Written by
- V.L Zaikima

Pasalṭha Dr. Thangchungnunga

Dr Thang­chung­nunga hi Mizo zinga contractor hmasa pawl, Pu Vanlalthanga Tlangnuam fapa a ni a. A pa hi ngaihdan nghet tak nei mi, khawtlang hruaitu pawimawh, Political Party-a a awmnaah mi nghet a ni.

Dr. Thang­chung­nunga hi Dr. T.C-a emaw T.C-a emaw tih a ni ber a. St. Paul’s High School-ah Class VIII - X kan kal dun a, kum thum chhung sikul khata kan awmdun lai ka ngaihtuah chuan kan inkawm lem lo. Mahse, a thiam pawl a ni ṭhin a, ṭhian kawm tehchiam lo leh ṭawng tam lo, zirna lama inpe hlawm tawp mai mi a ni. A naupan lai chanchin chu ka hre lova, a lehkhabu, ‘Ka tawn hriat’-ah naupang huaisen, taima leh tuarchhel tak a nih thu kan hria.

May 22, 2022-a chatuan ram min pansan tak hnuah amah chu sawi loh a nupui lehzelin min boralsan avangin a tu leh fate nen khawhar takin ‘ka tawn hriat’ bu hnihna chu ni 15.8.2022-ah an inah tlangzarh a ni a. A lehkhabu pathum thu ziak zawm dan lo endiksaktu Pu C. Chhuanvawran a tlangzarhnaah ‘Dr. Thangchungnunga hi Pasalṭha a ni,’ tih thu a sawi chu a chanchin leh a dinhmun nen inhmeh tak a ni.

Mi ropui phenah hmeichhe fel tak an awm thu tichiangtu chu a nupui Rammawii (RM-I) a ni. Ani hi ṭawngṭai mi, theihtawpa a pasal thlawp tlat mi a ni a, an inchhawng chung sanga ṭawngṭaina pindan chu an chhungkua bakah, thlarau mi tam tak tan Pathian nena inpawlna hmun pawimawh tak a ni.

Dawrpui Veng tlak lamah hnam dang tel lo leh eirukna sum tel lovin in chhawng kua leh lian tak mai a din a. Hnam dang chhawr lova in leh lo ropui tak mai tun ang lai huna a sa thei hi pasalṭha a nihna kawng khat a ni a, ngaihsanawm tak a ni. Sawrkar hna pension thlenga thawk a, eirukna tel miah lova in ropui tak mai a din thei hi pasalṭha chhuanawm a nihna tih loh rual a ni lo. Ruh lam Doctor thiam, ‘Gold Medalist’ a nih vangin zirna leh thiamna khawvelah pasalṭha chhuanawm tak a ni. A zir zawha Mizorama a lo chuan chhuah hnuin tun hma lama ruh tliak leh harsatna neite tam takin Silchar damdawi in Ghungoor Hospital an pan ṭhin chu zawi zawiin a tlahniam a, ruh tliak leh harsatna te chu a chherchawp hmanraw chi hrang hrang nen thapui thawhin ṭan a khawh a; ram pawn pan ngai lo khawp deuh­thawin ama zarah Zofaten malsawmna kan dawng a tih ngam. Sciatica avanga harsatna tawk mi ṭhahnem tak pawh a zai dam nghe nghe a ni. Doctor ṭhenkhatin Mizo damdawi an hnualsuat laiin ani erawh hi chuan a hnualsuat ve lem lo.

Pasalṭha nihna hi thiamna, tlawm­ngaihna, rinawmna, taimak­na, huaisenna, chhelna, inpum­pekna leh hnam rilru putnaah hian ṭhangtharte zingah hmuh tur a awm fo ṭhin a ni. Tun hma lama ramsa kawlh leh ral hlauhawm laka mi huaisen leh tlawmngai chungchuang te ‘pasalṭha’ chawi­mawina an hlan ṭhin kha ṭhangthar zingah kawng hrang hrangin kan la inpe chhunzawm zel a ni.

Dr. Thangchungnunga chu a fam ta! Mahse, a thu leh hla leh a damchhung ni a hman dan chu thi lovin a nung reng dawn a ni. High School kal chhung zawnga inkawm lem lova, inpel mai mai ṭhin kan ni a, mahse, mak tak maiin Matric kan zawh hnua Shillonga lehkha zir tura kan chhuk chuan mi in luaha awm dunin mahnia rawng inbawl chawpin kan inkawp chawt a. Kan chhungte hnen aṭanga pawisa kan hmuh chu TMO (Telegraph Money Order) hmangin dak inah a lo thleng a, a remchang zawk zawkin kan la mai ṭhin a ni.

Kan pawisa hmuh chhun tlem te chu ta bik awm lo leh initsikna nei miah lovin kan hmang ṭhin a, tun hnua ka ngaihtuah let leh hian unau pawh ni ila khati em ema in hrethiama kan khawsa dun kha thil mak tak niin ka hria. Pawisa kan hmuh chhun chu a tlem dun hle ṭhin. Kan hmuh hlimin thla tin vawi hnih khat chu thingpui dawrah chow leh Puri puar el euhin kan ei ṭhin a, kan tlaiin kan hlim dun hle a ni.

