Written by
- Vidpuia Hrahsel
MIZORAMA CHENG MIZO-TE HMUHHMAIH ṬHIN THISENA INZAWMNA
Mizorama cheng Mizo-te hi a hnam ang zawngin hnampuite ṭawng dang hmang enhniam leh enhran, khawthlang ṭawng takin (racist) hrât tak kan ni han ti ngawt ila, Khawvel ang zawngin bul ṭan hmasa teh ang. Hnam dang enhranna sal anga chhawr te, khawvel sawrkar lian leh ram ropui America ramah te khuan kan pian hma daih tawh aṭangin mihangho khuan enhran an tawk nasain an tuar nasa em em a. Kan thlir leh kan hmuh ve phak chinah pawh hian America ram bikah khuan mihang tihduhdahna hi kan chenna khawvel changkang tawh takah hian namen lovin a thleng nasa reng a ni. Mihang inkhel thiam takte pawh hian an tuar nasa a, inkhel entu tam tak hian, an hming te, an laka an hrannate hmang hian bawrhbang tak leh diriam tak chung leh nawmnah tak chungin an lakah dan chunga leng ang maiin an khawsa ṭhin a, an chezia hi thlir a hrehawm ṭhin reng a ni. Khawvelin hmasawnna lamah changkanna leh thiamna a um zel a, tun hma ngawt ai chuan hnam dang en hranna leh diriamte hi a zia ta deuh niin a lang. Chutih lai chuan Mizorama cheng Mizote hian hnam lian zawkte rilru put ang hi hnam anga hmasawnnaah hian kan put ve a hun tawh viau mai tih chu kan ngaihtuahna kaihruaitu lo ni se.
Mizoramah lut ngawt teh ang, tuna Mizorama cheng mekte chauh hi Mizo emaw ti hi ṭhangtharte zingah kan tam hle ang. Kan hnampuite ngei ngei chunga kan ze put dan hi chu, Mizorama awm hmasa ber ni awm ang zia záng hian kan khawsa fo ṭhin a, mi thinlung kan tina ang tih pawh ngaihtuah lovin, hmel hmang leh pianzia danglamna awm lo ṭheuh ṭheuh si hi, ram luah hmasa bertu emaw tih tur ang maia kan awm ṭhin vang hian kan inunauna leh inpumkhatna, inlungrualna turte hi hnawh ṭiaua a awm fo tawh hial ka ring. Hnam dangte kan enhrang ang hian eng nga ti nge kan mizopui ngei, ṭawng thlûk leh ṭawng phung a inan loh vang hian kan hmuh dan a danglam mai ṭhin le? Hnama kan chian tawk loh vang nge ni ang a, thisena inzawmna hmuh hmaiha
ṭawng kan dah len vang zawk le? (Ṭawng avanga thisen/nunna lo awm a ni lova, minung/thisen lum neitute avanga tawng lo awm chauh a ni zawk si a).
Hnam dang ngei ngeite kan en hran dan lah hi anni aia hmasawn tum zawnga rilru pu chuang lo in, awmze nei lovin kan be chhawnchhaih vel mai mai lehnghal a. Kan duh reng vang ni lova min awpbettu, a ram chhunga tihluihna avanga a rinluh, kan ram ngei pawh Bomb duhtu Zo ṭawng ngeia Vai kan tih te, kan ramah huangtau takin an khawsa a, kan thawh ai zawng zawng min la thawhsak ṭhin zui a. A nachang kan hriat hmain fing phakar tak chung leh inphahhniam tak chungin an la nung thiam zui a. Keini'n kan tihtheih loh anga kan lo ngaih tawh, a hnua kan tihtheih ve rengte kha an laka rinna kan nghah tawh tlat avangin kan inhmuchhuak tlai ṭhin bawk si. Hnam dang en hran tih thuah hi chuan Mizo zawng zawng chuan Vai tih bakin kan rilru a luah lovang. Mahse lang lo anga lang, a tuartute tana hrehawm khawpa kan hnampuite ngei, kan Mizopuite thinlung kan tihnat chang hi a va tam ta em!
