Written by
- R.Lalfakawma
Seling
ZORAM HI KAN RAM A NI
Vai thuhnuaia awm duh lotu Sialsuk Laltanpuia chuan MNF movement ṭantir chhoah khan, ‘Kan ram hi kan ram a ni’ tih hla a phuah a. Amah hi ram leh hnam hmangaihtu ‘nationalist dik tak’ kan tih ang chi a ni.
Hla hian thil a lo ti thei em em mai a, khatia rambuai an inṭan takah khan he hla hian kar lovah thang hmun kang ang maiin zoram dung leh vang a fan chhuak a. Mite thinlungah hnam hmangaihna leh chet chhuah duhna rilru tuhin mi tam tak an pen chhuah phah a ni. Tun hnuah chuan kan zaithiamte vangin ‘Zoram hi kan ram a ni’ tiin kan hre ta a ni.
Sawrkhar lehkhaa kan hmuh angin August ni 18 tlai dar 3:30 vel khan Assam Rifle mi 15-te chu Covid dai theuna Vairengte check gate-ah dintir an ni a; mahse, phalna nei lo chungin an tlan tlang lui. Anniho pui tur ni awm tak hian Aizawl aṭangin Assam Rifle mi leh sa 35-te chu motor 3 hmangin Vairengte-ah an zu kal a, Vairengte Police Station-a an hotupa ber pawh an zu zim buai a ni tih kan hmu.
Eng anga Force mi pawh ni se Covid-19 hripui laka kan himna tura state sawrkhar in ruahmanna zawng zawng ngai pawimawh lova an rawn che hi a thinur thlakin hriatthiam pawh a har hle a ni.
Kan sawrkhar pawhin Assam Rifle hotupa hnenah (19th August 2020) lungawi loh thu thlenin Mizoram chhunga Covid-19 vei zingah Assam Rifle mi leh sa an tamzia te, state ralmuang tak chhunga rawva leh mawi lo taka an chetna avanga demna thu leh tun hnua ti nawn tawh lo tura hriattirna kan hmu a.
Hetiang a nih mek lai hian Assam Rifle lam chuan Mizoram sawrkharin ‘Ministry of Home Affairs ruahmanna zawm lovin Force mite luh a phal lo’ ti zawngin ṭan an khawh thung a; Chakma-ho kan sawi ang maiin ‘The Indian Express’ lamah an thiam thu kan hmuh mai hi.
State sawrkharin mawi lo taka chea a puhna zawng zawng pawh ‘operational movement’ tikhaihlawk zawnga che-ah puhin Mizoram sawrkhar chu ram himna tiderthawngtu angin a puh let der mai a ni. Covid hripui chungchangah ni se an insawi thiam khawp a, an kai tam avangin a thehdarhtu an ni tihna a ni lo va, Zokhawsangah fel takin quarantine centre-ah an inenkawl thu an sawi ve bawk a; tihngaihna tak a van hmel khawp mai.
Kan dinhmun ena thil lang ta chu - Force mite kan ngam lohna leh kan thunun theih lohzia hi a ni. Keini chang kan ni lo, India ram khawi state mah hian an ngam lo a ni ber. Hel tamna state ṭhenkhatah phei chuan sipai rorelna (Arm Forces Act) hman a ni a, mipui vantlang nun a chepin democracy boruak an hip pha lo fo.
Hetiang hmuna force mite in lulinzia kan hre ṭhin a, an awhawm lo tawp mai. Medical lam mite duh dan lova khawsa leh Vairengte check gate pal tlang luitu Assam Rifle-te hian kan state sawrkhar zahawm tak hriattirna hi fiamthu thawh nan hmangin an nuih liam pui mai mai lovang tih pawh sawi har tak a ni.
State sawrkhar-in a thuhnun hleih theih loh hi dan hnuai aṭangin thunun dan an awm em tih hriatte pawh a chakawm khawp mai. Hman deuh khan tleirawl rual awm ṭha duh lote chungah tharum thawhna lam hawia, Task Force/ NGO chetna avangin Gauhati High Court, Mizoram Bench kha bengvar chhuahin an che tawh a. Kha mi ṭuma Task Force/ NGO chetna kha ‘ram danpui bawhchhiatna a ni a, ram danpui kalhin mimal emaw, thuneitu emaw pawh ni se tumahin thuneihna inpe chawpin dan an lekkawh tur a ni lo’ tih a ni ang khan kan state sawrkhar chet dan pawh hi dan lo em ni lo ni zawk?
State sawrkhar-in mipuite himna tura ruahmanna a siam bawhchhetu Assam Rifle-te hi ‘thu neitu emaw pawh ni se’ tih chhungah hian tel ve awm tak a ni a; India ram state zalen ber maia Arm Forces Act hmanna hmun ang maia an pawng sa pa tal mai mai hi danin a phalsak dawn em ni? Dan hre mi te, a ngaihna hre deuhten ngaihtuahna senga hmalak a ṭul. Sap ṭawng thiamte pawhin National news paper lamah kut kan tihhlei a hun tak zet e.
Sawrkhar hi ama tawkah a thiam a nih si chuan Assam Rifle-ho hi kan en liam ngawt a dik lo vang. Hei hi Party mal thil a ni lo va, ram leh hnam thil a tling a ni. Tharum hmanga chin fel chi a ni lo va; thu leh dan hmanga chin fel ngai a ni. He state ralmuang hi vawi khat kan tawlh chuan kan tawlh zel lovang tih sawi ngam a har tlat; chuvangin hnam pum tlawmna anga lang thei thil hi social media lama iakpui mai maia duhtawk chi niin a lang lo ve.
Engpawh ni se, heng kan boruak tawnte hian zalenna hlutzia min hmuhtir se a duhawm hle mai. Mahni in chhungah, tuallaiah, khawi hmunah pawh zalen taka kan awm thei hi state ralmuang kan nih vang chauh a ni. Rambuai laia Zoram khawvel thawipikzia kha ṭhangthar tam takin kan hre phak lo. Mahse, tun hnai thil thleng aṭang chauh pawh hian rambuai hlimthla ṭhenkhat chu kan hre thiam mai awm e.
Ram leh hnam hmangaihtu Sialsuk Lalṭanpuia chuan, “Aw zoram i finna leh thiam i thuruk chu puang chhuak la... Kan ram nuam hi Mizo hnam tana puang turin...” tiin min la au reng a; zalenna sualtute avanga zalenna hlu tak kan neih mek hi vawng nung turin theihtawp i chhuah zel ang u - Zoram hi kan ram a ni.