Zokhawthar LCS - Mizoram Security atan a pawimawh
May ni 3, 2023 ah Manipur-ah Meitei leh kan unau tlângmi te zingah intihbuaina nasa tak a chhuak a, Biakin 221 chuang tihchhiat a nih bâkah mihring 98 laiin nunna an chân a. In tam tak hàl chhiat a niin khaw tam tak hàl ram a ni a. Manipur-a tlângmite tân an pûr chàwkna ber Imphal kawng chu kal ngamna chi a ni lo va. Manipur leh Mizoram inkalpawhna Singzawl-Ngopa Road chu tun hnaiah tihpuitlin a nih avangin Cooking Gas, Petrol leh an mamawh hrang hrangte an chaw lût reng a. Manipur tlangmi unaute pawhin state pawna zinchhuah nân leh haw leh nân Lengpui airport an hman theih phah a. He kawng hi lo tlang ta lo se la chuan an buaina a nasa hle ang.
Brig. T Sailo Hmalakna: Tun hma chuan Assam leh state pawn inkalpawhna chu Cachar district aṭang chauhin kan nei a. Kum 1978-ah Brigadier T Sailo chu Mizoram Chief Minister a ni a. Kum 1979-ah Quit Mizoram Order avangin Cachar nen intihbuaina nasa tak kan nei a. Saitual SDO Pu Chakraborty chu thah a ni a, amah hi Silchar mi a nih avangin a ruang Silchar-ah phurh thlak a ni a. A ruangin Silchar a thlen veleh Silchar-a Mizo awmte chu vaiho chuan mi ṭhenkhat an tihhlum a, eng nge maw zatin hliam an tuar a. Highway khàrin a zui nghal a. Brig T Sailo hi Army Officer a lo nih tawh avangin ram venhimna a ngai pawimawh hle a, chutiang lam hawi chuan Mizoram tân hma a la nasa hle. Manipur leh Tripura nêna inkalpawhna pawimawhzia hriain theihtawpin tihhlawhtlin a nih theih nan hma a la a. Mizoram-ah Bairabi thleng rail kawngin a pawh theih nân hma a la bawk a. A hun chhungin tihpuitlin ni lo mah se la, bul a lo ṭan tawh kha, Mizoram mai ni lo; Manipur-a kan unaute pawhin an chhawr thei ta a ni.
Assam-in kawng tiping Ṭhin: October ni 17, 2020 ah Assam leh Mizoram Vairengte-ah kan intihbuai avangin kan pûr chàwkna kawng awm chhun National Highway-306 chu Lailapur Assam-ah dan chah a ni a, petrol, diesel leh kan ni tin mamawh Mizoramah a vângin a harsa nghal a. Ni 20 lai he kawng hi dan chah a nih hnuin hawn a ni a. July ni 26, 2021 Vairengte daia Assam leh Mizoram police te inkahna avangin Assam lam chuan kan duapkaina lai ber kan kawngpui neih chhun chu Lailapur-ah min dang chat leh a. Mizoram leh Assam sorkarin Central Sorkâr hriatpuinaa inbiakna an nei a, ni 13 hnuin NH 306 chu hawn a ni. Assam vaihote hian kan intihbuai apiangin kawngpui dan hi Mizote min hrèkna hmanruaah an hmang zel ṭhin. Bungrua leh mamawh thilte chu Tripura aṭangin Damchera-Kanhmun Road hmangin leh Singzawl-Ngopa road hmangin Manipur aṭangin lalut ve mah ila, kawngte duhthusam a la nih loh avangin kan mamawh a la phuhruk zo lo hle. Hengte avang hian Myanmar aṭanga bungrua chawkluhna tur ruahmanna fel tak kan neih thuai a ngai a ni.
Zokhawthâr Land Custom Station: Mizoram hian International border km 722 a nei a, chu chu a ramri zawng zawng 1047 km aṭanga chhutin 69% a ni a, Assam nena kan border hi km 164 a ni a, chu chu 15% chauh a ni a, 15% aṭangin kan mamawh zawng zawng kan lalut tihna a nih chu. Mizote himna atan hian Bangladesh leh Myanmar 69% border kan hmang ṭangkai lo a, hualchepin kan awm fo mai a nih hi. Tun hnaiah Mizoram sorkar, mipuite leh pawl hrang hrangten Manipur-a kan unaute a lang a paua kan ṭan tlat avangin eng emaw nikhuaah chuan Meitei ho hian min hrêk an la tum ngei a rinawm. Intihbuai a awm a, Assam leh Manipur lamin kan kawng an dan chah hlauh chuan kan dinhmun a chhe thei viau ang. Chuvangin, Zokhawthâr Land Custom Station hi dàn anga sumdawnna a kal theih nan leh kan mamawh tinrêng kan lakluh theih nan tihpuitlin thuai a ngai a ni.