A pain Engineer zir turin a ti a, a pa thu chu a pawisa hle a. Mahse, Mathematics-ah a chak loh avangin a rilru a buai hle a, ‘Mathematics chu Aditional-ah la la, engineer zir theia i tih ṭhat chuan i pa thu chu i zawm ang a, chumi a nih loh chuan i duh angin doctor i zir mai dawn alawm,’ ka ti a. Tichuan Doctor chu a zir ta a ni.

Kan chhungkuain kan mamawh apianga kan koh leh kan pan ṭhin a ni a, ani hi Tlangnuamah a awm a, kei Khatla-ah ka awm. Chung hun lai chuan lirthei tih tham a la awm lova, kea kalin kan lengchhuak ṭhin. An ina ka len chang chuan ‘I lo kal a ni maw’ a ti a, kan inbe chhunzawm tehchiam lem hlei lova. Eng hna pawh thawk se a chhunzawm mawlh mawlh a, kei pawh chu mahni ina awm ang maiin ka awm ve mai bawk a. Inbe lumlam mang lo leh inngaihsak mang lova kan awm ṭhin chu a û Lura (Mafaa pa) chuan mak tiin, “Nangni pahnih hi ṭhian nge in nih unau ka hrethiam lo?” a ti hial a ni. Ṭum khat chu, “Nuhrawn hrawn chu min en hrang lo mahse, rilruah hian eng emaw a awm ṭhin,” a ti a. Mi dinhmun leh harsatna hriatpui hi namai lo tak a ni tih ka hriat chhuah phah nghe nghe a ni.

Dr. T.C-a nena kan inkar hi mak danglam tak a ni. A vuivai zawng leh lungawi lo zawnga engmah ngaihtuah lova inkawp chawt kan ni. Kan ina a lo len pawhin kan inbe tehchiam lova, kan inhmuin kan inkawm fo bawk hek lo. MBBS a zawh hnua nula kan rim ṭhin chu manganthlak tak a ni. An ṭhenawmte nen lam natna chi hrang hrang nei chuan an râwn a, a tih chi fahran lo khawp mai. Eng emaw chang chuan veng hla deuha nula rima kan haw tlai chang chuan an in lama haw lovin kan inah kan riak dun fo ṭhin. Eizawnna avangin inhmu khat hle ṭhin mah ila phone-a kan inbiak chang chuan tleirawl inngaizawng ang deuhin darkar khat aia rei kan inbe fo ṭhin a ni.

Dr. Thangchungnunga hi thu ziak mi a ni a, a thuziak aṭangin kan ram leh hnam tana ṭhahnem a ngaihzia kawng hrang hrangin a hriat theih. Tun hma chuan sawrkar office-ah thingpui thlum an in nasa a. Chung hun lai chuan thingpui sen ṭhatzia leh awlsam taka lum mai theih a nihzia leh senso a tlem dan te a ziak ṭhin chuan ngaihven a hlawh a, tunah chuan thingpui sen chu office-ah mai ni lo, mi tam tak chuan kan uarin kan ngaisang ta hle a ni. Sikul naupangte lehkhabu rit tak tak aka an kal ṭhin chu naupang hriselna leh an taksa tan a pawi theih dan chanchinbuah a chhuah a, chu pawh chuan awmzia a nei hle a ni. Chanchinbu hrang hrang leh veng chhung chanchinbuah thu a chhuah tam hle bawk ṭhin. Rambuai hre lovin politics an khelh hunah kan ram chu a ṭha chauh ang a ti fo ṭhin a ni.

Dr T.C-a hian lehkhabu pathum a ziak a, Covid vuakvet laia chhuah ni mahse ‘Ka tawn hriat’ bu khatna leh ‘Mi tin tan’ tih chu copy sing khat ve ve chhut a ni a, kum sawm thum chhung zet chhunga lehkhabu kan chhuta hralh kal ber zinga mi a ni a ‘Ka tawn hriat’ bu hnihna erawh chu copy sangnga chhut a ni. A lehkhabu hi hralh a kalin ngaihhlut a hlawh em em a ni. Doctor thiam leh lar a nih bakah Rulngânin a chuk a, thi lo aruanga a dam khawchhuah leh avangin ram puma hriat hlawh a ni a, chu chuan a lehkhabu pawh hralh a ti kal lehzual a ni. A thu ziak hi a uluk a, chhut a nih hmain vawi sawm chuang emaw lai te a ennawn ṭhin. Thu ziak mite tan entawn tlak tak a ni.

A pianthar hma chuan Pathian thuah hnialkhan hre tak a ni a, Councellor ho hnial buai chu nuam a tihzawng tak a ni ṭhin. Shillong-a lehkha kan zir dun lai pawhin ṭum khat chu, ‘I inkhawm hlanin lehkha ka zir a, hlep ṭeuh che ka tum ṭhin a. A rukin kan result ka en a, kan mark hmuh zat a inang reng ṭhin,’ a ti a. ‘Inkhawm banah inkhawm chhunga ka zir ai ka zir ve tho ṭhin alawm,’ tiin ka chhang a. A pianthar tak hnuah chuan zu avanga buai chang nei mahse a rilru leh a thinlungah Pathian leh Kohhran pawisakna a nei lian hle a ni.

Dr. Thangchungnunga hian chatuan ram min pansan tawh mahse Mizo pasalṭha zingah ṭhang leh thar zela hnuhma leh sulhnu duhawm tak a neih chhunzawm zel ka beisei. Lungleng leh khawhar tak chungin a thih champhaphak vawi khatna pualin he thu hi ka ziak a ni.

- V.L Zaikima