Written by
- Vanlalzawma
Muallungthu

KUMIN CHU INTHLAN KUM MAW...

Mihringte hi in mamawh tawn ṭheuh; mahni chauha khawsa thei lo, a huhoa cheng tura Pathianin a siam kan ni. Chutianga khawsaho lo thei lo kan nih avang chuan inrem leh lungrual taka chen ho hi kan zir a ṭul hle.

Lungrual tlang taka kan khawsak theihna tur atan chuan ram hruaitute an pawimawh. Hruaitu ṭha hnuaiah chuan innghirnghona nasa tak a thleng ngai meuh lo. Democracy ram kan nih angin ram hruaitu tur kan thlang ṭhin. Kan thlan tlinte an ṭhat leh ṭhat lohah ram leh hnam, kan sakhua thlengin a innghat thui hle. Kan inthlang leh mai dawn a, vote thlaktu mipui fimkhur a ngaih hunlai tak a ni dawn e.

Vote zawngtu mi ṭhenkhatten Pathian pawh zah zo lo khawpin vote an rawn zawng leh maithei. Keini vote thlaktu mi ṭhenkhatte lah hi inthlan hunlai hian dikna leh rinawmna hian kan rilruah hmun a chang sang lo nasa ṭhin teh asin!

Inthlan lai hi sum leh pâi kan chelek hreh loh lai a ni hial awm e. A rûka tangka chelek hreh hauh lote pawh an awm maithei. Chuvangin, tangka hmatheh chingho chu lo timualpho ngam teh ang u!

Campaign lai hi chuan thil ṭha leh thu dik deuh deuh sawi hi chu an thiam viau hlawm a. Mahse, thusawi ropui ringawt hi chuan ram ropui min thlen lo a nih hi!

Ram inrelbawlna politics kan tih mai hi ngaihthaha ngaihtuah loh pawh tum mah ila, politics hian min chenchilh miau si avangin tute pawh hian kan ngaihtuah ang a, sawi pawh kan sawi ve turah kei ka ngai a. Chutah chuan, a bik takin ṭhalaite hian kan ngaihvenin kan sawi ve tûr a ni ka ti.

Kan ram hruaituten mipui rin an hlawh loh phei chuan kan mitmimna lai, kan duhtawk lohna leh duhkhawp lohna lai, kan tlakbalna nia kan hriat kha kan sawi ve ngam tur a ni.

Mi zawng zawng hi politics hian min huap a. Ram kalphung hian a chhe zawng emaw a ṭha zawngin emaw min nghawng thei vek si a. Political party a inhmangte chauh hian politics hi an sawiin an ngaihven tur emaw kan ti ang tih hi kei ka hlau ṭhin. Politics kalphung a dik loh chuan a tuartu chu mipuite hi kan ni leh tho ṭhin.

Ram rorelna kalphung a fuh loh chuan thil dik lo tam tak a hring chhuak ṭhin. Social media ah te pawh ram hruaitute kan duhkhawp lohna chhiar tur kan hmu chamchi a. Politician-te hi ṭhalaite hian an zah loh vângah a puh ngawt theih loh ang. Ram hruaituin a thiltih dik loh leh a thiltihsualte insawimawi leh phatmar a tum reng chuan emaw, mipui bum zawnga a khawsak a, dik lo taka ro a rel fo chuan a diklohna chu an sawisel thiang vek a ni.

Inthlang ramah hian mipui, a bik takin ṭhalaite hian kan ngaihdan hi i sawi chhuak ila, hruaitu dik lo phei chu i hnualsuat ngam ang u. Mahni ṭanghma haina avanga ‘thuneihna leh lalna’ chauh chuh pawl hi kan thinhrik ngam a ṭul. Mi ṭhenkhatte lah hi Politics khel inti ve si, Party Politics khel buai tawk chauh hi a tam zawk kan ni. Mahni awmna Party chu a dik leh dik loh pawh ngaihtuah chiang loa 'Sahuai thing vawn' tlat ṭhin kan ni. Hetiang rilru hi kan paih a hun.

Kan ram inrelbawl dana kan lungawi loh ṭhin nachhan ber nia lang pawh hi a bul takah chuan Party Politics chauh kan buaipui ṭhin vang a ni. Chuvang chuan, kan intodelhna tur atana sorkar laipui aṭanga ‘Development Fund’ lokal reng reng chuan Zoram mipui zawng zawng hi min huap zo lo ta ṭhin a ni maithei. A zùanin a zúang a, ṭum duhna bik a nei a, a tam zawkte chu min zuan khum ta ṭhin a. Hei vang hian kuthnathawktute an mangang a, kan ṭhalai mithiam rualte an lungngai ta te pawh a ni thei asin.

Ram chhung intodelhna tur pawh ngaihsak lo, thawhchhuah nei bawk si lo, sorkar laipui aṭanga lokal tangka a chawmhlawm, kuthnathawktute thlai thar hralhna ngaihtuah aia foreign aṭanga thlai chi ṭha chî (an ti ziah! ) lakluh ringawt mai buaipui, thu takin hmun a chan tawh lohna ram, vantlang mipui hmachhawn zawnga dawhsana ding thei nih leh Kohhran Upa dinhmun pawh inchuh duh hialna ram, eiruk hluarna ram, khap tamna ram, ringtu inti inkhawm tamna ram, state ralmuang ber inti chung si a hmun ralṭi tamna ram tiin midang hian min sawi mai ang tih pawh ka hlau hlel lo e.

Pu Rokunga dûngthulin dikna a fam ta, felna a tlawm ta tih ve mai te pawh a awl! Chumi hre chiangtu chu Zoram mipuite hi kan ni. Kan ram a sualna leh harsatna chi hrang hrang kan tawh mek te hi a tihreh dan kawng kan zawn vat a ṭul. Zu ringawt buaipui lo hian kan vantlang nun leh kan chhûngril nun hi alo thianghlim theih nan hian theihtawpin hma ila tlang teh ang u.

Kan khawtlang titi nalh lo tak tak heng- pawngsual, tualthattu hriat loh a tualthi awm ṭhin te, dan leh hrâi palzuta tharuma in-nekna te, ram mipui tam zawkte rethei taka kan awm a hnu hmanah thiltithei leh mihausa ṭhenkhat an duhthala mi rethei zawkte min raphrual ṭhin ni anga langte hi chinfel a ngai.

Heti anga kan nunphung lo tlabal chho ta hi siamṭha leh tura hmalak hi tute pawhin kan tihmakmawh, kan mawhphurhna a ni a. Kan ram leh hnam tana ṭha tur ngaihtuahna nei reng chungin, rilru fîm tak pu in vote thlak i tum teh ang u.

- Vanlalzawma, Muallungthu