SAWHTHING HI
Mizoram mipui ṭhahnem zawk hi kuthnathawka eizawng kan ni a, lo neia eizawn hi chhungkaw ṭhahnem tak innghahna a la ni. Kan thlaichîn lar ber Sawhthing hi short term policy leh dinchhuahna awlsam ber a nih vangin a rate ṭha nang fuh te hi a vannei fal chu an ni hrih mai a. Mahse, a rate a mumal loh lutuk vang hian kuthnathawktute tan hian innghahna pumhluma hman chi a ni leh si lo. Vanneihthlak takin kumin 2023-ah hian sawhthing rate chu a lo ṭha hlauh mai a, kuthnathawk chhungkaw tam takten thlantui far zawih zawiha an thawhrah an seng hi an lawmpuiawm takzet zet a ni.
SAWHTHING RATE HI A ṭHA RENG ANG EM?
Tunah hian sawhthing rate hi ṭha mah se, nakkumah a ṭha dawn nge dawn lo tih hi a sawi lawk theih loh thung. Hun rei tak aṭanga kuthhnathawkten harsatna lian tak an tawh ṭhin chu Sawhthing rate mumal lo, innghahna tlak tak tak a nih lohna hi a ni. Chhungkaw tam takten risk la vein thlawhhma zau takah sawhthing tam tak tak an lo ching tawh ṭhin a, mahse hralhna mumal loh vangin an thawhrah a luangral ṭhin a, an thlai thar sawhthing chu an lo dah ṭawih ngek nguk tawh ṭhin. Hei vang hian kuthnathawktu chhungkaw tam tak chu beidawnna ruamah an lo tlu lut hle tawh.
Ruahmanna awm lo, an tana kawng engmah hmachhawp awm lovin kuthnathawktute hian an kutkawihin an nunkhua an lo sual ṭhin a. Beiseina sang tak neiin lo an han vat a, sawhthingte an han ling a, an thlo a, an seng ṭhin. He’ng an hmalakna, an nunkhua sialna kawngah hian sawrkar kan lo hrawn tawhte hian kut an sil ṭhin a, kuthnatawktute nunkhaw sualte chu ralkhat aṭangin an lo uipui tuilian thlir ṭhin. Kuthnathawkten an thawhrah hralhna market zawnsaktu tura an beisei ber Mizoram sawrkar chuan kawng zawnsak aiin harsatna a lo siam let zawk ta ṭhin a ni!
KUTHNATAWKTUTE HARSATNA THLENTU:
Kum 1994, Congress Ministry hun lai khan The Mizoram Agriculture Produces (Restriction of Movement) Order, 1994 kha passed a ni a, chutah chuan Mizoram thlaithar lâr tak; sawhthing, hmarcha, la, chhawhchhi, etc., te an khuahkhirh zingah a tel a ni. He dan hnuaiah hian kan thlaitharte lei turin sorkarah permit dil a ngai a. Permit nei loten an lei thei lo tihna a ni.
Congress Ministry hun chhung hian Sawhthing hi Hmeithai Association te pawhin The Tribal Cooperative Marketing Development Federation of India (TRIFED) nen inremna (Agreement) siamin a hralhna an hriat vangin rate ṭha zawka an lak ngam thu an chhuah ulh ulh mai a, tichuan Truck trip tam tak an lak hnuah Hunthar aṭangin ṭawngtaina nen an thlahliam hnu lawkah Mizoram sawrkar, Congress Ministry chuan Police te nena ṭangrualin an hnûk kir leh a, Case an siamsak bawk a ni.
Chumi hnuah Permit dîl ngai a nih hriain permit chu an han dil a, mahse Congress sorkar khan permit a pe duh ta lo a ni. Chumi hnuah Synod mangang chuan khawmpuiah thlaithar lei chungchang a passed ta a, tichuan Congress sorkar chu a tla chhunzawm ta a ni.
MNF SAWRKAR HMASA HMALAKNA:
Kum 1998-ah MNF an lo sorkar ve ta a, anni hian ‘Sawhthing chu kan sawrkar ve leh in kawtkaiah Kg 1 Rs 10/- in kan la ang' tiin mipui min lo hnèm chho a. Tichuan, beiseina sáng tak nen MNF chu kan han thlang tling a. Amaherawhchu, kum 1999-ah MNF sorkar chuan kan sawi tak Dan chu lo siamṭha (amended)-in, The Mizoram Agriculture Produces (Prohibition of Movement) Amendment Order, 1999 tiin thlai 138 an lo khuahkhirh belh ta hlauh zawk a! Thlai tènau ber Pudina thlengin an lo khuahkhirh belh bur mai a ni.
Hetih lai hian Synod mangang chuan hruaitute tirin sawhthing hralhna Market chu an zu zawng ta a, a hralhna tur an hriat vek hnuah Mizorama Kg 1 Rs 6/- vela an hralh lai chuan Kg 1 Rs 26 /-laia an ngam thu te an lo puang ta a, mahse MNF sokar pawh chuan permit a pe phal ta chuang lo a. Chumi hnuah famta Pu Lalchhanhima Sailo chuan High Court-ah zualkovin permit a dil ta a, High Court chuan kar 1 chhung permit pe turin sorkar chu order a pe ta a, tichuan helaia Kg 1 Rs 6/- vela an lak laiin Rs 17/- chuan a la thei thung. Mahse, hemi hnu lawk hian a permit chu Mizoram sorkar chuan Minister direction angin an cancel leh ta a ni.
