Written by
- Lalsiamkima Samte - III Sem
Dept. of Library & Information Science Bangalore University

Hriatna hnukpui fûnkhawmtu – Library


Khawvel hawi lam leh àwn lam, thil thleng tawh, thleng mek leh lo la thleng tur thu rintlak tak min barh theitu chu Library hi a ni a. Grik mifing Aristotle hun leh tun hun thleng hian library hlutna hi hluihlawn a la ni ngai lo va, a hlutna hi kiam lovin a pung zel a, chuti ang kara kan lenlai chuan Library nihna leh Library ṭhen hrang hrang, kan hmasawnna tur awm angte thûk taka chip loin mimir hriat atana ṭha ho thurchhuah kan tum dawn a ni.

Library chu…

Library chu lehkhabu hrang hrang lakkhawm, awmze neia rem, awmze neia vawn him, awmze mumal neia chhinchhiah, hriatna hnukpui fûnkhawmtu leh hriatzauna atana chàk lakna hmunpui leh bulpui, bulthum leh bulthûk ber a ni.

Dr. S.R. Ranganathan (1892-1972) 'Father of Library Science in India' chuan, “Library chu vantlang leh khawtlang zirna in a ni” tiin a sawi a, mi tin huapin library chu chhawr ṭangkai vek lo mah ila, a thupuarpawleng mai mai erawh a ni bik lo ang.

Chumi zirna in atana lehkhabu lakkhawm leh lawrkhawm hrang hrangte chu a inang lo nuaih thei. Hnam nun ṭobul chhuina te, zirbingna leh chhuizauna bu te, ngaihruat thil lehkhabu (Novel, fiction, short story, essay, poetry, etc), Sakhaw rindan bute, dan narana chanchinbu chhuak – Ni tin Chanchinbu, Thla kip chhuak Chanchinbu, Thla thum chhuak Chanchinbu te, kum chanve chhuak leh kum khat chhuak chanchinbu ang zawng zawng hi a hmer telin a vaihma vek mai a ni.

Tin, Information Technology (IT) hmasawn milin Library pawh tih hmasawn ve zel a ni a. Print document tam tak hi non-print document a lehburh a nih tak hnu hmasawnna tam tak hmuh tur a awm bawk a ni.

Tichuan:

Library chu ṭawng bul thûmah chuan Latin thumal “Liber” aṭanga lak a ni a. Zoṭawng chuan “Lehkhabu” tihna mai a ni. “Libraria” pawh Zoṭawng chuan “Lehkhabu In” tihna a lo ni leh a. Chu chu English ṭawng-in “Library” tih niin, French ṭawngin “Bibliotheca” tih a ni. India ram-ah chuan “Pustkalay” tih a ni thung. Mizoram-ah chuan “Lehkhabu In” tih pawhin a sawi theih ang.

India rama kan Library hmasa ber chu Nalanda University (D 1193) a ni a. Chumi hnu, fîng eng emaw zah her hnu 1836-ah Culcutta Public Library din chhoh leh a ni bawk. Culcutta Public Library chu 30, January 1903-ah Imperial Library tia thlak leh niin; Imperial Library chu 1 February 1903-ah National Library of India tia thlakin, National Library of India (1948) chu India ramin National Library kan neih kuma khèn thlûk zui a ni ta bawk.

Mizoram-ah chuan Aijal District Library (1969) hi Mizoram-a Library kan neih hmasak ber a ni. A awm hmun pawh Mizoram State Capital Aizawl a ni. Kum 1974-ah Mizoram Sawrkar chuan Vantlang Library pathum a din zui bawk a, chungte chu: State Library of Mizoram (Aizawl), District Library (Lunglei), District Library (Siaha) te a ni. Tin, hun rial rei loin Sub-Divisional Libraries (Champhai) leh Sub-Divisional Libraries (Kolasib) te din zui a ni bawk.

Eng Library te nge awm(?)

India ram-ah hian Library hlawm lianpui pathum kan nei a, chu'ngte chu hlawmte zawkah ṭhen hran leh a ni. Hriatzau nan han zep tel lawk teh ang:

- Hlawm lian pakhatnaah chuan Public Library a awm a. A hnuaiah hian National Library te, State Library te, District Library te, Sub- Division Library te, Village/Panchayat Library te a awm a.

- Hlawm hnihna-ah Academic Library a awm leh. Chu'ng hlawm hnihna hnuiah chuan School Library te, College Library te, University Library te, Research Institute Library te hûn tlar leh a ni.