Mizorama cheng Mizote zingah hian Lusei emaw Duhlian ṭawng hmang chauh hi Mizo ni tura ngai eng zah tak awm ang maw? Kan ṭobul hrechiang hlei lova inti Aizawl awm em em, inti Mizoram em em, kan unau kan hnampui hmun hrang hranga awm te, a bik takin khawchhak lama awmte kan zinga rawn cheng tamte kan en dan aṭang hian inzirtur hi kan ngah ta hle mai. Zofate Insuihkhawmna tura hmalatute avang hian unau kan nihziate hi hriat nawn fo a ṭulin a va pawimawh teh reng em. Tunah erawh ṭhendarh kan nihna te, ṭawng avanga unau hmel kan hai fo chang te, thisena unau kan nihziate hi ṭhangthar zawkte hian bihchiang a, Zofate Insuihkhawma rorelna pakhat hnuaia kan awm hun tur hi kan dawn pha ve tak maw?
Pian leh zia en reng reng pawh a, kan unaupuite ngei ngei pawh khawchhak mi, Burma mi tiin kan sit a. Khawsak phung, ṭawngkam a inan loh avangin an ṭawng âwn dante kan zir thul, kan duhzawng leh ei leh inah ngat phei chuan kan ngainat zawngah te thil hang duh ber ber kan ni lawi ṭhin si a. Khawchhak ram changkangte zûnah kan uai a, en reng reng pawh hian kan hmel leh pian phung aṭang hian Vai thlah kan nih loh teh lul nen. Kan hnampuite ngei hi nga ti nge Burma mi, khawchhak mi kan tih fo ṭhin le? Mizoramah chauh hian Mizo kan awm lova, Mizorama chengte chauh hi Mizo kan ni hek lo, rambuai avangte leh chhan hrang hrang avangin ṭhendarhin kan awm tih hi kan chhut pha ṭhin lo vem ni le? Mizo ṭhalaite hian kan chhuahna hi chiang ila chuan Mizo Hnamah hian kan chiang lehzual ngeiin ka ring. Ramin ri a nei a, hnamin ri a nei lo. Duh reng vanga India rama awm kan ni lova, duh reng vanga Burma, Bangladesh-a awm kan ni hek lo. Hnam lian zawkte avanga kan duh loh dana ramri hmanga
ṭhendarh mai chauh kan ni. Chu chuan Unau kan nihna a la bo thei lova, thisena kan inzawmna a tichhe thei hek lo. Hei erawh kan hriat nawn fo a ṭul; thisena kan zawmpui kan unaute kan hmuhhmaih fo hian hnama kan chian lohzia a tilang a, hnam lian tak ni chung siin dingchhuak thei lovin keimahni leh keimahni kan inei ral mek a ni tih hi.
Mizo hnamah kan chian a, Mizorama chêng - nuai 11 chuang awrh chauh hi Khawvela Mizote zat (population) a ni lo tihte kan hriat nawn a ṭul. Kan hnam dinhmun kan hriat chian thar hi hnam dang Vai emaw Sap mawhphurhna a ni lova, keimahni tih tur leh kan mawhphurhna liau liau a ni tih kan hriat thar leh a ṭul tawh viau bawk. Puih i ngaihin i unaute baka i dinhmun hrethiam tur an awm lova, thisena i zawmpui i unaute chu ramri avang leh ṭawng avangte hian i hmuhhmaih leh ṭhin dawn em ni? I unau neihchhun, hnam dang laka zalenna neih tuma silai i lekpuite, i ram mutpuite, "Dam leh tlang khatah, thih leh ruam khatah" tia i ral beihpui ṭhinte ngei kha tuna i hmuhhmaih fo ṭhin, i hnampui, Mizote ngei kha an ni si a.