JEEVAN RAKSHA PADAK (Nunna chhanchhuahna Medal)
Sorkar hna Secretariata ka thawh chhunga kan ram leh kan hnam tana ka lo thawhchhuah ve hi, Vanglaini Chanchinbu rintlak leh darh zau bera ka thu lo ziah ve ang angte min lo dawnsawnsak ṭhin avang hian Vanglaini chungah hian ka lawm takzet a ni. Mizo ka nih angin kan hnam tan ka thiam ang tawk tawka ka ṭhahnemngaihna hian a tam thei ang ber, a ṭha thei ang ber tur hi ka ngaihtuah reng a. Heng ka ṭhahnemngaihna ka tih theih tawk ka thawh ve te hi kan hriat tlan a, a hnu lama Sorkar hnathawkten hemi ‘spirit’ chhawm chhuah beiseiin ka rawn ziak ṭhin a ni tih hi hre tlang ila ka duh ber chu a ni.
Vawiina kan thupui hi a Vai ṭawng leh ruih mai a. Padma Shri ang tho, Vai tak a ni! JEEVAN chu ‘nunna’ (life), Raksha chu (chhan, chhanchhuak, save), Padak chu ‘Medal’ chawimawina a ni mai a. He Jeevan Raksha Padak-in a tum ber chu mahni nunna ngei pawhin a tawrh phahna, a thih phah theihna, mi dang nunna chhanchhuah tuma chetna a ni ber a. ‘Risky’ taka huaisen taka chet chhuahna a ni ber ang chu. India Sorkar hian hetiang mi hi pho lan leh chawimawi phu a tih avangin India mipuite hriata puan chhuaha Pawisa leh Medal pek a duh a. He Scheme hi a lo siam daih tawh a. Mizoramin kan lo hai chhuak lo mai mai a lo ni. Assam Sorkar hnuaia kan awm lai pawh khan a nachang chu hria ila Pu Rokunga “Poet of the Century’ (Kum 100 chhunga hla phuahtu ropui kha) nihna kan lo pek tawh hian Padma Shri aia sang, Padma Vibhushan chu a dawng mawlh ang.
“Mihringin a ṭhian aia a nun a paih aliama hmangaihna nasa zawk tu ma'n an nei lo,” (Joh 15:13) tih Lal Isua ngei pawhin a lo sawi bawk a, he Jeevan Raksha hi a Pathian thu em em a, Mizo rohlu ber pakhat chu a va ni chiang em!
Under Secretary, Political leh Home Department ka kawp laiin, Home Department-ah Aizawl DC Pu H. Lalthlamuana lehkha ka hai chhuak a. Chu lehkhaah chuan khaw pakhat Hmunpui khuaa thil ropui tak mai thleng leh Verification Report kimchang tak mai lehkha naran lo tak mai hi a lo awm a.
A chhunga thu inziak chu
“Hmunpui khua-ah, naupang te ṭap vak vak ri hi an ṭhenawm tlangval pakhat Hmangaihkima’n a lo hria a. Naupang chhungte hi an awm lo vek si a. An in lo kang hluah tawh chu ṭhelh rual a ni tawh lo va. An choka leh sitting room leh kawngkapui te pawh meialh leh meikhuin a lo khat vek bawk a. Bedroom lama naupang muhil chu tho chhuakin a lo ṭap vak vak ringawt mai hi a lo ni a. Kawngkapui lama luh ngaihna awm ta lo chu; Tlangval Hmangaihkima chuan kawmchar lam bang chu chempuiin a sàt àwng a. In chhungah chuan a zuang lut a, naupang te chu puan chhah awm ang ang chuan a tuam a, kawngkapui meialhin a lo tuam khat vek tawh chu a tawn tlang thei hram a. Naupang chu him pialin a chhan chhuak ta a ni. Hmangaihkima erawh chu thi lo aruangin meialhin a kàng thung a. Hna hram thawk leh thei àwm pawhin a lang lo,”.
