Written by
- P.C.Nghaklianmawia

INBUMNA TENAWM

Indira ram state hrang hrangah hri leng avangin zu zawrhna dâwr la khuahkhirh mek zel a ni a, hmun tam zawkah chuan dâwr khar a la ni rih. Mumbai-ah pawh zu dâwr hi hawn a la ni chiah lo va, mahse online erawh chuan a lei theih reng thung. 

Online-ah hian inbumna a tam avangin State sawrkar-a Excise Department lam pawhin online-a zu leite fimkhur turin an chah uluk hle. Inchah uluk viau ṭhin mah ila tute emaw zu châk tawh na laileng chuan ngaihtuahna fim hmang hman tawh hek lo le, tunhnai khan Mumbai-a veng pakhat Powai vengah inbumna lian tak mai a thleng leh pek a. 

Chandivali veng ami Nahar-a, sumdawng kum 43-a upa chu Powai-a a ṭhiante inah a leng a, a ṭhiante ina a lenna kalkawngah kawng laka zu dâwr, online hmanga chah theih tih intarna signboard chu a hmu a, an phone number la in a ṭhiante in aṭang chuan online in zu chu a order ta a. Police ten an sawi dan chuan bottle khat Rs 3000 man chi a order a, a mi va biak pa chuan online hmanga pawisa pe tur leh an rawn deliver theih tur thu a lo hrilh a. Chu sumdawngpa chuan a Credit Card (American Express) details chu zu dawr neitupa chu a hrilh ve mai bawk a. OTP a rawn zawh pawhin ṭha takin a lo hrilh ve leh mai a. OTP a hrilh zawh aṭanga reiloteah chuan chu sumdawng pa account aṭang chuan Rs 61,000 a in cut ta mai a ni" tiin a sawi. 

Nahar-a chuan a account-a pawisa in cut chu a mi dawr pa hnenah chuan hrilhin a pawisa pekchhuahna detail a dil nghal vat a. Chu zu dawr neitu pa chuan thil kalsual palh a ni ang tia chhangin a Card dang hmanga ti ṭha leh turin a lo rawn a. Nahar-a pawh chuan ngaihṭhatlohna nei lem lovin a Credit Card dang hmang chuan a ti ṭha leh a. A ngaite bawkin OTP chu a va hrilh (shared) leh pek a, tichuan a account aṭang chuan Rs 39,912 a rawn in cut zui leh nghal ta mai a! 

Zu Rs 3000 man lei tum khan awlsam tein a pawisa nuai khat chuang a chân der mai nia! Bum a ni tih a inhriat veleh Powai Police station-ah tlan nghalin a va report a, anni chuan Information Technology Act, 2000 hnuaia IPC Section 420 leh Section 66C hmangin thubuai an lo ziaklut nghal a ni. 

Tunlaiin dâwr leh sum­dawnna tam tak khàr a la nih avangin online shopping a lar hle a. Online shopping lam pawh an â bik lova, thil lei theih tam zawk hi 'cash on delivery' an titawp rih a, online payment vek a ngai a. Online hmanga pawisa kan pek hian kan phone number-ah One Time Password (OTP) a lo thleng ṭhin a. Chumi passwrod hmang chuan payment kha a tih theih ṭhin a ni. He password hi midang pek miah loh tur a ni a, midangin kan password hi an lo hriat ve chuan awlsam takin kan bank account-a pawisa awm kha an la chhuak thei mai dawn tihna a ni. Online hmanga bazar dawnin fimkhur a ngai hle. 

Demonetisation aṭang khan pawisa fai hi a lênglam ta vak lova, khâwl thil thiam­na hmangin engkim mai hi online banking, online payment a ni chho deuh vek tawh mai a, India ram khawpui lian deuhah phei chuan Card hmang vek hian a bazar theih tawh a, pawisa fai hian miin an ak duh vak tawh lo. A awlsam a, amaherawhchu hriat chian loh chuan inbum a awlsam ve bawk a, hote-ah sum chân palh vak theih a ni ve bawk. 

Kan khawvel hi a chang­kang telh telh a, a awlsam telh telh bawk a, chutih rualin nun hi fimkhur a ngai ve telh telh zel a nih ber hi. He khawvelah hian midang pawisa sum laksak hnial miah lo leh, midang bum pawisa miah lo te nen hian kan la chenho rih maiu si avangin buma kan awm lohna turin i fimkhur tlâng ṭheuh ang u.