Written by
- G. Rama

TU NGE A KAIKUANG?

Tunlaiah boruak dang han sawi pawh a inthlahrunawm viau a. Inthlan leh hrilengin kan rauah min man tawh a, “Tu nge zawhte chu ṭhi awrhtir ta ang?” an tih ang deuhin thu buai hla buai, thin tiṭhawng leh rikrûm thil, ri leh rum rum ṭhinte hian ngaihtuahna a va tiphír si tak em!

Fur a zo dawn ruai chu a ni mai a. Kawng nâl leh diak pawh vut khuin a thlak chho leh dawn a ruai chu a ni mai a. Kawng chhiat chungchangah Mipui aw hriat tur hi chanchinbu lamah a vang riau mai a. A tuartu nihna lamah eng eng emaw kan han zawh chian vena aṭanga “Chutiang zawk chuan a theih lo’ng maw?” tiin ka rawn sawi ve mai dawn a ni. Kar tluan deuhthawa kan eizawnna ka motor (Truck) tlanna kawng Buichali - Kawnpui kawng, hmun chhengchhe em em pawh awm lohna hmun a ṭha rei hlei thei miah lo hi chu a mak ngawt mai.

PWD highway division-a an hotupa pakhat a office-a ka titipui­naah kawng siamtu (Contractor te) te’n kawng an siam zawha an mawhphurhnate ka zawt a. Ani chuan “A hna azirin an siam zawh aṭanga kum 1 vel hi an enkawl zui a ngai,” tiin min chhang a. Company tan pawh kawng siam leh enkawl a harsatna lam min sawipui (ngar ngar) a. A hnuah ka hriat chian lehzual duh avangin RTI-in zawhna ka zawh chhunzawm a. Buichali - Kawnpui kawng hi hmun hnihah ṭhenin Km 118 - Km 133 (Kawnpui - Khamrang) hi kum 2009-ah thawh ṭan niin dt. 01.11.2015 ah thawh zawh a ni a. Amount chu ` 9,494.08 lakh a ni. Km 133 - km 147 (Khamrang - Buichali) hi Kum 2009-ah thawh ṭan niin May, 2014-ah thawh zawh a ni a. Amount chu ` 7,783.42 lakh a ni. ABCI Infrastructure Pvt.Ltd te’n an thawk ve ve a. Kawnpui - Khamrang hi Defect Liability Period (kawng an saim zawha an enkawl rei zawng) hi 01.11.2016 niin Tuna kawng chhe lai em em Khamrang - Buichali hi Defect Liability Period hi May, 2019 thleng a ni a, he lai kawng hi Highway Division pawh ka va zawh chian lai ber kha a ni a. Highway Division hotupa pakhatin a hun chhung a tlem zawnga a sawi leh, claim a harsatzia min sawipui chu a hriat chian loh vang nge a sawi ang ngawt chu a nih hmel loh riau (Min lo fuih phur zawk turah ka ngaih laiin). Tin, kan hriat ṭheuh angin hemi kawngah vek hian hna thar tur “Periodical renewal under ARP for 2019-2020 from km 118.00 – km 133.00 on NH-54 Amount ` 1,477.96 lakh” tender mek a awm a. Tin, Feb, 2020 khan sanction thar “Strengthening profile correction and re-designing of pavement from km 133.00 - km 147.80 on NH-5 (Khamrang - Buichali) in the state of Mizoram, Amount ` 3,620.00 lakh” a awm mek bawk a, Contractor Ratna Infrastructure Pvt.Ltd hnenah pek a ni a. Zawhna min chhan lai chuan Network Survey Vehicle Team te Covid-19 vanga lockdown puan a nih khan Investigation Team an lo kal thei lova, hna ṭan a la ni lo.

Kan hmuh leh hriat angin Contractor te hian kawng an siam reng rengin an siam zawhah an enkawlzui hi an mawh a ni a. Chhuanlam hrang hrang siamin an siamṭhat a ngaih lohna point hrang hrang la chhuakin ṭan an khawh ve ṭhin niin a lang a. A danah chuan an kawng siam chhiat vang hrim hrima chhia chauhte huamtir an tum ṭhin a. A danah chuan dik mah se la, a tir aṭang renga hriatthiamna hnuaia thawk an ni ve bawk tih hi PWD hotute ṭawngka aṭangin kan hre fo a. An lung phahahte pawh GSB ngai zatte pawh a awm ve a. Kan ram lung a chan tawk loh  avangin ngaihhnathiam an ni ṭhin a. Balu-ah te pawh a hnai hnai, tehnaa tling mang lote pawh an hmang nasa a. An leivung paih dan thleng hian a remchan channaah an paih ṭhuai ṭhuai mai zel niin a lang. Ram danga an tihdan nen chuan danglam tak a ni.

Chutiang zat zeta kan ngaih­hnathiam ṭhin chunga Defect Liability Period-a Excavator pahnih khat kawng chhe laia an chhawp leh boulder an keuh zeuh zeuh bak hnuhma an nei mang ṭhin lo hi chuan ngaih a tiṭha lova. Puan hnuai thil pawh ni lo, Babel in sang rel tumna khawp pawisa hi Aizawl veng tinah hian tu emaw iptêah a awm ta ṭhin niin a lang thei mai lo’ng maw? Tu kan indem tumna ni lovin hnam dang sumdawng kan ṭhiante hian Mizote hi hnam ngaihsam tak, hlêp duh hnem tak niin min sawi fo mai. Kan kawng siamah pawh hian hei hi kan nihna a ni mai ang em? (Thu dang alai, Mizo cement lam mistiri ṭhenkhatte chu ṭheka lo chuan an chhawr hleih theih tawh lo bawk a. An hnathawh hunbi hi daily aia a hlawk sawtna a tam lo viau niin an sawi.)