He lehkha hi ka han chhiar chu amah Hmangaihkima hi keima mit ngeia hmuh ka duh avangin DC hnenah hian Secretariat-a lo kal a, min rawn hmu turin ka hrilh a. DC lehkhaah hian an khua Hmunpui-ah kan SDO(S) Pu C. Tawnluia hi zu kalin, a lo zuk enfiah (verify) vek tawh a. A report pawh chu Secretariat ah hian ka kawl ta bawk a. Hmangaihkima chu a lo thleng chho a, ka room-ah, kekawrte chauh lo chu inphelh ruak vek la ka ti a, hmuh hrehawm tak a ni. Mei kanna ser, a pum deuhthawin, ser var leh a bawl thluahte chu rapthlak tak a ni. Amah Hmangaihkima sawi danin Aizawl Civil Hospital ah thla thum lai a lo awm a ni.
Tunlai hun ni se chu, mobile phone-a thlalak ngei ngei tur chi hi a ni maw le. Thlalak pawh chu ni se, hmu hreh an tam hle ang. Kan pu te, DS, CS, CM, LG te rilru pawh a khawih nasa zual hle tur hi a ni, Govt of India te thlengin. Home Dept hi Pu L.R Laskara chan a nih avangin a leave chu an khua Silchar aṭangin a lo haw chho leh ta a, kei chu ka Dept ngai, Political leh Vigilance Dept ah ka va ṭhu leh ta a. CM leh LG pawhin an approved tawh chu Pu L.R Laskara hian India Sorkarah thu tawi tein ‘forwarding letter’ tlem te chu a lo zu thawn thla a. MHA Home Ministry chuan Jeevan Raksha Padak hmu tlak lovin an rawn hnawl ta mai a. Note sheet ah chuan “Hei hi Pu Lianhrima kutthlakna vek a ni a, ama'n lo buaipui se”, tih ziakin Home Dept File chu ka dept Political-ah a rawn ‘marked’ let a. Govt of India in “rejected” an tihna lehkha ka’n hmu chu ka thin a phu zawk hi a ni ber e. File-ah chuan ka thinrim thu thlengin ka ziak nghal ta hlawk hlawk a.
Govt of India-a kal tur chu ka draft a, chhutsa diamin ka signature, Pu Laskara a Seat-a awm reng chungin ṭawngkain ka hrilh a. Ani’n a hnial lo bawk a. A aiin ka hming ka sign ta a, Central Sorkarah chuan kan thawn ta a ni. Rei lo teah Hmangaihkima chu Jeevan Raksha Padak chu hmu turin an rawn approved ta a ni. Ka lawm hle rualin ka thinrim kha a reh har hle. ACS (Assam Civil Service) hi chuti ual a lo nih bik loh hi te ka ti rilru rauh rauh a. Heng hunlai, ram buai lai hi chuan Political leh Home ah hi chuan Mizo officer, efficient tak zel awm a lo ṭul hlein ka hria, tun thleng pawhin a ni tho ang chu.
He Hmunpui khuaa kangmei thleng kan lo buaipui hian hnam rilru a kai tho a, kum 40 liam tawh a ni chungin vawiin thlengin ka thin a la rim thar tlat pek chu. Hmangaihkima hi a la dam chuan ka hmu duh thar leh a. Naupang te a chhanchhuah pawh hi tu nge a nih an khua hian an hre vek chek ang a, an pahnih hian min rawn hmu thei se ka ti hle mai. Naupang hi mipa nge hmeichhia, kum eng zat vel mi nge a nih pawh ka lo zawt hauh lo va. An VC te nen lo kal tlang thei se, Hmangaihkima hi pawisa tlem te tal ka pe duh khawp mai.
Ṭhian chhan thih an ngam fo ṭhin
An hming a thang bawk si
Keini’n chu dan chu zawmin
Huai taka din kan tum
He Hla Pu Rokunga’n Zofate min fuihna hi Mizo tlangval leh nula leh tute pawhin chhawm nung reng ila. Kan Zotlang ram nuam leh mawi takah hian hlim takin i chengho dial dial ang u.
- S. Lianhrima Hauhnar