang em em a ni.

Chuvangin, Manipur-ah hian a rang thei ang bera President's Rule puan a nih thuai hi he buaina chinfel a nih theih nana thil ṭangkai leh ṭul ber a ni. State force te thuneihna tihtawp a, Central force te kuta Dan leh Thupek kenkawhna a awm hma loh chuan remna tluantling a awm thei dawn lo a ni.

- Janglal Haokip

Twibong, Churachandpur