- A tawp berah chuan Special Library a ni. Special Library hnuaiah chuan Industrial Library te, Trade Library te, Blind/Handicap Library te, Law leh Medical Library te a awm bawk.

Tin, Library ṭhen hrang hrang sawi takah chuan khawvel ram lianzual National Library hming leh din kum chu hmer tel teh ang. Kum 1461-ah France chuan National Library neiin a hmingah Bibliotheca Nationale an sa a. UK chuan kum 1753-ah British Museum hming pu-in an din leh bawk a. Library Congress tiin kum 1800-ah USA in an din zui a. Russia chuan State Lenin Library, Mosco 1862 tiin; China chuan kum 1909 National Library of China; German chuan kum 1912 Natioanal Library, Germany; Japan chuan kum 1948 National Diet Library tiin a hming an sa bawk.

Mizoram dinhmun:

Mizoramah-ah chuan Library hi kan chhawr ṭangkai hle a. Academic Library mai bakah, abikin Zokhaw hrang hranga Vantlang Library te hi khaw mipuite hian anchhawr ṭangkaiin an hlut thiam hle.

Kei ve tak ngial pawh class-6 ka nih chhoh aṭangin vantlang Library-ah ka kal ve zak zak tawh a. Inkaihhruaina fel fai taka zam niin, duh huna lehkhabu hawh leh duh huna lehkhabu dah let leh a theih ngawt loh. Chawlhni tuk zing dar 8-9 AM hi Library hawn hun a ni tlangpui a. Librarian awmin, hawhtu hming, hawh hun leh hawh theih chhung felfai takin a chhinchhiah thlap a. Abikin kha'ng hun lai khan tleirawl rual leh nula hian an bàwr bik. An lehkhabu chhiar nasat ber chu “Novel” hmangaihna lam hi a ni tlangpui a. Chu chu kum-10 chuang liamta kha a ni. Ka sawitum ber chu Mizoram hian Vantlang Library enkawl kawngah hian hma kan la ṭha hle a ni.

Tin, tun hnaiah “Kawtkai Library” te, “Little Library” te miṭhahnemngai ten an han din sap sap a. Hetiang tihna chang hria kan awm hi a lawmawm hle a. Intihhmuh zel tlak a ni.

Hmasawnna tur:

Mizoram-in Library kan neih hrang hrang te hi kan hmang ṭangkai tawk hle a. Kan sawi tak angin Vantlang Library leh Academic Library phei chu chhawr ṭangkaitu zingah ka tel ve hial mai.

Amaherawhchu, Public Library zinga mi kan State Library leh District Library te hi a chhawrtu tur mipui hian kan chhawr tawk lo hian a lang ṭhin. Engtia hmalak tur nge ni ang (?) tih phei zawng ka hre bik hauh lo. Mahse mipui tana ding Library hi a hmang ṭangkaitu tur mipuiin kan hman ṭangkai loh miau chuan a Library hian Library a nihna leh dinchhan a ṭhelh ve duai tihna pawh a ni thei ve tho mai.

Chu vangin Library hi Document hrang hrang vawng ṭhatu tur ringawt a ni lo va. Mipui tana ding, mipuite hriatna leh thiamna pekna kawnga mawhphurtu a nih miau a vangin, SR Ranganathan pawn, “Library hi vantlang leh khawtlang zirna in a ni,” a lo tih reng a ni.

Kan veng Library a ni emaw, kan District Library a ni emaw, kan State Library pawh a ni ang; heng Library-a Lehkhabu ṭha tak tak, man to tak tak kan dahho hi dahṭawl mai mai atana vawnhim leh vawnṭhat a ni lo tih mipui hian hre thar ila, a hman ṭangkai kawngah pawh mawhphurhna lian tak kan nei tih i hre nawn fo ang u.

Reference:

1) Bhola Nath, Rajesh Pandey, Foundation of Library & Information Sciences, Axis Book Pvt, Ltd, New Delhi@2013 First Published, ISBN: 978-93-81320-96-5

2) Amit Kishore Dr, A Conceptual Approach to Library and Information Science, AKB Publication Bhagalpur, Bihar@2020, ISBN: 978-81- 941096-5-5

3) Niranjan Singh Dr, A Comprehensive in Library & Information Science, Yk Publishers Agra@2018, ISBN: 978-93-80668-92-5

4) https:/statelibrary.mizoram.gov.in

5) https:/mizoculture.mizoram.gov.in

- Lalsiamkima Samte - III Sem, Dept. of Library & Information Science Bangalore University