Tun hmain India leh Myanmar chuan Barter trade agreement (1994-2015) an siam a, he inremna hian item 62-ah custom duty 5% chauh laa insumdawntawn a phalsak a. Zokhawthâr Land Custom Station hi Pi Sitharaman, Trade and Commerce Minister-in 25.3.2015 ah a hawng a. December ni 1, 2015 aṭangin barter trade inremna hi tihtawp niin dan anga insumdawntawnna (normal trade) kalpui tawh tur tiin RBI chuan thu a chhuah a. Tun thlengin dan anga insumdawntawnna kalpui a nih theihna turin ruahmanna tihpuitlin a la ni lo.ITIF leh Border Trade: Border trade tihhmasawnna ngaihtuahtu pawl International Trade Initiative Forum (ITIF) 23.2.2022 khan kan din a, seminar-te kan buatsaih bakah Zokhawthâr Land Custom Station tihchangtlun a nih thuai theih nân, Prime Minister hnênah rawtna eng emaw zat nikum April khan ziakin kan thlen a. Prime Minster chuan Commerce Ministry hnenah hma la turin a ti a. Commerce Ministry chuan department hrang hrang Ministry of Home Affairs, Ministry of External Affairs, Department of Financial Services, Development of North Eastern Region (DONER), Directorate General of Foreign Trade (DGFT) leh Govt of Mizoram hnênah kan thu thlen point 8 te bawhzuia hma la turin lehkha a ziak a. Kumin February ni 7 khan Zokhawthâr chu ITIF-ten kan han tlawhin Champhai Importer leh Exporter pawl hrang hrang leh YMA Sub Headquarters hruaitute nen inkawmna kan nei a. Tunah hian dan anga import tih theih nana pawimawh tak tak food testing laboratory, Animal quaratine centre leh adangte te chu Zokhawthar-ah hian dah a la ni lo.
Champhai sumdawngte chuan Kuhva hi dan angin import an tum ve a, Guwahati leh Imphal-ah te kuhva sample test turin an thawn a, a buaithlakin harsatna tam tak an tawh thu min hrilh a. Import leh export tih nâna thil ṭul Zokhawthâr LCS-a awm tura kan ngente tihpuitlin nân hmathâr lâkna hnuhma kan la hmu lo.
Assam leh Kuhva: Assam sorkâr chuan Mizoram aṭanga kuhva lo kal reng reng chu Myanmar aṭanga lakluh nia ngaiin an state kaltlang a phal lo va. Hachhek tlângdung leh Kolasib district-a kuhva chingtute pawhin anmahni kuhva thar ngei chu Assam lam chuan phurh tlang an phal lo va, Mizo leh Mizo inkârah intih thiam lohna thlengin an kuhva leh phurhna motor-te halsakna hial a thleng a. Hei hi a vanduaithlak khawp mai. Assam Sorkar hian India ram chhunga kuhva thar an state chhûnga phurh tlang an phal lo hi India dan kalh a ni. Assam chief minister Himanta Biswa Sarma-in verther taka keimahni leh keimahni intih thiam lohna tur atana a thangkam a ni tih i hria ang u.
Europe-a ram hrang hrangten European Union (EU) an duhna chhan chu bungrua, hnathawktu (labour), capital te harsatna awm miah lova zalen taka member ramte an kal tlang an duh vang a ni. EU ram hrang hrangten hetiang ang ruahmanna an siam laia India ram chhung ngeia thar; Assam-in an lo dang hi Indian constitution zah lohna, palzûtna leh bawhchhiatna a ni. Thil pawi ber chu a thiam lo Assam dem lovin Mizote hian keimahni leh keimahni indemin kan inhuat phah a, tlema tlemah unau kan indo ṭep a lawm. Assam CM thangah kan awk a ni ber mai.
India Sorkâr chuan Mizoram sorkâr chu kuhva smuggling titawp turin thu a rawn pe a. Mizote zingah pawh Myanmar aṭanga kuhva lalutte chu smuggler tiin nasa takin kan demin kan indemsiak a. Kuhva hi barter trade in a phal item 62 zingah telh a ni.
Kum 2015 aṭang khan Sorkar-in barter trade titawpin, Myanmar nena insumdawntawnna chu dan anga kalpui tur tih order a chhuah aṭanga kum 7 leh a chanve lai a liam hnuah pawh, dan anga sumdawn theihna atâna ruahmanna Zokhawthar LCS-ah hian tihpuitlin a la ni lo va. Heng ruahmannate tihpuitlin a nih si loh chuan sumdâwngten kuhva leh bungrua dangte engtin nge dan angin an lakluh theih ang? Dan anga Zokhawthâr LCS-a sumdawnna kalpui a nih theih nan Central sorkar leh State sorkarten an homework an tih thuai a ngai.
Kan state ṭhenawm - Assam, Manipur leh Tripura te nena intihbuai nikhuaa kan kawngpuite an dan chah hunah, Mizoten kan mamawh hrang hrang kan chàwk luh theihna atân leh kan hman ṭangkai theih nan Zokhawthâr LCS hi buatsaih vat a ngai a ni. A nih loh chuan kan ṭhenawm state te hnenah kan in-surrender leh ṭhin a ngai dawn a. Chu bakah, India Sorkar chuan Look East Policy tih hlawhtlinna atân Zokhawthâr leh Moreh LCSs a thlang a, he policy hi tihhlawhtlin a nih hun chuan a hlawkna teltu tur chu Mizote kan ni.
- Lalthuamliana