CONGRESS PARTY – 2023 ELECTION MANIFESTO NO.1 “ṬANG PUIHNA” BIHCHIANNA
Sawihawnna
Ramin hma a sawn dawn chuan a ram leilung hausakna neih leh mihring cheng te eizawnna (Natural and Human Resources) milpuia dehchhuah a neih a, chumi hmanga intodelh leh a mamawh dang a tlakchham te la lut thei dinhmuna a insiam a pawimawh hmasa phawt a. Hetianga bungrua leh themthiamna te inthleng tawnna hi ‘In Sumdawn tawnna (Trade Off)’ an tih chu a lo ni ta mai a, silai mu tel lo indona hlauhawm ber an tih fo chu, International Trade War hi niin ram pakhatin ram dang market vuak chhiat tum reng reng in khawvel ram hausa te hi an inel reng a ni tih kan hriat a ṭul awm e.
Hetiang a nih avang hian Mizoram pawh tunlai khawvel insumdawn tawnnaah kan zuan luh ve theih nan kan in siamrem a kan insan mar hi a tul takzet tawh a ni.
Mizoram-a Agriculture pawimawhna
Mizoramah hian mipui za zela 70 chuang te hi Agriculture a innghat kan ni. Kum 2011 chhiarpui aṭanga a lan danin Mizorama hnathawk thei zawng zawng (Total Workforce) chu 486,705 a ni a, heta ṭanga za zela 55.76 (55.76%) chu thingtlang lo neih leh a kaihhnawiha eizawngte an ni. Tin, state sum thawh chhuah zawng zawng za zela 24.73 chu agriculture hian a tum bawk a, tin, Mizoramin bungrua leh ei tur a siam chhuah theih awm chhun te chu agriculture kaihhnawih aṭanga kan hmuh leh neih te an ni vek awm e. Hengte a nih avang hian Mizoram chu agriculture a innghat a nihzia kan hre thei awm e.
Hmasawn nana Mizoram mamawh engnge?
A chunga kan hmuh ang khian Mizoram mipui tam zawk innghahna chu agriculture leh a kaihhnawih eizawnna (Agriculture and Allied) te a ni a, Mizoram hmasawnna tak tak pawh a hril thui hle a ni.
Kum 2011 census in a tarlan danin Mizoram-a mihring 525,435 te chu thingtlang lama khawsa niin heta tanga mi 271,390 i.e., 51.66 % te chu thingtlang lo neih (Jhum Cultivation) a eizawng an ni. A awmzia ber ni a lang chu - Mizoram ah hmasawnna tak tak thlen tir tur chuan heng thingtlang kut hmathawkte dinhmun siam ṭhat leh dehchhuah tam zawk an lo neih theih nana theihtawp a tan lak hi sorkar mawhphurhna a ni chiang hle a ni.
Kum 2023 MLA Election-a Congress Party Manifesto chu Enge ni? – Congress Party Manifesto No.1 ‘TANG PUIHNA’ hi a zavai chuan kan tar chhuak seng lo anga mahse a hlawm lian (main points) deuh deuh 4-te han tarlang ta ila –
1. Kut hnathawktu, hlawhtling mek leh hlawhtling mai thei dinhmuna ding, theihtawpa ṭang mekte tan – kawng tha,thali chin uar tur bik siam, thlai hralhna leh thiar velna (Marketing & Transportation), thlai venhimna lam, etc., etc.,.
2. Sorkar ruahmanna hnuaia intodelh tura tang duh, mahnia bul tan ngaihna hre silo te, tan nachang hrelo te pawh zirtirna leh kaihhruaina pein hetiang hian chhawmdawl an ni ang.
3. Thalai, sorkar hna hmuh loh avanga thawhchhuah nei thei loten, an thiam zawng leh theih zawng hmanga ei an hmuh theih dan tur kawng zawn sakin a tul anga chhawmdawl an ni ang
– Targetted Skill Development, Entrepreneurship Development Programme, Technical leh Language Free Training kalpui a ni ang.
4. Mi vanduai bik te, rilru leh taksa lama harsatna neih avanga engti kawng maha tan la ve theilo te tan – Social Security Scheme kalpui a ni ang.
Manifesto rintlak leh Hlawhtling thei tur a ni em?
A chunga Mizoram leh thingtlang kut hnathawkte dinhmun kan han tarlan takte aṭanga ngaihtuah chuan Congress Party Manifesto-2023 hi Mizoram hmasawnna tur atana innghahna lungphum’ tia sawi tlak a ni hial awm e. Mizoramah hian mihring 571,771 te chu khawpui (Urban Areas) a awm an ni a, a bak mihring 525,435 te chu thingtlang a awm an ni ve thung a, hetihlai erawh chuan Mizorama khawpui leh thingtlang dinhmun erawhchu a inthlau em em thung a ni. Tin, mihring nun leh hmun intluktlan lohna (Human and Regional Inequalities) la nasa lutuk hian Mizoram hmasawn lohzia chiang takin a rawn tarlang bawk a, heng intluktlan lohna tibo tur hian thingtlang hmasawnna tur a rang lama sorkarin a buatsaih char char hi tihmakmawh kan ti thei ang.
Chuvangin, a chunga Congress Party Manifesto kan han tarlan takte khi harsa lutuk loa tihhlawhtlin mai theih thil te a nih bakah thingtlang hmasawnna kailawn rahbi hmasa te an nih avangin a rintlak a, Mizoram tan hmasawnna bulpui leh innghah ngamna a tih theih awm e.
Dehchhuah tam zawk engtin nge kan neih theih ang?
India ram ang bawkin Mizoramah hian mipui tam zawk fe chu thingtlang lo neih – kut hnathawk a eizawng an nih laiin sum dehchhuah erawh chu za zela 24.73 choh a ni a. Hei vang hian chaw leh sum chang thlai dehchhuah tam zawk dan tur ngaihtuah a tan lak sauh sauh hi a tul hle. Thlai chi hrang hrang kan lo thar chhuah theih nana thil tul hmasa leh rawtna te han tarlang ta ila –
1. Tlangram lo neih (Jhum Cultivation) hi Terrace Farming/Permanent Farming-a thlak,
2. Tunlai themthiamna (New Technologies) hman uar,
3. Hmun/ Ram thar zuan zel lova leilung pangai hmang reng thei tura buatsaih (Enhancing Soil Quality),
4. Lo neitu ten hma thar an lak zel na tura an mamawh sum pukna tur awlsam zawk siam sak leh an hlawhchham palh pawha invenna tur tha tak siam sak (Agricultural Credit and Crop Insurance) te,
5. Thlai thar dehchhuah te tih ralna tur ngaihtuah (Efficient Market).
Heng rawtna hrang hrang kan han chhawp chhuah takte hi a taka chan tir tur pawhin thil harsa lutuk tur a awm miah lo. Congress Party Manifesto – 2023 nen pawh nasa takin inanna thui tak a nei awm e.
Tlangkawmna
Mizoramah sorkar hrang hrang lo piang tawhin agriculture hmasawnna tur chuan hma an han la ve bawk ṭhin nachungin hmasawn tur tak tak atana tih takzet a hmalakna erawh hmuh tur a la awm lo ti ila kan sawi sual awm lo. Amaherawhchu, Congress Party Pu Lalsawta kaihhruaiten Party Manifesto-a an chhawp chhuah takte ngun taka han bih vang vang chuan thil lawmawm leh tih tak tak tumna a awm niin a lang. Mizoram, a bik takin thingtlang kut hnathawktute tan chuan na taka bawh huam huam chi ni awm tak a ni.
- Lalmuanpuia Zawngte