 Thil hrim hrim hi Social media-ah kan vawrhdarh a. Ṭawngkam na tak takin kan comment zui a. A tawp lam han en ila, fiamthuah a lut thuai a. Sawrkar, Department, Contractor khalh ngil tham khawpa kher peih erawh kan awm chuang lova. Inthlan result-ah meuh pawh a hriat hleih theih chuang lo. Thil chik peih, pa tithlip thlepte hi “Pa tikher kherah” kan chhuah hlauh thung a. Thil kher peih, thil nihna dik tak hai chhuah tuma chete hi kan hmu offside tlat a. Eng chen nge maw kan hnamziaah hian “Ngawih mai mai, en liam mai mai” hian hmun a chan zel dawn ni. Ṭhalai a ngaihna hriate tal hi chuan khawi groupah emaw kan hmuh dan dik lo hi pau pui vel mai mai lo hian mite khalh ngil khawp hian thil i kher ang u.

Kan sawi lan tak ang khian kan sawi kawngah khian hna pahnih a lo chhuak leh ta a. Kawng thar zawn felsaah kawng an siam dawn a ni a. Khawi lai emaw chu an tan tawi leh hlek hlek mai thei e. Hetiangah chuan khiti zat zet sum (` 1,477.96 lakh leh ` 3,620.00 lakh) khi chuan kawng ṭha lehzual an siam thei tawh turah ngai ila. A enkawltute kan ring zo tawk lo a nih pawhin a huam chin khuate hian emaw NGO te’n Monitor tute hi uluk lehzuala kan Monitor lehchhawn a ngai hle ang. An Defect Liability period pawh kan vil zui uluk a ngai ang. Fur an chhuanlam chuan Ṭhal a inṭan veleha thawk thei tura kan chet ve a hun viau a ni. Mi ramah thla hnih chhungin kawng an siam pui hman em mai. Mi state-ah chuan kawngpui metre 3-a zau tur an tiha a tlin lohna lai zawngte an chhutsak a. Khawtlang tan thil ṭha tihna atan an pawh pensak mai zel a (CSR). Hmasawnna dang tam tak a siam belh a ni. A paltlang khuate pawh kan fin chuan Field, Volleyball Court, Diversion road, adt. tam tak neihna chance a ni ve bawk a ni. Tin, Defect liability Period zo tawh mah se la, hna hmun hnih thawha a tlem zawk Buichali - Kawnpui inkarah ringawt pawh an security deposit ` 2,94,77,498 zet release a la ni chuang lova, khangte kha divert maite kha a theih loh nge ni?

Tunah pawh hian Kolasib zero point - Meidum inkar kawng pawh hi a chhe leh ṭan hle mai a. GP Projects chuan hemi kawng siam Improvement of Roading Quality Project/Programme (IRQP) hi thawkin March, 2019 khan an thawk zo a. Tunah hian Defect liability Period-ah a awm mek a. March, 2022 thleng an la enkawlzui a ngai ngei ngei a ni. Tunah hian a chhe leh ṭan viau tawh a, hmalak vat vat emaw an hmalakna vilpui a nih loh chuan Khamrang kawng ang tho hi a la ni vat ang. Estimate laiin an kawng siamna bakah Maintenance hi an hisap tel vekin a rinawm a. Hemi kawng chhawr ṭangkai hrim hrim chuan he kawng ṭhatna tur hian inthlahrun vak a ngai lo viau ang.

Tuna kawng chhia hi chu sawi tam ngai lovin sawrkar hmasa mawh kha a ni zawk mah tihna a ni a. An hruaitute zingah Company-a share lo nei an awm vang kha nge an vil ṭha tawk lo niin a lang a. Defect liability period a awm chhunga thawm ṭha turin pressure an pe tawk lo niin a lang. A viltute pawhin an kawng siam laiin a theih lohna leh a harsatna an hmuhpui nasa mah mah niin a lang bawk a. Kawng siam leh hunah chuan company lo lama ṭang ngar ngar miin an vil tawh turah ngai ila. Tuna sawrkar lai hian Agriculture link road leh khawkar kawngah ṭan a la viau rih niin a lang a, an tiṭha viau rih niin a lang. Kawngpui siamna tur tak tak an dil chhuak a, sum a lo kal ṭan ta a. Sawrkar hmasa ang mai mai khan an enkawl leh chuan ṭhangthar fing tak tak te’n an veng tawh dawn a. An mualpho viau tawh ang. Fimkhur rawh se.

Ni 22 August, 2020-a Rev Chuauṭhuama Article-ah khan India IPS naupang ber Safin Hasan (2018 batch) a thusawi a tarlang a. “Mi hnuaihnung zawkte i ngaihsak a, ram tana rawngbawl i duh a, ram tana thil ṭha tih i duh chuan Service-ah lut rawh; pawisa siam i duh erawh chuan Corporate-ah lut daih rawh.” Donald Trump-a te’n an President chhunga an hausakna dollar maktaduai 300 a tlakhniam phah laia lo hausak thur thur kha a fair lo a ni e. He article hi kan tawn tawh hailanna aṭanga kan lo inven thiamna tura ziak a ni. (National Highway chungchang han ziah takah chuan a lo pui khawp a. Pawisate hi a lo tamin Mizo ṭawngin a daih loh tam tak a lo awm ṭeuh mai a. A lo puiin a lo sapṭawng hle mai!)