SAWHTHING MARKET A AWM LO EM NI?
Hun kalta han thlir hian Hmeithai Association te, Mizoram Synod te, Pu Lalchhanhima Sailo (L), etc., te hma lo lak tawh dan aṭangte hian Sawhthing hi rate ṭha taka hralh theih reng a lo ni tawh ṭhin tih hi a lang chiang hle. Amaherawhchu, hralhna hriate hnenah Mizoram Sawrkar khan Permit a lo pek duh loh ṭhin vanga Sawhthing hralhna kawnga harsatna lo tawk ṭhin an ni tih kha phatna tur awmin a lang lo. Tin, kan Sawrkar lo hrawn tawhte khan kuthnathawktute thlaithar hralhna kha tihtakzeta zawnsak ai chuan an dinchhuahna kawng lo dal kha an tum zawk ni hialah a ngaih theih awm e. Kan kawmthlang lawk Bhaga Vai putar Sundar Ali-an kum tin Sawhthing hralhna a hriat dan aṭang khan Sawhthing rate kha a awm reng ṭhin tih kha a lang chiang hle.
Kan ram inrelbawl dan leh hnathawktute thlaithar hralhna kawngah hian Market Policy te, Support Price te, Market Commission te, Price Control Regulation, etc., hi kan sawikar lo hrawn tawhte hian an buaipui hi hriat tur a la awm lo. Kan thlaitharte pawh Contract farming anga kalpui theihte a awm nual ang. Mahse sawrkar ber hian tha a thawh ngai loh vangin kuthnathawktu hian an theih ang anga inhai kuak hi an lo tum ve ṭhin a, an vanglai hun ṭha te beidawng leh hlawhchhamin an lo vuiliam ṭhin.
KUT HNATHAWKTUTE VANDUAINA RAM:
Kan sawrkar hian kuthnathawktute thlaithar hralhna tur kawng hi tihtakzeta a ngaihtuah ngai loh vang hian kan nu leh pa, rual ute khan rethei tlawk tlawkin an hringnun an lo vuiliam tawh ṭhin. An dinchhuahna tur kawng zawnsaktu tura an ngaih Sawrkar chet dan erawh an kawng dalsaktuaah an ṭang hlauh zawk emaw tih turin an khawsa thung si! Kut hnathawktute hi duhtawka retheihna ruama rahbeh hnuah Sum Sem Policy hmanga an retheihna remchanga laa an pumpui hnuna hnuh kual hi an duhthusam ber niin a lang.
Kut hnathawktute hian an thlawhhma chu beiseina meichher nen han hâl ṭhin a, thlai an han ching a, mahse an thawhrimna thlantui luangte chu an thlaithar ṭawihral thlîrna beidawnna mittui chuan a chhilh hnan leh ṭhin. Duhsakna dawng lo, retheihna sala tangte hian thlai rate hresain hna thawk ve se la, Sawrkar hnathawk ang hian an thawhchhuah aṭanga an hlawh tur hresa se, thatchhe taka vak mai mai hi an awm lo ang. Eizawnna dapa Aizawl khawpuia cheng tam takte hi an khuaah kuthnathawk turin an let hul hul duhin a rinawm zawk.
SAWHTHING MARKET CHUNGCHANGA ZPM POLICY:
Mizorama Political party MNF leh Congress-in kan thlaitharte an lo Control dan chu chiang takin a lang a. Hetih lai hian party naupang tak pakhat - ZPM Party chuan an Policy/Manifesto-ah chuan thlaithar market buaipui dan tur an lo tarlang a, chuta langsar tak chu Sawhthing Market hi a ni. ZPM chuan an tum ber chu Minimum Support Price lo siam a ni a, Rs 50/- chu a rate hniam ber atan an bituk a ni. Hei aia rate sanga lei ngam an awm chuan Sawrkar-in a lei a ngai dawn lo a, hei aia sanga lei ngam an awm loh chuan Sawrkarin a agency kaltlangin a lei ang tih a ni.
Sawrkar hian leina tur sum a nei ang em tih hi zawhna lian tak a ni awm e. Tunah hian kuthnathawktu, lo neitute hian Mizoram puma an tharchhuah leina tur hian Vaibelchhe tam a ngai lo. NLUP leh SEDP-ah Vaibelchhe sang eng emaw zat an sem ral theih chuan mahni mipuite thlaithar chhuah leina tur sum hi a harsat a rinawm bik loh tih hi mi tam tak thlir dan a ni. Mizoram hmathlir atan hian a thlawna Sum Sem policy nge ṭha zawk ang a, thawkrimte tharchhuah lo leisak hian ram, khawthlang leh mipuite siam ṭha zawk ang tih hi ngaihtuah ngun ngai tak a ni e.
Kuthnathawktuten lei rem an lo rah ve theihna tur atana pawimawh tak pakhat, Sawhthing hi Mizoram Sawrkar hian tihtakzeta a ngaihtuah a, Market mumal a awm theihna tur te, a sawngbawlna tur Primary Sector Industry din dan tur te, Marketing Agency din dan tur te, Crop Insurance ngaihtuahsak tur te, Contract Farming te thlenga a ngaihtuaha hma a lak hi a ngai takzet tawh a ni.
- Lalnunmawia Pachuau